Formularze ze Scribusa

Bezpłatnymi narzędziami można przygotować publikacje w formacie PDF, zawierające aktywne formularze.

Bezpłatnymi narzędziami można przygotować publikacje w formacie PDF, zawierające aktywne formularze.

Publikacje w formacie PDF mogą zawierać nie tylko tekst i rysunki, ale także elementy aktywne, takie jak formularze upraszczające komunikację z odbiorcą dokumentu. Formularz umieszczony na końcu publikacji posłuży czytelnikowi np. do szybkiego wysłania komentarza lub np. zamówienia produktu opisywanego w publikacji. Aby utworzyć dokument PDF z aktywnym formularzem, nie wystarczy zwykła "drukarka PDF", czyli aplikacja konwertująca dowolny dokument na format PDF za pomocą sterownika wirtualnej drukarki. Na szczęście można przygotować publikacje PDF zawierające formularze wyłącznie bezpłatnymi narzędziami. Formularze w plikach PDF mogą pełnić wiele funkcji. W najprostszej postaci ułatwiają drukowanie np. zamówienia. Wystarczy, że czytający dokument PDF wypełni formularz na jednej ze stron publikacji, a następnie stronę wydrukuje. Takie rozwiązanie gwarantuje, że wszystkie formularze przesyłane w postaci papierowej będą miały identyczny wygląd.

Cyfrowy formularz

Scribus to jeden z najlepszych programów do składu publikacji rozwijany jako open source i dostępny na licencji GNU GPL.

Scribus to jeden z najlepszych programów do składu publikacji rozwijany jako open source i dostępny na licencji GNU GPL.

Inna metoda to całkowicie elektroniczne przetwarzanie formularza. Czytający dokument wypełnia pola, klika przycisk i dane wędrują pod wskazany adres e-mail. Ponownie wszystkie przesyłane dane będą mieć tę samą postać, co znacznie ułatwi ich przetwarzanie. Pozostaje pytanie, czy warto tworzyć formularze w plikach PDF, skoro znacznie prościej jest umieścić formularz na stronie WWW . Ma to sens, gdy dokument PDF wiedzie niezależny żywot i może trafić w ręce osoby, która nie odwiedzała witryny WWW . W tym wypadku możliwość szybkiego wysłania danych z poziomu PDF naprawdę się przydaje.

Wśród wielu aplikacji wyróżniają się dwa projekty open source: OpenOffice.org 2.0 i Scribus 1.3.3.1. Utworzenie dokumentu PDF z formularzem w OpenOffice.org nie sprawia dużych kłopotów, ale możesz napotkać problemy, dodając aktywny przycisk, którego kliknięcie ma spowodować wysłanie formularza do odbiorcy. Uzyskanie tej samej funkcji w Scribusie wydaje się nieco prostsze.

Skład open source

Zaawansowani użytkownicy mogą rozszerzyć możliwości Scribusa za pomocą skryptów.

Zaawansowani użytkownicy mogą rozszerzyć możliwości Scribusa za pomocą skryptów.

Scribus 1.3.3.1 ( http://www.scribus.net ) to chyba najlepszy program do składu publikacji dostępny jako open source. Możliwości aplikacji znacznie przekraczają tworzenie prostych formularzy w PDF i właściwie zasługują na oddzielny artykuł. Świetnie nadaje się do składu publikacji papierowych (np. gazetek, ulotek, broszur informacyjnych), ale także dokumentów elektronicznych, właśnie w formacie PDF. Potrafi importować rysunki w SVG, a także z programu OpenOffice.org Draw, stanowi bardzo dobre uzupełnienie pakietu OpenOffice.org 2.0.

Program dostępny jest w polskiej wersji językowej, jedynie obszerna pomoc nie została przetłumaczona. Aplikacja jest jednak na tyle prosta w użyciu, że nie wymaga czytania instrukcji. Wielka zaleta Scribusa to łatwy import tekstu z plików DOC, HTML i ODT (OpenDocument, stosowany m.in. w OpenOffice.org 2.0). Wystarczy dodać do publikacji ramkę tekstową (Wstaw | Ramka tekstowa), a następnie zaznaczyć ją i użyć opcji Plik | Importuj | Pobierz tekst. Scribus 1.3.3.1 umożliwia również eksport publikacji do formatu EPS, czyli - przynajmniej w teorii - pozwala przygotowywać publikacje do profesjonalnego druku. Do jego zalet należy zaliczyć również obsługę czcionek OpenType i możliwość eksportu do formatu PDF/X-3. Używa własnego formatu dokumentów (SLA), ale kompletnie udokumentowanego, a także opartego na języku XML, dzięki czemu obsługę plików łatwo dodasz do innych programów. Do odmiennego sposobu korzystania z aplikacji trzeba się przyzwyczaić, bo nie jest to edytor tekstów i te, które mają być umieszczone w publikacji, należy przygotować wcześniej.

1. Utwórz nową publikację. W polu Format strony ustaw opcję Orientacja na Pejzaż. Tworzony dokument służy wyłącznie do nauki i może zawierać tylko formularz, warto jednak utworzyć przynajmniej jedną stronę np. oferty nowego produktu. Dzięki temu poznasz podstawowe narzędzia Scribusa. Program wyposażono także w funkcje zarządzania kolorami, które nie przydadzą się podczas tworzenia formularzy PDF, ale w pracy nad dokumentami przeznaczonymi do druku są niezwykle istotne. Jeśli chcesz skorzystać z narzędzi do zarządzania kolorami w Scribusie, przejdź do Plik | Konfiguracja, z listy w lewej części okna dialogowego wybierz Zarządzanie kolorami. Następnie zaznacz opcję Włącz zarządzanie kolorami i dopasuj profile kolorów.

2. Zanim zaczniesz tworzyć formularz, wyświetl siatkę pomocniczą Widok | Wyświetl siatkę. Dodaj nową stronę publikacji (Strona | Wstaw). Następnie dodaj kilka ramek tekstowych zawierających nazwy pól formularza. Użyj opcji Wstaw | Ramka tekstowa, przycisku na pasku narzędzi (Utwórz ramkę tekstową) lub skrótu [T]. Narysuj nową ramkę tekstową, a następnie kliknij ją dwukrotnie i wprowadź opis pola formularza, np. "Imię". Aby zmienić kolor, czcionkę lub wyrównanie tekstu w ramce, użyj skrótu [F2] lub kliknij ramkę prawym przyciskiem myszy i wybierz z menu podręcznego Właściwości. Rozwiń listę Tekst i dopasuj ustawienia. Używając Schowka, utwórz potrzebną liczbę ramek tekstowych.

3. Teraz można już dodać aktywne elementy formularza. Odszukaj na pasku narzędzi przycisk OK i rozwiń listę opcji przyciskiem ze strzałką w dół. Do wyboru masz pięć rodzajów elementów: pole tekstowe, przycisk, listę, listę rozwijaną i pole wyboru. Dodaj do formularza kilka pól tekstowych oraz przycisk, którym czytelnik wyśle zawartość formularza. Dwukrotnym kliknięciem możesz dopasować każdy element formularza. Jeśli pole tekstowe ma pozwalać na wprowadzenie wielu wierszy tekstu, wyświetl okno Właściwości (właśnie dwukrotnym kliknięciem) i na karcie Opcje zaznacz pozycję Wielowierszowe. Jeśli pole ma służyć do wpisywania hasła (co raczej rzadko zdarza się w wypadku formularzy w PDF), zaznacz opcję Hasło.

4. Dla każdego elementu formularza możesz również określić maksymalną długość akceptowanego ciągu znaków. W tym celu w oknie Właściwości na karcie Opcje zaznacz pozycję Maksymalnie i w polu obok podaj liczbę znaków. W oknie właściwości każdego elementu formularza należy zmienić wartość w polu Nazwa - właśnie na podstawie nazwy pola docelowy skrypt będzie mógł przetworzyć dane otrzymane z formularza. Jeśli chcesz, możesz określić sprawdzanie poprawności wprowadzonych danych. Przede wszystkim użyj karty Format w oknie Właściwości, definiując typ danych, np. Liczba. Jeśli czytelnik publikacji wprowadzi w pole formularza dane w nieprawidłowym formacie, Adobe Acrobat Reader wyświetli komunikat o błędzie.

5. Sprawdzanie poprawności wprowadzonych danych może być nieco bardziej skomplikowane niż weryfikacja formatu. Na karcie Sprawdź w oknie Właściwości ustawisz minimalną i maksymalną wartość pola (opcje Wartość musi być równa lub większa oraz i równa lub mniejsza). Możesz także podać własną formułę sprawdzania poprawności danych, wykorzystując możliwości pisania skryptów w PDF. Kliknij pole Własny skrypt sprawdzający wartość i wpisz następujący kod:

if ( event.value>=100 )

{

app.alert("Musisz coś wpisać w to pole");

}

6. Formularz musi zawierać przynajmniej jeden przycisk pozwalający na przesłanie danych z formularza do twórcy publikacji. Dodaj przycisk do formularza, otwórz jego okno Właściwości i na karcie Akcja określ sposób działania przycisku. Jako Typ wybierz Wyślij formularz. W polu Wyślij do URL podaj adres e-mail poprzedzony słowem mailto:, np. mailto:ja@mojafirma.pl. Kliknięcie przycisku spowoduje uruchomienie programu pocztowego, a zawartość formularza zostanie wysłana jako załącznik. Można także podać adres strony WWW i konkretnego skryptu, np. http://www.mojastrona.pl/skrypt.php . Uwaga: w tym wypadku formularz powinien być umieszczony na stronie WWW, bo inaczej nie będzie działać.

7. Formularz może zawierać dodatkowe przyciski, np. do usuwania wpisanych danych. Wystarczy dodać nowy przycisk i na karcie Akcja ustawić opcję Wyzeruj formularz. Za pomocą przycisku można także poruszać się po długich dokumentach PDF. W tym celu na karcie Akcja ustaw opcję Idź do. Podaj numer strony, na którą ma przenieść kliknięcie przycisku, korzystając z opcji Strona. Formularz można wzbogacić o listę rozwijaną. Tworząc ją, kolejne opcje wpisuj w nowych wierszach (użyj opcji Edytuj tekst z menu podręcznego). Zaprojektowany w formularzu kształt listy rozwijanej określa jej rozmiary przed rozwinięciem. Gdy użytkownik rozwinie listę, będzie ona na tyle duża, by pomieścić wszystkie elementy.

8. Formularz jest już gotowy, pozostaje zapisać go w formacie PDF i przetestować. Wybierz opcję Plik | Eksportuj | Zapisz jako PDF. Możesz ustawić parametry docelowego pliku PDF. Jeśli używasz nietypowych czcionek, zaznacz na karcie Fonty opcję Zagnieźdź wszystkie fonty. Na karcie Bezpieczeństwo znajdziesz opcje szyfrowania dokumentu hasłem, możesz także ustalić, które akcje użytkownika będą dozwolone, i np. wyłączyć opcję drukowania. Jeśli chcesz zachować wysoką jakość rysunków w publikacji, na karcie Ogólne w polu Metoda kompresji wybierz Bezstratna-Zip. Na koniec kliknij Zapisz, a potem sprawdź wygląd publikacji w Adobe Acrobat Readerze. Aby formularz działał poprawnie, przeglądarka PDF-ów musi być uruchamiana ze wszystkimi wtyczkami.


Zobacz również