Krótki film o pulpicie

Przygotuj własny screencast: samouczek, poradnik, prezentację wideo gotową do umieszczenia na stronie internetowej lub krążku CD. Wszystko za pomocą bezpłatnych narzędzi, potrzebny będzie tylko dobry mikrofon!

Zaroiło się od różnego rodzaju "castów". Mamy już podcasty i videocasty, a teraz przyszła pora na screencast. Czym jest screencast? To połączenie filmu i prezentacji, pokazujące wydarzenia rozgrywające się na ekranie kom- putera, czyli instalację oprogramowania, sposób użycia aplikacji, działanie serwisów WWW . Do screencastów zaliczają się także filmy z gier, ale to samodzielna podgrupa, niezależna tematycznie i technicznie - nagrywanie filmów z gier wymaga innych narzędzi niż tworzenie podcastów pokazujących pulpit i zwykłe "okienkowe" aplikacje.

Screencast zwykle ma formę prezentacji lub wręcz szkolenia, zawiera głosowy komentarz autora, a często także dodatkowe elementy graficzne, np. strzałki wskazujące najważniejsze punkty ekranu czy komiksowe "dymki" z krótkimi opisami zdarzeń.

Oprogramowanie do nagrywania filmów ukazujących zmiany na pulpicie jest znane od wielu lat, jednak screencasting dopiero od niedawna staje się popularny. Składa się na to kilka czynników. Przede wszystkim obecnie aplikacje do nagrywania screencastów są bardzo wygodne i często bezpłatne. Stale ulepszane kodeki wideo pozwalają tworzyć filmy o doskonałej jakości, a przy tym zajmujące niewiele miejsca. W dodatku coraz więcej osób dysponuje na tyle szybkim połączeniem z Internetem, żeby ściągnięcie kilkumegabajtowego pliku wideo nie stanowiło problemu.

Do czego może służyć screencast? Przede wszystkim do tworzenia i udostępniania samouczków, szkoleń, porad rozwiązujących kłopoty z oprogramowaniem itd. Często krótki film przekazuje znacznie więcej informacji niż najlepszy opis. Screencast doskonale nadaje się do przekazywania wrażeń z testowania programów czy stron internetowych - pomaga pokazać łatwość nawigacji i korzystania z danego projektu lub przeciwnie, wskazać błędy i niedoróbki.

Screencast nie może się obejść bez odpowiedniej, często utrzymanej w formie typowej dla blogów strony internetowej, na której udostępniane są screencasty. Tworzenie screencastu składa się z kilku etapów. Przede wszystkim należy nagrać film pokazujący wydarzenia na ekranie. To jednak dopiero początek pracy! Drugim etapem jest nagranie komentarza. Wiąże się z tym wiele trudności, począwszy od odpowiedniego operowania głosem, przez przygotowanie scenariusza, po dopasowanie tempa komentarza do wydarzeń na ekranie. Ostatni etap to dodanie elementów graficznych (strzałek, dymków itd.), planszy tytułowej oraz finalna kompresja filmu i przygotowanie do publikacji w Internecie.

Komercyjne i bezpłatne

Dodatkowe opisy w komiksowych ''dymkach'' poprawiają czytelność screencastu.Czego trzeba, aby przygotować screencast? Na pewno musisz mieć mikrofon, ale najważniejsze jest oprogramowanie. Są gotowe, zintegrowane aplikacje do tworzenia screencastów, to jednak przeważnie produkty komercyjne i dość drogie. Camtasia Studio 3 ( http://www.techsmith.com/products/studio ) zawiera pełny zestaw narzędzi do tworzenia screencastu, ale kosztuje 300 dolarów. Doskonałym narzędziem jest Macromedia Captivate ( http://www.macromedia.com/software/robodemo ), ale to rozwiązanie wyłącznie do profesjonalnych zastosowań - kosztuje ponad 450 euro.

Na początek możesz przygotować screencast, używając wyłącznie bezpłatnego oprogramowania. Na dobrą sprawę wystarczy Windows Media Player oraz Windows Movie Maker - obie aplikacje to standardowe wyposażenie Windows XP. W naszym warsztacie wykorzystamy przede wszystkim program CamStudio 2.0 (www.camstudio.org) - dobry, bezpłatny (rozpowszechniany jako open source) i zawierający wszystkie potrzebne narzędzia, łącznie z możliwością konwersji na format SWF. Co ciekawe, CamStudio to protoplasta Macromedia Captivate. Najpierw pojawił się CamStudio firmy RenderSoft, później program został opublikowany na licencji GPL już przez firmę eHelp, a następnie, po wykupieniu eHelp przez Macromedia, zamienił się w aplikację komercyjną, aby ostatecznie powrócić w wersji... open source. CamStudio umożliwia konwersję nagranego pliku na SWF, ale prezentacja najczęściej wymaga wcześniejszego montażu, np. w Windows Movie Maker. Aby efekt końcowy zapisać w postaci SWF, trzeba wykonać kilka manewrów: przekonwertować WMV na AVI, a potem AVI na SWF. Idealnym narzędziem do konwersji wideo był bezpłatny VirtualDub. Dlaczego był? W najnowszej wersji nie wczytuje plików WMV, co autorzy uzasadniają koniecznością ochrony praw patentowych do tego formatu. Oto przykład, jak działają w praktyce słynne patenty na oprogramowanie. Do konwersji formatu WMV na AVI można wykorzystać program SC Video Converter. Aplikacja jest bezpłatna, ale dostarczana razem z paskudnym modułem reklamowym. Na szczęście po wykorzystaniu bez problemu całość usuniesz.

Poniższy warsztat przygotowaliśmy także jako screencast, który można znaleźć na naszym krążku w dwóch wersjach: jako plik AVI skompresowany kodekiem XviD oraz w postaci SWF. Do obejrzenia go wystarczy dowolny odtwarzacz filmów lub Macromedia Flash Player.

11. Po zainstalowaniu programu CamStudio 2.0 warto dodatkowo zainstalować kodek CamStudio Lossless Codec 1.0. W tym celu kliknij prawym przyciskiem plik Camcodec.inf i wybierz Zainstaluj z menu podręcznego. Jeśli zostanie wyświetlony komunikat ostrzegawczy o instalacji nieznanego oprogramowania, kliknij przycisk Mimo to kontynuuj. Następnie uruchom CamStudio i w Options | Video Options w polu Compressor wybierz CamStudio Lossless Codec 1.0. Resztę ustawień w tym oknie możesz pozostawić bez zmian i kliknąć OK. Teraz przejdź do Options | Cursor Options. W tym oknie ustalisz, jak będzie wyglądać kursor myszy na nagranym filmie.


22. Możesz ukryć ruchy kursora myszy, zaznaczając opcję Hide Cursor, a także wybrać dowolny kształt kursora zamiast widocznego na ekranie. W tym celu zaznacz Use Custom Cursor i wybierz odpowiedni z listy. Jeśli po nagraniu próbnego wideo okaże się, że kursor jest praktycznie niewidoczny, możesz użyć opcji Highlight Cursor, aby wyróżniać jego położenie kolorową plamą. Jeśli chcesz nagrywać komentarz razem z wideo (nie jest to polecane), wybierz opcję Options | Audio options |Audio options for microphone i ustal sposób kompresji dźwięku za pomocą przycisku Choose Compressed Format. Możesz użyć dowolnego kodeka audio dostępnego w systemie.


33. Przed rozpoczęciem nagrywania screencastu należy przygotować scenariusz - wystarczy nawet kilka punktów zapisanych w Notatniku. To bardzo ważny etap, niezbędny do stworzenia zrozumiałego i efektownego nagrania. Gotowy scenariusz warto przetestować, wykonując wszystkie przewidziane czynności. Możesz nawet dokonać próbnego nagrania, aby później skorygować błędy, np. chaotyczne ruchy myszy, wielokrotne próby "trafienia" w opcję aplikacji itd. Jeśli zamierzasz nagrać komentarz głosowy jednocześnie z wideo, przygotuj dokładny scenariusz komentarza i wyświetl go w odrębnym oknie, stale widocznym na pulpicie, aby łatwo czytać go podczas nagrania.


44. Jeśli chcesz, żeby film zawierał dźwięk odtwarzany na komputerze (np. odgłosy gry czy filmu), wybierz opcję Options | Record audio from speakers). Teraz możesz już rozpocząć nagrywanie screencastu, ale najpierw sprawdź, czy zaznaczona jest w menu Region opcja Region, umożliwiająca określenie granic nagrywanego obszaru pulpitu. Obszar powinien być jak najmniejszy, zarówno ze względu na czytelność wideo i rozmiaru finalnego filmu. Warto także zaznaczyć Options | Enable Autopan. Spowoduje to automatyczne przeniesienie nagrywanego obszaru, gdy poruszysz myszą poza jego granicami. Nagrywanie rozpoczynasz, klikając przycisk Record na pasku narzędzi.


55. Pierwszym etapem jest określenie obszaru, który będzie nagrywany. Wskaż myszą prostokąt, który zawiera wszystkie nagrywane elementy (także przewidywane, np. rozwinięte menu) - nie powinien przekraczać 640x480 pikseli. Po określeniu obszaru rozpoczyna się właściwe nagrywanie - wykonaj wszystkie czynności określone w scenariuszu, a na koniec kliknij przycisk Stop. Możesz próbować tworzyć cały screencast jako jedno nagranie, ale zdecydowanie lepiej nagrać kilka krótkich scen i połączyć je w całość w edytorze wideo. Jeśli na ekranie zdarzy się coś niespodziewanego, możesz chwilowo zablokować nagrywanie przyciskiem Pause. Do uruchamiania i zatrzymywania nagrania możesz także użyć skrótu [F8].


66. Po zakończeniu nagrania podaj nazwę pliku, w którym zostanie zapisany film. Możesz także od razu obejrzeć uchwyconą sekwencję. Gdy wszystkie planowane sceny zostaną nagrane, uruchom Windows Movie Maker i przygotuj wstępny montaż. Najpierw wczytaj wszystkie pliki AVI, korzystając z opcji Plik | Importuj, a następnie ułóż klipy w odpowiedniej kolejności. W tym miejscu warto już dodać planszę tytułową. Możesz utworzyć napis w edytorze tekstu, a potem zapisać zrzut ekranu w pliku JPG, który zaimportujesz do edytora wideo. Możesz sprawdzić wygląd całego filmu, przechodząc do trybu Oś czasu i używając klawisza [Spacja]. Niektóre pliki AVI mogą zostać zaimporto- wane jako kilka klipów. Pamiętaj, aby wszystkie dodać do projektu.


77. W widoku Oś czasu kliknij przycisk Nagraj narrację, aby nagrać komentarz na podstawie przygotowanego wcześniej scenariusza. Możesz nagrać jeden długi plik z komentarzem do całego screencastu, ale znowu - wygodniej będzie nagrać kilka krótkich komentarzy i odpowiednio rozmieścić je w projekcie, korzystając z widoku Oś czasu. Możesz także zaimportować gotowe pliki WAV, np. aby dodać dźwięk do czołówki prezentacji. Windows Movie Maker nie pozwala na dodanie ścieżki z podkładem muzycznym do projektu. Jeśli chcesz wzbogacić swój screencast o odtwarzaną w tle muzykę, zrobisz to podczas dodatkowego etapu edycji np. w VirtualDub. W większości screencastów muzyka nie jest jednak potrzebna.


88. Możesz już zapisać film w pliku WMV - użyj opcji Plik | Zapisz film. Jako ustawienia wybierz Inne, a w polu Profil ustaw Wideo dla szerokopasmowej zawartości filmowej. Plik WMV możesz już udostępnić w Internecie, ale warto także przekonwertować na plik Flash (SWF). Jak to zrobić? Najpierw wczytaj plik WMV do programu SC Video Converter (wystarczy przeciągnąć ikonę pliku do okna aplikacji) i kliknij przycisk Convert. Gdy powstanie plik AVI, powróć do CamStudio i użyj opcji Tools | SWF Producer. Wczytaj plik AVI i używając File | Convert to SWF, zamień AVI na docelowy plik Flash. Screencast jest już gotowy! Pozostaje przygotować stronę WWW i opublikować go w Internecie.