BIOS - szybko czy bezpiecznie?

Podstawowe decyzje zapadają w BIOS-ie. Zależnie od ustawień można przyspieszać działanie komputera lub stabilizować jego działanie. Powstaje pytanie, które parametry pozwolają na odrobinę ryzyka, a kiedy lepiej wybrać bezpieczną opcję?

Podstawowe decyzje zapadają w BIOS-ie. Zależnie od ustawień można przyspieszać działanie komputera lub stabilizować jego działanie. Powstaje pytanie, które parametry pozwolają na odrobinę ryzyka, a kiedy lepiej wybrać bezpieczną opcję?

Wolisz pasy bezpieczeństwa, ABS i poduszki powietrzne czy szybką jazdę bez trzymania? Przed podobnym wyborem stoją nie tylko kierowcy, lecz również użytkownicy komputera. W BIOS-ie zapadają decyzje, czy komputer ma działać skrajnie szybko, na krawędzi swoich możliwości kosztem podwyższonego ryzyka częstszych zawieszeń. Alternatywnie możesz ustawić umiarkowaną wydajność, aby zmniejszyć zawodność podzespołów sprzętowych.

Jednak wydajność i stabilność bardzo rzadko pozostają w sprzecznosci. Okazuje się, że wzrost wydajności nie zawsze łączy się z naruszeniem stabilności, z kolei wybór niezawodności nie musi oznaczać spadku tempa. Na przykład w wielu parametrach BIOS-u określona opcja zaowocuje znacznym przyspieszeniem, podczas gdy konserwatywne ustawienie przyniesie bardzo nieznaczny wzrost bezpieczeństwa. W innym zakamarku BIOS-u ryzykowne ustawienie nie przyspieszy działania komputera, za to ostrożna alternatywa zapewni dużo stabilniejszą pracę.

Opcje i alternatywy

W poniższym materiale zebraliśmy najważniejsze parametry BIOS-u, które decydują o stabilności i wydajności peceta. W wielu wypadkach ustawienia optymalizujące prędkość wymagają przetaktowania komputera - jest to mniej lub bardziej ryzykowne, zależnie od konfiguracji BIOS-u i opcji wybranej przez użytkownika. Za to inne ustawienia pozwalają zaoszczędzić nieco czasu bez destabilizacji działania. Ustawienia, które oznaczamy jako bezpieczne, mają zapewnić niezawodność komputera, w którym nie dochodzi do zawieszania się urządzeń. Zauważ jednak, że niektóre z nich powodują takie spowolnienie systemu, że nadają się wyłącznie do diagnozowania problemów i wykrywania błędów.

Oprócz nazwy (i nazw alternatywnych) danego parametru podajemy miejsca, w których można go znaleźć zależnie od wersji BIOS-u (poszczególne lokalizacje są oddzielone średnikiem, a symbol | oznacza menu podrzędne). Ponadto informujemy, które ustawienia zwiększają wydajność, a które stabilizują działanie. Ikony z cyframi od 1 do 3 pozwolą ci się zorientować już na pierwszy rzut oka, jak duży wzrost tempa lub stabilizacji dają wyszczególnione opcje. Na przykład trzy gwiazdki przy bezpiecznym i tylko jedna przy szybkim ustawieniu to informacja, że zmieniając wartość tego pola, zyskasz większą stabilność niż wydajność. Na końcu każdego opisu, staramy się odpowiedzieć na pytanie, w których przypadkach można pozwolić sobie na podkręcenie ustawień, a w których lepiej zachować wstrzemięźliwość, wybierając bezpieczną opcję.

BIOS - narzędzia dla fachowców

Najnowszych aktualizacji BIOS-u zazwyczaj nie znajdziesz w polskich witrynach producentów płyt głównych. Centrale większości z nich mieszczą się na Tajwanie i właśnie tam należy szukać plików aktualizacyjnych. Adresy stosownych stron internetowych kończą się przyrostkiem com.tw. Wpisując model płyty głównej i hasło Bios, można niekiedy trafić na jeszcze nowsze oficjalne wersje BIOS-u, które dostały się do Internetu przez serwisy pomocy klientom, prowadzone przez samych producentów.

Ponadto krążą w Internecie wersje BIOS-ów zmodyfikowane przez hakerów. Należy traktować je ze sporą dozą ostrożności. Wgranie takiego BIOS-u może okazać się nielegalne, a na dodatek niebezpieczne - jak donoszą raporty poszkodowanych użytkowników umieszczane na forach internetowych. Oprócz ryzyka ewentualnych komplikacji podczas wgrywania nowego BIOS-u grozi niebezpieczeństwo, że zmodyfikowane wersje nie są pozbawione usterek. W najgorszym wypadku próba wymiany BIOS-u zakończy się kompletnym sparaliżowaniem komputera. Sposób aktualizowania BIOS-u, a także ratowania go, jeśli operacja się nie powiedzie, opisaliśmy w artykule "BIOS bezboleśnie" (PCWK 9/2002, str. 110).

Wspomniane powyżej zmodyfikowane wersje BIOS-u mają przede wszystkim udostępniać użytkownikom ukryte parametry i opcje (m.in. dodatkową częstotliwość taktowania i napięcie zasilające) lub zamieniać poszczególne moduły BIOS-u na lepsze - na przykład okrojony BIOS RAID-u na pełnowartościową wersję, która dysponuje wszystkimi funkcjami kontrolera RAID. Jednak nie zawsze kończy się na zaktualizowaniu BIOS-u. W opisanym wypadku wymagany jest ponadto zmodyfikowany sterownik, który zaakceptuje ubogie urządzenie jako pełnowartościowy kontroler RAID. Poniżej przedstawiamy wybór programów, które mogą ci posłużyć do wprowadzania zmian w BIOS-ie. Największym wyborem może poszczycić się BIOS Awarda. W niektórych witrynach internetowych są do pobrania liczne wersje narzędzi, o których tu mowa. Zwykle najlepiej działa najnowszy wariant - jednak nie zawsze. Zależy to od BIOS-u płyty głównej.

1. Odczytywanie BIOS-u z płyty głównej

Większość edytorów nie modyfikuje bieżącego BIOS-u na płycie głównej, lecz jego plik przechowywany na twardym dysku. Bieżące wersje takich plików powinny być dostępne do pobrania w witrynie producenta płyty. Jeśli nie, możesz wyodrębnić bieżący BIOS z płyty i zapisać na dysku. Skorzystaj w tym celu z programu do zapisu pamięci flash, który właściwie służy do wgrywania nowego BIOS-u do układu scalonego na płycie. Również to narzędzie powinieneś znaleźć w internetowej witrynie producenta płyty głównej. Na przykład Awdflash, standardowy program aktualizacyjny Awarda, zapisze BIOS w pliku BIOS.BIN, gdy w wierszu poleceń wpiszesz:

awdflash /pn bios.bin

2. Odblokowanie ukrytych parametrów

Program Modbin pozwala edytować BIOS Awarda 4.5, a Modbin6 BIOS w wersji 6. Za jego pomocą można na przykład zmienić treść powitania czy kolor komunikatów procedury POST. Stosowne funkcje noszą nazwy Change Bios Message i Change Bios Option. Za pomocą funkcji Edit Setup Screen lub Chipset Setup Default odblokujesz zamaskowane parametry BIOS-u. Pamiętaj jednak, że wgrywając zmodyfikowany w ten sposób plik BIOS-u, możesz sparaliżować komputer.

3. Wymiana logo startowego i modułów

Narzędzie Cbrom potrafi wstawiać do BIOS-u Awarda i usuwać z niego poszczególne moduły. BIOS-y składają się z segmentów niczym archiwa ZIP. Dopóki jest jeszcze miejsce w układzie pamięci, możesz do woli dodawać nowe moduły. Producenci płyt głównych, a także hakerzy korzystają z tej możliwości, aby wyposażyć BIOS w nowe funkcje, np. obsługę kontrolerów RAID, lub zmienić chociażby jego logo. Program Cbrom 1.x jest przeznaczony do BIOS-u Awarda 4.5, a Cbrom 6.x do wersji 6. Uniwersalne są wersje 2.x (najnowsza to 2.15, lecz mniej zawodna okazuje się 2.07), bo akceptują oba warianty BIOS-u Awarda. Wpisz polecenie cbrom bios.bin /d, aby przywołać na ekran zawartość pliku BIOS.BIN. Do poszczególnych modułów możesz odwoływać się poprzez ich identyfikatory - /pci symbolizuje urządzenia PCI takie jak np. kontroler RAID, /epa logo EPA wyświetlane po włączeniu komputera (patrz dalej porada 4), a /logo pełnoekranowe logo (16-kolorowa mapa bitowa o rozmiarach 640 x 464 pikseli). Jeśli za identyfikatorem modułu umieścisz nazwę pliku, Cbrom spróbuje wstawić jego zawartość do BIOS-u. Umieszczając za identyfikatorem słowo kluczowe extract, polecisz programowi zapisać zawartość modułu w oddzielnym pliku. Tymczasem słowo kluczowe release inicjuje usunięcie danego modułu. Poleceniem cbrom bios.bin /pci raid.bin uzupełnisz BIOS w pliku BIOS.BIN o segment RAID zapisany w pliku RAID.BIN.

Dość popularną alternatywę narzędzia Cbrom jest program Awardmod 1.62. Obie aplikacje umożliwiają bardzo głębokie ingerowanie w struktury BIOS-u.

4. Konwertowanie mapy bitowej na format EPA

Konwertowanie logo z formatu mapy bitowej na EPA (wersja 1 i 2) umożliwia program EPA-Coder. Aby ustalić, który format pasuje do określonej wersji BIOS-u, należy zapisać dotychczasowe logo na dysku (np. poleceniem cbrom bios.bin /epa extract), a następnie otworzyć je narzędziem EPA-Coder. Alternatywne rozwiązania zapewniają programy Awbwmake i Awbwread, Bmp2epa, Epa2bmp, a także Bmptoepa. Na koniec trzeba wstawić nowe logo do pliku z BIOS-em, np. polecenie cbrom bios.bin /epa logo.epa umieszcza w BIOS-ie (plik BIOS.BIN) logo z pliku LOGO.EPA. Pamiętaj, że każda modyfikacja BIOS-u jest do pewnego stopnia ryzykowna.

5. Kombajn do BIOS-u Awarda

Program Award BIOS Editor 1.0 łączy pod wygodnym, graficznym interfejsem wiele funkcji takich narzędzi, jak Modbin i Cbrom. Gdy wskażesz menu File | Properties, wyświetli w szczegółowy sposób zawartość pliku z BIOS-em. Poprzez gałąź Recognized Items | System BIOS prawdopodobnie uda ci się przywołać na karcie Setup Menu treść menu BIOS-u i dokonać żądanych zmian. Za pomocą menu

Actions lub gałęzi Includable Items uzupełnisz BIOS o nowe moduły. Wgrywając zmodyfikowany BIOS, możesz trwale unieruchomić swój komputer.

6. Automatyczne korygowanie błędów

Program Bios Patcher 4.1 przeczesuje plik BIOS-u w poszukiwaniu określonych błędów i sam je poprawia. Chodzi m.in. o 32-gigabajtowe ograniczenie zastosowane w wielu wersjach BIOS-u Award 4.51. Bios Patcher jest ciekawą alternatywą przede wszystkim w wypadku, gdy producent płyty głównej nie oferuje plików do zaktualizowania BIOS-u. Aby w pełni wykorzystać możliwości tego narzędzia, musisz pobrać oprócz niego pliki CBROM.RAR, LHA.RAR i REAL_MICROCODES.RAR, po czym rozpakować je do katalogu, w którym znajduje się Bios Patcher. Właścicielom płyt głównych z procesorami AMD K7 programiści zalecają wersję 4.0. Wpisując polecenie bp bios.bin, zlecisz zastąpienie pliku BIOS.BIN poprawioną przez siebie wersją. Zauważ, że wgrywając zmodyfikowaną wersję BIOS-u, możesz sparaliżować komputer.

7. Wgrywanie aktualizacji mikrokodu

Za pomocą programu Mcup 1.0 można wgrywać uaktualnienia mikrokodu procesorów Intela. Podczas rozruchu komputera takie układy, jak Pentium 4, wczytują z BIOS-u aktualizację mikrokodu i zapisują ją w swojej wewnętrznej pamięci. Czynność ta ma na celu usunięcie określonych błędów procesora. W Internecie krążą archiwa z różnymi aktualizacjami mikrokodu, np. plik MCU.DAT. Polecenie mcup /f mcu.dat zainicjuje poszukiwania w pliku MCU.DAT aktualizacji mikrokodu, nowszej niż używana przez procesor. Jeśli wyszukiwanie powiedzie się, narzędzie zapisze odnalezione uaktualnienie w BIOS-ie płyty głównej. Gdy wprowadzisz polecenie mcup /p MCU.DAT, program pominie BIOS i wpisze aktualizację mikrokodu tymczasowo bezpośrednio do procesora. Zachowaj ostrożność, bo eksperymenty z mikrokodami miewają niepożądane skutki.


Zobacz również