Kosiarze umysłów

Angielskie słowo biofeedback tłumaczy się jako biologiczne sprzężenie zwrotne. Ten termin obejmuje różnorodne techniki treningowe i terapeutyczne pomagające poprawić zdolność koncentracji, opanować emocje i zwalczyć stres. A wszystko to za pomocą nowoczesnej technologii!

Pierwsze poważne zastosowania biofeedbacku miały miejsce już ponad 40 lat temu. Za pomocą technik biologicznego sprzężenia zwrotnego szkoleni byli pierwsi amerykańscy astronauci. Doskonałe rezultaty - poprawa koncentracji, usprawnienie procesów myślowych, szybka nauka - spowodowały znaczny wzrost zainteresowania technologiami stymulacji umysłu. Znaczenie umiejętności koncentracji już dawno odkryli politycy, piloci i sportowcy.

Systemy wykorzystujące biofeedback używane są do nauki, treningu koncentracji i zwalczania stresu.Proste zastosowania biofeedbacku nie wymagają specjalistycznego sprzętu. ĺwiczenia uprawiane regularnie pozwalają w ciągu kilku tygodni obniżyć tętno podczas wysiłku, zwiększając jednocześnie wydolność organizmu - z takiej metody korzystają sportowcy, np. biegacze długodystansowi. Najciekawszymi technikami biologicznego sprzężenia zwrotnego są jednak te, które wpływają na pracę... mózgu i stan umysłu. Obserwując pracę własnego mózgu, można uruchomić jego niewykorzystane obszary, usprawnić działanie w sytuacji stresowej, poprawić zdolność do nauki. Oczywiście, obserwacja własnego umysłu jest zadaniem przekraczającym możliwości przeciętnego zjadacza chleba. Tutaj z pomocą przychodzą specjalne urządzenia i oprogramowanie.

Opis technik biologicznego sprzężenia zwrotnego brzmi niewiarygodnie. Czy w ogóle możliwe jest wpływanie na pracę własnego mózgu, na stan swoich emocji i poziom stresu? Techniki sprzężenia zwrotnego - chociaż stosowane bez użycia specjalistycznego sprzętu i oprogramowania - znane są ludzkości od setek, jeśli nie tysięcy lat. Niezwykłe zdolności hinduskich joginów i mnichów buddyjskich to także efekty treningu z wykorzystaniem sprzężenia zwrotnego - tyle że wieloletniego i niezwykle trudnego. Zaganiany Europejczyk nie poświęci połowy życia na ćwiczenia medytacyjne. To może być powodem rosnącej popularności technik treningowych wykorzystujących metodę biologicznego sprzężenia zwrotnego i zdobycze nowoczesnej technologii.

Systemy EEG biofeedback dokładnie mierzą aktywność mózgu w zakresach częstotliwości odpowiadających różnym stanom umysłu.Biologiczne sprzężenie zwrotne stosowane jest najczęściej w celach terapeutycznych, świetne rezultaty uzyskuje się np. w leczeniu dysleksji u mniejszych dzieci, w terapii uzależnień i niektórych chorobach o podłożu neurologicznym. Do najbardziej zaawansowanych technik zalicza się tzw. EEG biofeedback, w którym informacje o stanie umysłu płyną... bezpośrednio z mózgu. Jest uznawany za najbardziej skuteczną z metod wykorzystujących biologiczne sprzężenie zwrotne. Niestety, wymaga specjalistycznych urządzeń i wysoko wykwalifikowanego personelu. W Polsce działa kilkanaście ośrodków, w których każdy chętny może skorzystać z EEG biofeedbacku.

Odwiedziliśmy ośrodek mieszczący się w klinice LUX MED w Warszawie ( http://www.luxmed.pl ). Wyposażenie zacisznego gabinetu to: stanowisko lekarza-terapeuty, leżanka, komputer i dwa duże monitory. Na jednym z nich terapeuta obserwuje stan urządzenia i wykresy obrazujące aktywność poszczególnych części mózgu pacjenta. Drugi monitor przeznaczony jest dla osoby poddającej się terapii i służy do zabawy z grami komputerowymi sterowanymi... umysłem. Na głowie pacjenta mocowany jest specjalny czepek zawierający elektrody, mierzące aktywność poszczególnych części mózgu. Na monitorze pojawia się schematyczny krajobraz z płynącą środkiem niewielką rzeką. Zadaniem jest powiększenie rzeki wyłącznie mocą umysłu. Choć wyzwaniu takiemu na pierwszy rzut oka mogą podołać tylko używający Mocy rycerze Jedi, po uspokojeniu emocji i skoncentrowaniu się na zadaniu - rzeka zaczyna się powiększać!

Systemy EEG biofeedback dokładnie mierzą aktywność mózgu w zakresach częstotliwości odpowiadających różnym stanom umysłu.Dzięki takim prostym zabawom można nie tylko poprawić zdolność koncentracji i obniżyć poziom stresu, ale także pomóc osobom cierpiącym na różne schorzenia o podłożu psychologicznym. Z treningów z użyciem EEG biofeedbacku korzystają zestresowani biznesmeni, a także wiele osób znanych z pierwszych stron gazet. To właśnie EEG biofeedback był tajemniczym treningiem psychologicznym, który pomógł Adamowi Małyszowi - dzięki wytrenowaniu umiejętności niezwykłej koncentracji - odnieść spektakularne sukcesy sportowe. Terapia EEG biofeedback pomaga cierpiącym na depresję i stany lękowe, przynosi doskonałe rezultaty w leczeniu dysleksji i nadpobudliwości u dzieci. Lista schorzeń, w których EEG biofeedback może pomóc, jest dłuższa: apatia, dysgrafia, przewlekłe bóle głowy i migreny, zaburzenia snu, chroniczne zmęczenie, natręctwa, uzależnienia, bulimia, anoreksja, chorobliwa trema, zła samoocena...

W dodatku korzystanie z EEG biofeedback nie ma praktycznie żadnych skutków ubocznych, może poza koniecznością zmywania z głowy specjalnej substancji poprawiającej działanie elektrod. W przypadku osób zdrowych standardowy trening EEG biofeed-back składa się przynajmniej z dziesięciu cotygodniowych półgodzinnych sesji, a efekt wzmocnionej koncentracji i np. zdolność szybkiego uczenia się trwa przez mniej więcej rok po zakończeniu treningu. Terapia ukierunkowana na leczenie określonych schorzeń trwa dłużej, wymaga przynajmniej 20-30 sesji, a połączona jest z klasycznym badaniem EEG.

Zestaw Watcher to jedno z najprostszych urządzeń wykorzystujących biofeedback, które podłączysz do domowego komputera przez port USB.Perspektywa wzmocnienia mocy umysłu z pewnością spodoba się wielu osobom. Niestety, trening jest dość kosztowny. Jedna sesja kosztuje około 80 zł, a na cały trening oparty na EEG biofeedbacku należy przeznaczyć ok. 1000 zł.

Techniki biologicznego sprzężenia zwrotnego wykorzystujące pomiar fal mózgowych z konieczności związane są z kosztownym, specjalistycznym oprzyrządowaniem. Okazuje się jednak, że można dość dobrze mierzyć stan emocjonalny człowieka, korzystając z bardzo prostych urządzeń i... komputera. W tego typu rozwiązaniach często wykorzystywany jest efekt zmiany oporności naskórka pod wpływem emocji, dodatkowo mierzony jest czasem rytm oddechu i puls. Rezultat pomiarów tych trzech czynników może bardzo precyzyjnie pokazać emocje człowieka - metoda taka wykorzystywana jest m.in. w wariografie, zwanym potocznie wykrywaczem kłamstw. W Internecie znaleźć można ogromną ofertę urządzeń wykorzystujących opisane sposoby pomiaru stanu emocjonalnego człowieka. Wiele z nich to kosztowne gadżety bez większej praktycznej przydatności. Można znaleźć też propozycje interesujących urządzeń, nawet takich, które podłączysz do domowego komputera przez port USB... W tym miejscu należy zaznaczyć, że urządzenia wykorzystujące biofeedback z pewnością nie powinny być wykorzystywane do domowego leczenia schorzeń psychologicznych. Mogą być traktowane jedynie jako ciekawy eksperyment łączący technologię i psychologię.