DOS na srebrnym krążku

Pojawiające się kolejne wersje Windows nie pozwalają już na korzystanie z wielu programów przygotowanych do DOS-u. Można jednak ten problem rozwiązać, przygotowując specjalny startowy CD-ROM zawierający DOS.

Pojawiające się kolejne wersje Windows nie pozwalają już na korzystanie z wielu programów przygotowanych do DOS-u. Można jednak ten problem rozwiązać, przygotowując specjalny startowy CD-ROM zawierający DOS.

Podgląd i edycja binarnego obrazu dyskietki startowej w programie WinImage

Podgląd i edycja binarnego obrazu dyskietki startowej w programie WinImage

Często trzeba skorzystać z programu, który nie może być uruchamiany w MS Windows. Wiele osób z chęcią zagrałoby w stare, dobre dosowe gry lub uruchomiło dosowe aplikacje z sentymentu lub potrzeby. Niestety, nowsze wersje Windows (począwszy od Windows 2000) nie zawierają już systemu MS-DOS i nie jest możliwe uruchomienie komputera wyłącznie w jego trybie (chociaż sam podsystem emulacji DOS jest wciąż obecny w Windows). Nie da się także łatwo zainstalować MS-DOS w komputerze, w którym jest już Windows. Co gorsza, MS-DOS nie rozpoznaje lansowanego przez Microsoft systemu plików NTFS i co za tym idzie, koegzystencja dwóch systemów tej firmy na jednym dysku jest bardzo uciążliwa, ponieważ należałoby poświęcić jedną partycję wyłącznie DOS-owi.

Niezbędne narzędzia

- komputer z działającym systemem MS Windows 98/Me, Windows NT 4.0 (Service Pack 4 lub nowszy), Windows 2000 lub Windows XP,

- MS-DOS zainstalowany na dysku lub dostępny z dyskietek instalacyjnych,

- nagrywarka CD i zainstalowane oprogramowanie do nagrywania płyt CD,

- płyty CD-ROM, najlepiej CD-RW (rewritable) nadające się do ponownego zapisu,

- opisywane poniżej programy narzędziowe (znajdziesz je na naszym CD-ROM-ie).

Najlepszym rozwiązaniem jest przygotowanie startowego CD-ROM-u, który będzie zawierał wszystkie potrzebne programy i narzędzia. Uruchamiając z takiej płyty komputer, nie trzeba w ogóle korzystać z twardego dysku, ponieważ system zostanie załadowany całkowicie z CD-ROM-u. Administratorzy mogą w podobny sposób przygotowywać płyty CD zawierające narzędzia do szybkiego usuwania awarii czy diagnostyczne. Dodatkową zaletą jest to, że dysk można wziąć ze sobą np. do kolegi, do pracy albo w podróż. Na podstawie takiej płyty można też przygotować system MS Windows 95/98 uruchamiany całkowicie z CD (ale to już temat na odrębny opis).

W dalszej części przedstawiamy przepis na zbudowanie startowego CD-ROM-u z systemem MS-DOS, do którego można łatwo dodać potrzebne gry i aplikacje. Wszystkie opisywane narzędzia znajdziesz na płycie dołączonej do tego numeru PCWK. Projektując taką płytę, trzeba się wykazać sporą cierpliwością i dokładnie przeanalizować posiadany sprzęt. MS-DOS nie potrafi sam go wykrywać, odpowiednie sterowniki muszą być zainstalowane i wywoływane z plików autoexec.bat i config.sys. W przedstawionym opisie wykorzystano wskazówki, opisy i oprogramowanie opracowane przez Barta Lagerweij, a na jego stronach WWW (www.nu2.nu/bootdisk) znajdziesz pełne kompendium wiedzy na temat przygotowania dyskietek i startowych CD różnego rodzaju.

Przygotowanie dyskietki startowej

Wybór rodzaju przygotowywanej płyty w programie cdrpack

Wybór rodzaju przygotowywanej płyty w programie cdrpack

Przed przystąpieniem do nagrywania płyty CD trzeba przygotować dyskietkę startową, z której będzie się uruchamiał komputer. Dlaczego dyskietka startowa, mimo że chcesz uruchamiać komputer z CD-ROM-u? Otóż uruchamianie pecetów z CD-ROM-u polega na oszukaniu BIOS-u, tak aby "myślał", że uruchamia komputer ze stacji a:. UWAGA! Operacji poniżej opisanej można dokonać jedynie pod kontrolą systemów Windows 9x/Me i DOS 6.x. Nowsze wersje Windows nie zawierają potrzebnych plików MS-DOS. Przygotowanie dyskietki rozpocznij od jej sformatowania poleceniem format a: /u /s, a następnie usuń plik drvspace.bin:

attrib -s -h -r drvspace.bin

del drvspace.bin

Skopiuj na dyskietkę następujące pliki: EMM386.EXE, HIMEM.SYS, MSCDEX.EXE, DOSKEY.COM, FDISK.EXE, FORMAT.COM, SYS.COM, XCOPY.EXE

Jeśli nie masz oryginalnego systemu DOS, możesz skorzystać z bezpłatnej wersji FreeDOS (www.freedos.org), rozprowadzanego jako Open Source. Jest w dużym stopniu zgodny z oryginałem, a w dodatku działa nieco szybciej. Po skopiowaniu plików rozpakuj na dyskietkę plik elboot.zip. Zawiera on prekonfigurowane pliki autoexec.bat i config.sys. Tak przygotowaną dyskietkę możesz uzupełnić o sterowniki karty dźwiękowej czy sieci. Pamiętaj jednak, że nie zmieszczą się na dyskietce i należy je skompresować, a do autoexec.bat dopisać polecenia, które rozpakują je do RAM-dysku. Należy przeprowadzić testy dyskietki, uruchamiając z niej komputer, później poprawki nie będą możliwe bez nagrania nowego CD-ROM-u. Po przetestowaniu dyskietki startowej musisz skopiować jej zawartość do pliku, aby można było nagrać go na CD-ROM. Należy posłużyć się narzędziem dd.exe:

dd.exe a: elboot.img

Jeśli chciałbyś wprowadzić jakieś zmiany do tak wygenerowanego obrazu, musisz go zbudować jeszcze raz lub użyć programu WinImage (www.winimage.com/winimage.htm), który pozwala na przeglądanie i edycję binarnych obrazów dyskietek i płyt CD.

Płyta startowa CD z jednym obrazem startowym

Po przygotowaniu obrazu dyskietki startowej przejdziemy do kompilacji samego CD-ROM-u. Oto kolejne czynności:

1. Utwórz na twardym dysku katalog, pamiętając o sprawdzeniu, czy starczy miejsca na zapisanie wygenerowanego obrazu płyty (zależy to, oczywiście, od liczby programów, które chcesz skopiować na dysk).

2. Do utworzonego katalogu rozpakuj plik cdrpack13.zip - zawiera narzędzia niezbędne do zbudowania obrazu płyty CD. Do tego samego katalogu rozpakuj pliki diskemu_addon.zip oraz single_diskemu_addon.zip. Powinna powstać taka struktura, jak na rysunku.

3. Skopiuj przygotowany wcześniej binarny obraz dyskietki startowej (plik elboot.img) do podkatalogu single_diskemu\disk1. Nazwa tego pliku musi się składać wyłącznie z małych liter. Wszystkie programy, pliki i katalogi, które mają się znaleźć na płycie, także należy skopiować do \single_diskemu\ disk1.

4. Dostosuj do swoich potrzeb plik \single_diskemu\disk1\diskemu.cmd. Do pliku \single_diskemu\disk1\autorun.bat można dopisać polecenia, które mają być wykonane po uruchomieniu CD-ROM-u. Możesz też zmienić plik \single_diskemu\build.mak i umieścić w nim identyfikator dysku w zmiennej volumeid, która określa nazwę woluminu widoczną np. w Eksploratorze Windows.

5. Uruchom plik run.bat. Podczas pierwszego uruchomienia tego pliku zostaniesz przeprowadzony przez konfigurację nagrywarki (jeśli jest w systemie), następnie pojawi się Main menu - wybierz w nim opcję Build & Burn, a następnie single_diskemu. Obraz CD-ROM gotowy do nagrania zostanie zapisany w podkatalogu /cdrpack13/tmp. Jeśli w systemie są zainstalowane sterowniki do obsługi nagrywarek (interfejs ASPI32), program może zaproponować od razu nagranie płyty.

Jeśli program nie rozpoznał systemowego sterownika nagrywarki, musisz użyć dowolnego programu do nagrywania płyt CD, który potrafi nagrywać obrazy ISO. Większość aplikacji nie ma z tym problemu, choć w przypadku popularnego Nero Burning ROM należy z naszej płyty CD zainstalować wcześniej (dwukrotnym kliknięciem) plik nero.reg. Po nagraniu pozostaje wypróbować płytę, uruchamiając z niej komputer. Ponieważ przygotowanie prawidłowo startującej płyty jest procesem skomplikowanym i trudnym do weryfikacji, trzeba się liczyć z koniecznością przetestowania kilku płyt przed znalezieniem optymalnej konfiguracji.

Płyta startowa CD z wieloma obrazami startowymi

Możliwe jest przygotowanie płyty CD oferującej wybór obrazu w czasie startu - pozwala to przygotować uniwersalne obrazy. Procedura jest zbliżona, ale w tym celu należy rozpakować jedynie cdrpack13.zip i multi_eltorito_addon.zip. Przygotowane obrazy binarne dyskietek startowych kilku opcji wystarczy teraz skopiować do podkatalogu single_diskemu\disk1. Po uruchomieniu z podkatalogu cdrpack13 pliku run.bat należy z Main menu wybrać opcję Build & Burn, a następnie multi_eltorito. W czasie startu systemu z CD-ROM-u pojawi się menu, w którym będzie można wybrać obraz do załadowania.

Ulepszanie wydajności - RAM-dysk

Nawet najszybsze współczesne napędy CD-ROM nie dorównają szybkością twardym dyskom sprzed lat. Uruchamianie dużych gier, takich jak "Duke Nukem" czy "Hexen" wprost z płyty CD nie jest wydajnym rozwiązaniem. Na ominięcie ograniczeń CD-ROM-u pozwala natomiast użycie RAM-dysku. Jest to dysk wirtualny, tworzony w czasie uruchomienia MS-DOS. Po załadowaniu systemu wszystkie aplikacje z płyty CD są kopiowane na RAM-dysk. W ten sposób uzyskujesz dużą szybkość działania. Przykład tworzenia małego RAM-dysku programem xmsdsk.exe znajdziesz w pliku autoexec.bat zawartym w elboot.zip. Możliwości eksperymentowania są ogromne.

Obsługa sieci i dźwięku

Oczywiście nie sposób korzystać z gier, jeśli nie będzie dostępu do dźwięku. Problem polega jedynie na tym, że przed nagraniem płyty CD należy przetestować konfigurację karty dźwiękowej w DOS-ie, aby określone adresy we-wy i numer przerwania były poprawne. Niestety, większość obecnie stosowanych kart dźwiękowych nie ma już sterowników do MS-DOS i nie będzie działać w tym systemie. Niekiedy rozwiązaniem jest włączenie emulacji Sound Blaster. Jeśli zaś chodzi o obsługę sieci (TCP/IP i MS Networks) to największym problemem jest zdobycie odpowiedniego sterownika karty sieciowej. Pod adresem www.nu2.nu/bootdisk znajdziesz listę gotowych do ściągnięcia plików i opisy konfiguracji.


Zobacz również