MIDI - Cyfrowa partytura

Tworzenie utworów w formacie MIDI nie jest zarezerwowane tylko dla wtajemniczonych. W ciągu kilku godzin i ty opanujesz króla programów sekwenserowych - Cubase. Poznasz najczęściej wykorzystywane opcje programu. Nauczysz się właściwie wykorzystywać kontrolery i komunikaty System Exclusive do sterowania syntezatorem. Uwaga, MIDI-mania jest zaraźliwa!

Tworzenie utworów w formacie MIDI nie jest zarezerwowane tylko dla wtajemniczonych. W ciągu kilku godzin i ty opanujesz króla programów sekwenserowych - Cubase. Poznasz najczęściej wykorzystywane opcje programu. Nauczysz się właściwie wykorzystywać kontrolery i komunikaty System Exclusive do sterowania syntezatorem. Uwaga, MIDI-mania jest zaraźliwa!

Na wstępie ustalmy, co znajduje się w pliku MID. Są to głównie nuty, czyli informacje o wysokości i czasie trwania dźwięków. Ponadto kontrolery, będące komunikatami, określającymi parametry pracy urządzenia, które wykona nasz utwór. Mogą to być np. informacje o głośności czy umiejscowieniu brzmienia w panoramie stereofonicznej. Jest również grupa specjalnych komunikatów System Exclusive (SysEx), za pomocą których określamy ogólne warunki pracy syntezatora. Ustalmy także, czym jest urządzenie, które wykona nasz utwór. Może to być karta muzyczna, zewnętrzny syntezator lub moduł brzmieniowy. Pełnowartościowe urządzenie korzysta z tablicy zawierającej próbki brzmienia instrumentów. Karty muzyczne mogą także korzystać z syntezy FM do kopiowania dźwięków innych instrumentów. Jednak to rozwiązanie nie wpływa pozytywnie na brzmienie utworu.

Nagrywanie

Nagranie materiału z klawiatury to najlepszy i chyba najrozsądniejszy sposób na pozyskanie nut do naszego utworu Zewnętrzną klawiaturę podłączamy do komputera korzystając z interfejsu MIDI. Interfejs to czarna skrzynka przyłączona do game portu karty muzycznej. Są w niej następujące gniazda:

Wejście - łączymy z wyjściem klawiatury;

Wyjście - łączymy z wejściem syntezatora, jeżeli korzystamy z jego brzmień do odtwarzania utworu (na wyjście są wysyłane wszelkie sygnały z tego urządzenia, w którym jest ono zamontowane);

Thru - opcjonalne - specyficzne wyjście MIDI, na którym pojawiają się sygnały, odbierane następnie z wejścia.

Jeżeli do odtwarzania nagrania używasz karty muzycznej, wystarczy jeden kabel MIDI. Najpierw ustaw znaczniki (lokatory) lewy i prawy. Zrobisz to klikając odpowiednio lewym lub prawym przyciskiem myszy na czarnej listwie, zawierającej numery taktów. Nie można przy tym zapomnieć, że lewy znacznik musi znajdować się przed prawym, inaczej program nie umożliwi rozpoczęcia nagrywania. Określ tempo nagrywania, dla ułatwienia może być ono wolniejsze niż docelowe. Najszybciej zrobisz to klikając w polu TEMPO/SIG w Panelu sterowania (Transport Bar).

Panel jest uaktywniany przyciskiem F12. Przed rozpoczęciem nagrywania możesz również zmienić nazwę ścieżki, klikając dwukrotnie w kolumnie TRACK. Tworzenie nowego utworu najlepiej rozpocząć od nagrania partii perkusji. Ustaw więc kanał MIDI na wartość 10. Jest ona umownie przyjmowana dla kanału przesyłającego informacje o perkusji. Zwykle nie ma to wielkiego znaczenia, gdyż i tak trzeba ustawić odpowiednie kontrolery, a z takim samym efektem można to wykonać na dowolnym kanale. Są jednak urządzenia, które wymagają takiego ustawienia. Trzeba więc dostosować się do posiadanego sprzętu. Teraz naciśnij przycisk nagrywania na panelu i zagraj na klawiaturze. Program informuje o odbieraniu danych z wejścia MIDI poprzez oświetlenie wskaźnika OUT w panelu. Po skończeniu frazy zatrzymaj nagrywanie. Między znacznikami powinna pojawić się ścieżka. Kliknij na nią dwukrotnie, by skontrolować nagrany materiał. Pamiętaj przy tym, by wskaźnik myszki miał kształt strzałki.

Często łatwiej i szybciej ręcznie wstawić nuty niż je zagrać. Ma to miejsce zwłaszcza przy tworzeniu fraz perkusyjnych. Kilka kliknięć myszką i mamy stopę oraz werbel. Jeszcze chwila pracy i pojawia się również hi-hat oraz akcenty na blachach. Aby ręcznie wstawić nuty, wejdź do trybu edycji ścieżki. Z przybornika myszki wybierz ołówek i je narysuj. Tak utworzoną frazę można dowolnie powielać.

Kopiowanie

Nagrane czy utworzone ręcznie frazy można powielać. Tak jak w większości programów Windows, korzystamy z kombinacji CTRL+C, by skopiować dane do schowka i CTRL+V do wstawienia. Miejsce wstawienia pierwszego skopiowanego dźwięku wskazuje znacznik odtwarzania. Spójrz na rysunek przedstawiający tryb EDIT. Widzisz, że dźwięki nie dotykają pionowych linii wyznaczających pewną skalę dokładności. Wstawianie skopiowanego materiału rozpoczyna się od miejsca wskazanego przez znacznik odtwarzania. Ten z kolei ma tendencję do ustawiania się na liniach. Jeżeli więc w tym miejscu wstawisz zawartość schowka, praca nie zakończy się sukcesem. Jest i na to sposób. Narysuj dowolny dźwięk przed pierwszą nutą. Na pewno będzie on dotykał linii. Teraz zaznacz frazę. Wstaw we wskazanym miejscu i usuń wstawioną nutę.

Istnieje także inny sposób. Trzeba przejść do trybu LIST (CTRL+G), znaleźć pierwszą nutę i odczytać dokładną jej pozycję, np. 0002.03.096. Następnie skopiować wybrane dźwięki, ustawić znacznik odtwarzania w odpowiednim miejscu np. 0012.03.096 i wstawić. Końcówka musi się zgadzać, choć może to być również wartość 0012.04.296. Wszystko zależy od układu utworu.

Korekta nagranego materiału

Trzeba sporo wprawy, żeby zagrać równo z metronomem, choć jeszcze nikomu nie udało się tego zrobić idealnie. Większość niedociągnięć można jednak skorygować, korzystając z odpowiednich funkcji Cubase'a. Uaktywniamy je wybierając z Menu/Functions odpowiednie polecenie.

Oto najczęściej używane:

Note On Quantize (W) - początek dźwięków jest wyrównywany do najbliższej, dozwolonej pozycji z dokładnością określoną w polu Quant.

Over Quantize (Q) - inteligentna odmiana wyżej opisanej kwantyzacji, program rozpoznaje akordy i wyrównuje wszystkie składniki akordu w jednym kierunku.

Iterative Quantize (E) - dźwięki są przesuwane w kierunku właściwej pozycji, może być wywołana wielokrotnie, za każdym razem zwiększając dokładność materiału.

Legato - łączy końce dźwięku z początkami następnego, czego efektem jest legato.

Length Size - wyrównuje końce dźwięków do pozycji będących wielokrotnościami wybranej wartości nut.

Fixed Length - przekształca wszystkie dźwięki na nuty jednakowej długości określonej parametrem: Quant.

Operacje korygujące są przeprowadzane w trybie EDIT. Aby przejść do edycji, zaznacz myszką wybraną ścieżkę i naciśnij kombinację klawiszy CTRL+E. Teraz dokonaj kwantyzacji na całym materiale lub wybranym fragmencie. Domyślnie algorytmy korygujące są wykonane na wszystkich dźwiękach. Wystarczy jednak zaznaczyć myszką wybrane dźwięki przed kwantyzacją, żeby pozostała część materiału była nie zmieniona. Należy jednak pamiętać o odpowiednim ustawieniu dokładności kwantyzacji i umiarze w jej stosowaniu. Zbyt inwazyjna ingerencja może doprowadzić do zatarcia linii melodycznej. Szczególnie trudne do obróbki są wyszukane partie solowe, najłatwiejsze zaś - partie perkusji.


Zobacz również