Rejestr - poznaj swojego wroga!

Rejestr to komponent systemu budzący głęboką niechęć użytkowników Windows, a często i pewną nerwowość. Jeśli myślisz, że uszkodzenie rejestru może spowodować totalną katastrofę systemu operacyjnego, masz rację. Aby uniknąć kłopotów, musisz wiedzieć, jak z nim postępować.

Microsoft dokłada wszelkich starań, aby maksymalnie uprościć konfigurację systemu Windows XP. Siadając do klawiatury, otrzymujesz wiele wygodnych, ubarwionych ilustracjami oraz animacjami kreatorów. Po otworzeniu Panelu sterowania możesz ustawić parametry ekranu, myszy lub klawiatury. Warto pamiętać, że wprowadzane zmiany trafiają do rejestru. Jeśli rejestr ulegnie uszkodzeniu, w najlepszym wypadku utracisz swoje ustawienia, w najgorszym czeka cię reinstalacja Windows.

Czym jest rejestr?

Okno programu Regedit.Rejestr to centralna baza ustawień systemu operacyjnego, którą Windows posługuje się niemal co sekundę. Jeśli uruchomisz prosty program do monitorowania pracy rejestru, będziesz zaskoczony częstotliwością kontaktów system-rejestr. Można śmiało powiedzieć, że rejestr jest najważniejszą częścią systemu operacyjnego. Jego brak lub uszkodzenie niesie ze sobą poważne kłopoty.

Rejestr gromadzi informacje związane ze środowiskiem startowym, konfiguracją usług, urządzeń, sterowników, parametrami aplikacji, profilu użytkownika oraz zasad grupy. Centralne składowanie danych sprawia, że szybko można sięgnąć do pożądanych informacji. Równie szybko, system i aplikacje zapisują w nim odpowiednie ustawienia.

Użytkownicy Windows nie muszą ręcznie wprowadzać żadnych informacji do rejestru. Zadanie to spoczywa na Windows XP i uruchamianych w nim aplikacjach. Nie oznacza to jednak, że obsługę rejestru należy pozostawić całkowicie systemowi operacyjnemu. Sporządzanie kopii zapasowej rejestru jest pożądane, a nawet konieczne. Dodatkowo umiejętnie zarządzając rejestrem, można władać całym systemem. Modyfikacja niektórych ustawień zwiększy wydajność Windows lub uczyni pracę z systemem bardziej wygodną.

Jak to kiedyś bywało

Wartość REG_FULL_RESOURCE_DESCRIPTOR.Pierwsze systemy operacyjne nie wykorzystywały rejestru do przechowywania informacji o swoich parametrach. Podstawowa konfiguracja systemu DOS opierała się na dwóch plikach Config.sys i Autoexec.bat. Stanowiło to proste, ale wyjątkowo ograniczone rozwiązanie. Pojawienie się "okienek" zmusiło do poszukiwania nowych sposobów na gromadzenie ustawień. System Windows we wczesnym dzieciństwie korzystał z plików INI.

Zastosowanie plików INI szybko okazało się nie najlepszym pomysłem. Podstawowym problemem tekstowych plików konfiguracyjnych była płaska struktura zapisywanych danych. Podział na sekcje, w których wprowadzano parametry i wartości, nie zawsze był efektywny. Potrzeba zróżnicowania ustawień systemu w zależności od użytkownika powodowała nie lada kłopot. Przy wielu zainstalowanych aplikacjach liczba plików INI rosła w zastraszającym tempie. Powodowało to mnożenie ustawień i ogromny bałagan. Po zainstalowaniu programu niewiele osób wiedziało, gdzie szukać plików konfiguracyjnych. Programista mógł dodać je do katalogu aplikacji, do katalogu systemu operacyjnego, a jeśli przyszło mu do głowy umieścić kolejne wpisy np. w pliku CONTROL.INI, nie stanowiło to żadnego problemu. Po wprowadzeniu ustawień do jednego pliku tekstowego pojawiały się kłopoty z modyfikacjami i szybkim wyszukiwaniem informacji. Maksymalny rozmiar pojedynczego pliku INI wynosił 64 KB.

Rejestr pojawił się razem z Windows 3.1. Od tamtej pory przeszedł wiele mniej lub bardziej istotnych modyfikacji, ale jego główne przeznaczenie nie zmieniło się. Najważniejszą, niemal rewolucyjną nowością było odrzucenie płaskiej struktury rejestru i wprowadzenie modelu podobnego do bazy danych. Ograniczenia związane z plikami INI zostały usunięte bezpowrotnie. To, co okazało się największym atutem rejestru, stało się szybko jego największą wadą. Baza konfiguracji w intensywnie eksploatowanych systemach rozrastała się szybko do monstrualnych rozmiarów. Aplikacje łatwo zaśmiecały rejestr, co powodowało bałagan. Użytkownicy Windows gubili się w gąszczu ustawień i wpisów. Podatność na uszkodzenia i wiążące się z nimi skutki w postaci reinstalacji systemu, sprawiły, że rejestr jest wyjątkowo nielubianym komponentem Windows.

Układ wpisów do klucza SOFTWARE na przykładzie wpisów Acrobat Readera.Ewolucja rejestru, podobnie jak ewolucja systemów operacyjnych firmy Microsoft, szła dwoma drogami. Pierwszą był rozwój systemów dla użytkowników domowych. W Windows 95, 98 i Me zarządzanie rejestrem odbywało się podobnie. Wprowadzono kilka udogodnień, takich jak narzędzie SCANREG.EXE, ale po ukazaniu się Windows Me linia tych systemów odeszła w zapomnienie. Drugą rodziną systemów operacyjnych były produkty przeznaczone do firm. Miały pełnić funkcje mocnych stacji roboczych (np. Windows 2000 Professional) lub serwerów (np. Windows 2000 Server). Rejestr systemów opartych na Windows NT odznaczał się kilkoma istotnymi różnicami. Administrator mógł np. dodawać i modyfikować wartości innego typu niż w Windows 98, a dostęp do kluczy rejestru był chroniony przez uprawnienia nadawane na listach ACL (Access Control List).

Narzędzia do obsługi rejestru

Jeśli jesteś zainteresowany edycją, monitorowaniem lub innymi czynnościami związanymi z obsługą rejestru, potrzebujesz właściwych narzędzi. Najpotrzebniejsze są dostarczane bezpośrednio z systemem operacyjnym. Jeśli wymagasz bardziej zaawansowanych programów, musisz sięgnąć do Internetu.

Narzędzia do zarządzania rejestrem można podzielić na trzy grupy. Pierwsza pozwala na przeglądanie, modyfikowanie i dodawanie wpisów do bazy konfiguracyjnej systemu. W tym celu najlepiej posłużyć się wbudowanym w Windows XP edytorem REGEDIT.EXE. Drugą grupę narzędzi tworzą programy pozwalające na monitorowanie, w czasie rzeczywistym, zmian wprowadzanych do rejestru. To zadanie najlepiej powierzyć bezpłatnemu REGMON.EXE firmy SysInternals ( http://www.sysinternals.com ).

Ostatnią i najczęściej spotykaną grupą narzędzi są aplikacje, których celem jest porządkowanie rejestru. Jeśli instalowałeś na swoim komputerze wersje testowe i demonstracyjne gier lub oprogramowania, rejestr może zawierać nikomu niepotrzebne wpisy. Pogramy porządkujące przeprowadzą skanowanie zawartości rejestru i poinformują cię, czego należy się pozbyć. Windows XP nie oferuje narzędzi tego typu. W Internecie znajdziesz mnóstwo programów do porządkowania rejestru.

Regedit

Klucze główne i ich akronimyPodstawowym narzędziem do pracy z rejestrem jest program REGEDIT.EXE. Jest to narzędzie, które pozwoli ci wykonać większość zadań związanych edycją, dodawaniem nowych wpisów, zarządzaniem zabezpieczeniami oraz importowaniem i eksportowaniem ustawień rejestru.

Poprzednie wersje systemu Windows wykorzystywały różne narzędzia. Jeśli rozpoczynałeś pracę od Windows 95 lub 98, REGEDIT.EXE nie powinien być ci obcy. W Windows NT i 2000, głównym programem do obsługi rejestru był REGEDT32.exe. Oferował kilka istotnych funkcji, np. możliwości zmiany uprawnień do kluczy rejestru. Microsoft postanowił ujednolicić zarządzanie rejestrem i w systemie Windows XP umieszczono pozbawiony uszczerbków Regedit. Co ciekawe, w XP są oba wymienione narzędzia, ale jeśli w oknie Uruchom wpiszesz REGEDT32.EXE i tak zostanie uruchomiony Regedit.

Nawigacja po programie Regedit

Programu Regedit nie znajdziesz w żadnym podmenu grupy Akcesoria lub Programy. Edytor trzeba uruchomić ręcznie z folderu Windows. Zamiast mozolnie szukać pliku za pomocą Eksploratora, najszybciej uruchomisz go, wprowadzając w oknie Uruchom nazwę Regedit. Nie musisz wprowadzać pełniej ścieżki do programu, ponieważ system operacyjny automatycznie przeszuka zawartość folderu Windows.

Po starcie programu wyświetlane są dwa panele. Panel kluczy zawiera główne klucze rejestru (patrz część "Pięć kluczy głównych"), a Panel wartości - podklucze lub wartości każdego podklucza. Nawigacja po edytorze rejestru jest niemal identyczna, jak przechodzenie pomiędzy folderami Eksploratora Windows. Główna różnica polega na tym, że zamiast plików i folderów widzisz wartości oraz podklucze. Klucze są reprezentowane przez takie same ikony jak foldery. Umieszczone przy kluczach plusy pozwalają na przechodzenie w głąb struktury rejestru. W czasie przemieszczania się między poszczególnymi kluczami warto pamiętać o możliwości wykorzystania strzałek nawigacyjnych klawiatury. Dzięki nim łatwo będziesz mógł rozwijać i zwijać każdy z obiektów. Dodatkowo, przy szybkim wprowadzaniu liter rozpoczynających nazwy podkluczy, zostaniesz przeniesiony do odpowiednich wpisów. Unikniesz wówczas żmudnego przewijania zawartości panelu albo wielokrotnego naciskania strzałki w dół. Jeśli zaznaczysz w lewym panelu jeden z podkluczy, w prawym zobaczysz jego zawartość. Panel wartości prezentuje nazwę wartości, jej typ oraz zgromadzone dane.