Montaż nieliniowy - fakty i mity

W ostatnim dziesięcioleciu jesteśmy świadkami niezwykle dynamicznego rozwoju rynku komputerowego, którego wpływ daje się odczuć praktycznie w każdej dziedzinie życia. Nie trzeba nikogo specjalnie przekonywać, jak duży postęp dokonał się dzięki temu również w montażu wideo.

Do niedawna jedynym stosowanym rodzajem montażu wideo był tzw. montaż liniowy. W uproszczeniu polegał on na przegrywaniu z jednego magnetowidu na drugi wybranych wcześniej ujęć. W celu uatrakcyjnienia montowanego materiału wideo, można było również wykorzystać kilka dodatkowych urządzeń. I tak, do wprowadzania efektownych przejść pomiędzy poszczególnymi ujęciami służył mikser wideo, do wprowadzania napisów stosowano edytor napisów, do materiałów wymagających korekcji niezastąpiony okazywał się korektor obrazu. Rozbudowany (i bardzo kosztowny) system montażowy nie mógł się obyć bez dwóch magnetowidów podających i jednego nagrywającego.

Miał jednak wiele wad i niedogodności. Podstawową wadą montażu liniowego była niemożność dokonywania większych zmian w zmontowanym już materiale. Dodanie lub wymiana części ujęć z reguły powodowała konieczność ponownego wykonania wielu czynności. Nie sposób pominąć również kwestii precyzji montażu liniowego, która jedynie w sprzęcie profesjonalnym była na dobrym poziomie. Jak zatem widać, z montażem liniowym wiązało się obok dużych kosztów wiele ograniczeń.

Wraz z pojawieniem się pierwszych komputerów umożliwiających obróbkę i przetwarzanie obrazu zaczęły się pojawiać na rynku pierwsze rozwiązania umożliwiające komputerowy montaż wideo. Montaż taki określono mianem montażu nieliniowego. Dzięki niemu możliwe było zapisywanie materiału wideo na twardym dysku komputera, następnie podział na ujęcia, dodanie efektów przejść, napisów, udźwiękowienie, dokonanie niezbędnych korekcji obrazu, a następnie zapisanie zmontowanego materiału na kasecie wideo. Podstawową zaletą montażu nieliniowego była konieczność dysponowania tylko jednym magnetowidem podająco-nagrywającym. Uzyskiwano precyzję i dokładność spotykaną wcześniej jedynie w sprzęcie profesjonalnym. Trzeba przyznać, że pierwsze systemy montażu nieliniowego były dla wielu odbiorców dość skomplikowane, bardzo drogie, a tym samym mało dostępne. Szybkiemu upowszechnieniu się montażu nieliniowego nie sprzyjały również małe pojemności pamięci, twardych dysków oraz, jak na obecne czasy, za wolne procesory. Stały rozwój przyniósł istotne zmiany. W momencie pojawienia się technologii cyfrowego zapisu obrazu oraz pierwszych modeli kamer cyfrowych dokonała się cyfrowa rewolucja. Dzisiaj nawet komputer przeciętnej klasy, wyposażony w odpowiednią kartę montażową i oprogramowanie, umożliwia wykonywanie z powodzeniem nawet skomplikowanego montażu.

Sprzęt

Na rynku jest wiele różnych kart przeznaczonych do montażu nieliniowego. Są dopasowane do potrzeb praktycznie każdego odbiorcy. Umożliwiają pracę z jednym lub kilkoma rodzajami sygnału. Zasadniczo wszystkie karty montażowe możemy podzielić na trzy kategorie: karty analogowe, cyfrowe i cyfrowo-analogowe.

Przykładowy schemat połączeń przy użyciu karty analogowejKarty analogowe umożliwiają przechwytywanie i zapis obrazu oraz dźwięku za pomocą złączy analogowych. W przypadku tańszych rozwiązań do przechwytywania i obróbki dźwięku wymagają często dodatkowej karty dźwiękowej. Do kompresji obrazu wykorzystuje się rozmaite algorytmy takie jak: Motion-JPEG, MPEG-1, Przykład karty analogowej - HDP Video ZIPMPEG-2 lub Wavelet. Stopień kompresji może być dowolnie regulowany, a w przypadku kart profesjonalnych możliwa jest również praca bez kompresji. W zależności od klasy karta może mieć popularne złącza composite (sprzęt VHS, Video8), S-Video (sprzęt S-VHS, Hi8), a w przypadku kart profesjonalnych również złącza component (sprzęt studyjny Betacam, MII).

Przykładowy schemat połączeń przy użyciu karty cyfrowejKarty cyfrowe umożliwiają przechwytywanie i zapis cyfrowo zapisanego obrazu oraz dźwięku przy wykorzystaniu złączy cyfrowych. Do kompresji używają znormalizowanego algorytmu kompresji DV, stosowanej również w popularnych modelach kamer cyfrowych i magnetowidów. Jej stopień jest stały i wynosi 5:1. Większość popularnych kart cyfrowych to w zasadzie typowe kontrolery portów IEEE-1394 (FireWire) zgodne z interfejsem OHCI, do których można podłączyć nie tylko cyfrowy sprzęt wideo (kamery i magnetowidy DV, Digital8, DVCPRO), ale również odpowiednie modele Przykład karty cyfrowej - FAST-Dazzle DV.now Litetwardych dysków, nagrywarek CD-R/DVD-R i innych urządzeń komputerowych. Niektóre karty cyfrowe mają również dodatkowo wyjścia ze złączami analogowymi composite i S-Video służącymi do analogowego podglądu i zgrywania zmontowanego materiału. Jest to rozwiązanie adresowane specjalnie do użytkowników kamer cyfrowych bez aktywnych wejść cyfrowych (DV IN/OUT), niezbędnych do zgrywania zmontowanego materiału wideo.

Przykładowy schemat połączeń przy użyciu karty cyfrowo-analogowejKarty cyfrowo-analogowe przechwytują i zapisują obraz oraz dźwięk, wykorzystując zarówno złącza cyfrowe, jak i analogowe.

Do kompresji używają najczęściej algorytmu kompresji DV, jednak zdarzają się również karty, które pracują także z algorytmami Motion-JPEG lub MPEG-2 o regulowanym stopniu kompresji. W wielu przypadkach karty tego typu mogą dokonywać wewnętrznej konwersji algorytmów kompresji, np. wejściowa kompresja DV, edycja z Przykład karty cyfrowo-analogowej - Pinnacle DV500 pluskompresją MPEG-2 lub Motion-JPEG, a następnie zapis ponownie z kompresją DV. Karty te zawierają złącza cyfrowe IEEE-1394 (FireWire), nazywane w sprzęcie wideo i.Link, które umożliwiają podłączanie urządzeń cyfrowych (kamer i magnetowidów DV, Digital8, DVCPRO). Dodatkowo karty mają także złącza analogowe composite (sprzęt VHS, Video8), S-Video (sprzęt S-VHS, Hi8), a karty profesjonalne również złącza component (sprzęt studyjny Betacam, MII).

Oprogramowanie

O ile parametry techniczne niektórych kart są często bardzo do siebie zbliżone, to różnice można zauważyć w oprogramowaniu przeznaczonym do montażu nieliniowego. Często zdarza się, że to właśnie ono decyduje o klasie danej karty; można to zauważyć w przypadku kart opartych na typowych kontrolerach IEEE-1394 (FireWire). Zasadniczo oprogramowanie do montażu nieliniowego możemy podzielić na trzy kategorie: oprogramowanie amatorskie, półprofesjonalne oraz profesjonalne.

Oprogramowanie amatorskie umożliwia realizację podstawowych operacji związanych z edycją i końcowym zapisem zmontowanego materiału wideo. Dobrym przykładem może być oprogramowanie Ulead VideoStudio, MGI VideoWave lub Pinnacle Studio. Dla wielu użytkowników pragnących zmontować własny film z wakacji lub uroczystości rodzinnych jest to z pewnością rozwiązanie wystarczające.

Oprogramowanie półprofesjonalne umożliwia realizację zaawansowanych operacji związanych z edycją i końcowym zapisem zmontowanego materiału wideo. Najlepszym przykładem może być oprogramowanie Adobe Premiere lub Ulead MediaStudio Pro. Dla wielu użytkowników jest to rozwiązanie zadowalające, zwłaszcza że jest dołączane do wielu kart montażowych po bardzo korzystnej cenie.

Oprogramowanie profesjonalne umożliwia realizację najbardziej zaawansowanej i skomplikowanej edycji stosowanej w systemach profesjonalnych. Przykładem może być oprogramowanie Avid Xpress DV, FAST.studio DV lub in:sync SpeedRazor. Ze względu na wysoką cenę oprogramowania, niejednokrotnie dorównującą cenie kart profesjonalnych, jest to rozwiązanie jedynie dla nielicznych, najbardziej wymagających odbiorców, którymi są głównie studia telewizyjne i reklamowe.

Warto zwrócić uwagę, że różnice pomiędzy możliwościami oferowanymi przez poszczególne kategorie oprogramowania stale się zmniejszają. Obecnie wiele funkcji oferowanych przez oprogramowanie amatorskie do niedawna było dostępnych jedynie w systemach półprofesjonalnych i profesjonalnych.