Brazylijska szara strefa

Podobnie jak w licznych innych krajach rozwijających się, w Brazylii szara strefa dusi produktywność i wzrost gospodarczy.

Przewidywany wzrost gospodarczy dla Brazylii to 3-4% rocznie, mimo poprawy w systemie monetarnym i stabilizacji fiskalnej, podczas gdy dla podobnych rosnących gigantów - Chin i Indii - przewidywany wzrost to 7 do 10%. Jednym z głównych, choć często niedocenianych powodów tego zjawiska jest ogrom brazylijskiej szarej strefy, nieoficjalnej gospodark, która powstrzymuje produktywność i odstrasza inwestycje biznesowe. Szara strefa ogranicza efektywność czynników makroekonomicznych, które mogłyby być bardzo silne, i redukuje potencjalny wzrost gospodarczy. Jak wynika z badania przeprowadzonego w 2004 roku przez McKinsey Global Institute, wzrost gospodarczy w Brazylii mógłby być wyższy o 1,5% rocznie, jeśli rządowi udałoby się wprowadzić skuteczny program walki z nieformalną gospodarką.

Szara strefa stanowi ok. 40% brazylijskiego przychodu narodowego brutto. Składają się na nią firmy, które działają częściowo lub całkowicie poza prawem, unikając płacenia podatków, ignorując standardy jakości produktów i zasady bezpieczeństwa, łamiąc prawo autorskie, a czasem nawet nie rejestrując swojej działalności. W ten sposób znacząco zmniejszają swoje koszty działania i zyskują przewagę konkurencyjną nad podmiotami działającymi legalnie, mimo, że średnio uzyskują jedynie 46% produktywności formalnej części swojego sektora.

Firmy działające legalnie mają niższe zyski i udziały w rynku, przez to brakuje im środków i motywacji do inwestowania, powiększania mocy produkcyjnych, implementowania nowych technologii, poprawiania działania organizacji.

Poziom nielegalnego zatrudnienia nie zmienił się w latach 1992 - 2002 i wynosił 55%, mimo, że w tym czasie ok. 7% całej siły roboczej migrowało z sektora rolniczego, gdzie poziom nielegalności jest bardzo wysoki - ok. 90%. Zamiast znajdować legalne zatrudnienie w innych sektorach, dawni rolnicy zatrudniali się nielegalnie w sektorze wytwarzania, budownictwa i transportowym. W największych brazylijskich regionach metropolitalnych, nielegalne zatrudnienie stanowiło w latach 1992 - 2002 aż 87% całości.

Przyczynami tak rozległej szarej strefy w gospodarce brazylijskiej, są tak jak na całym świecie, trzy główne elementy: określone trendy społeczne i demograficzne, wysokie koszty formalnego prowadzenia działalności gospodarczej, słabe uwarunkowania prawne. W Brazylii można znaleźć podręcznikowe przykłady wszystkich trzech czynników.

Jeśli reformy ograniczające szarą strefę miałyby poskutkować, musiałby dotyczyć poszczególnych sektorów. W innych krajach w takiej sytuacji sprawdzały się zachęty dla przedsiębiorców, upraszczanie polityki fiskalnej, tworzenie specjalnych jednostek do walki z szarą strefą.

Na podstawie McKinsey Quarterly "Reining in Brazil's informal economy", Joe Capp, Heinz-Peter Elstrodt, William B. Jones Jr.


Zobacz również