Na podbój planety boga wojny

Mars - ''Czerwona Planeta'', czwarta w kolejności od Słońca, w mitologii starożytnej poświęcona bogu wojny, w literaturze fantastycznej - chyba najpopularniejsza ''wylęgarnia'' obcych cywilizacji.

Mars - ''Czerwona Planeta'', czwarta w kolejności od Słońca, w mitologii starożytnej poświęcona bogu wojny, w literaturze fantastycznej - chyba najpopularniejsza ''wylęgarnia'' obcych cywilizacji.

Nasz bliski sąsiad jest jedną z najbardziej zagadkowych planet w układzie słonecznym. Im więcej dowiadujemy się o Marsie, tym więcej rodzi się nowych pytań.

W ciągu ostatnich miesięcy mieliśmy okazję dowiedzieć się nowych szczegółów, zarówno o samym wyglądzie pewnych obszarów Marsa, jak i o jego budowie. Stało się to za sprawą Pathfindera - sondy, która 4 lipca wylądowała, w marsjańskim basenie Ares Vallis.

Rover na Marsie

Obserwacje i badania powierzchni planety prowadzone są za pomocą małego pojazdu zwanego "Rover Sojourner". Obrazy i wyniki pomiarów przekazywane są na Ziemię "na bieżąco". Niestety w polskiej telewizji można je było oglądać dość krótko i tylko raz dziennie, zapewne po części dlatego, że równocześnie na skutek olbrzymich opadów pojawiła się powódź. Tym którzy byli zainteresowani postępami badań na Marsie, pozostał więc tylko Internet.

Komunikacja Pathfindera z centrum sterowania lotem utrzymywana jest poprzez fale ultrakrótkie (microwave), za pomocą urządzenia zwanego DSN. DSN składa się z 34- i 70-metrowego radioteleskopu. Odbywa się to na dwóch częstotliwościach S-band (2,3 GHz) i X-band(7,2-8,4 GHz). Przy czym pasmo 7,2 służy do odbierania informacji przez Pathfindera, natomiast 8,4 do przesyłania ich na Ziemię. Opóźnienie w transferze informacji jest oczywiście zależne od odległości miedzy Marsem, a Ziemią i wynosi ponad 10 minut w jedna stronę...

Rover natomiast komunikuje się z Pathfinderem za pomocą przekaźnika o zasięgu do 700 metrów. Prawdziwym problemem dla operatora jest to, iż z kamery zamontowanej na Pathfinderze można obserwować Rovera w rozdzielczości pozwalającej na kierowanie nim tylko do około 10 metrów. Na Roverze natomiast nie zostały zamontowane kamery umożliwiające sterowanie nim. Rover aby mógł zostać zabrany na Marsa musiał być po prostu wystarczająco lekki.

Żródłem energii Rovera są baterie słoneczne, choć wyposażony jest on również w baterie litowe, które zapewniają rezerwę energii w wypadku gdy zawiodą te pierwsze.

Wyjątki ze starszych badań Marsa

Zacznijmy jednak od początku... Mars jest ostatnią z planet Ziemiopodobnych. Jest dużo mniejszy od Ziemi zarówno pod względem masy, jak i rozmiarów. Obiega Słońce w ciągu prawie dwóch naszych lat. Nachylenie jego osi obrotu wynosi około 25 stopni. Na Marsie tak jak i na Ziemi występuje zjawisko pór roku. Planeta ta posiada na powierzchni jedne z najwyższych wzniesień w Układzie Słonecznym mające około 10 km wysokości.

Atmosfera "Czerwonej Planety" składa się głównie z dwutlenku węgla, ale występuje w niej również dwuatomowy tlen i woda. W okolicach biegunów obserwować można charakterystyczne białe czapy. Temperatura na powierzchni waha się w granicach od -50 do 0 stopni Celsjusza. Mars posiada dwa księżyce - Phobos i Deimos.

Planeta przypisywana bogowi wojny od wieków była bardzo intensywnie obserwowana za pomocą teleskopów. W ubiegłych wiekach dostrzeżono na nim również słynne "kanały". W tym stuleciu rozpoczęliśmy także penetrację Marsa wykorzystując najnowsze zdobycze techniki - sondy kosmiczne.

Księżyce Marsa są nie mniej ciekawe od samej planety. Phobos jest odległy od Marsa o zaledwie 6000 km, i obiega go w czasie... 1/3 obrotu planety wokół osi, co jest ewenementem w całym naszym Układzie Słonecznym. Dodatkową ciekawostką może być jego nieregularny kształt. Średnica Phobosa waha się między 27, a 21 km. Deimos mniejszy, o średnicy 12 km krąży na orbicie znajdującej się w odległości ok. 7 promieni Marsa. Księżyce te zostały dość dobrze zbadane dzięki fotografiom z sond kosmicznych ("Mariner 7" - 1969r. "Mariner 9" - 1971r. "Viking Orbiter 2" - 1977r.)

Sam Mars również był poddawany nieustannym badaniom. "Mariner 4" przelatujący na wysokości 10000 km nad powierzchnią planety przekazał na ziemię 21 obrazów. Dzięki tym zdjęciom na Marsie zaobserwowano olbrzymią ilość kraterów, ale nie dostrzeżono żadnych śladów "kanałów".

Dużo lepszej jakości obrazy przekazały na Ziemię sondy "Mariner 6" i "Mariner 7". Obie sondy wykonywały zdjęcia z wysokości ok. 3000 km. Na fotografiach widać między innymi śniegową "czapkę" na biegunie południowym, liczne kratery i twory liniowe oraz obszary o różnym zabarwieniu.

W 1971, w czasie opozycji Marsa, znalazł się on w odległości tylko 56 tys. km od Ziemi. Poza obserwacjami Czerwonej Planety prowadzonymi z powierzchni "naszego świata", zostały wysłane wtedy na Marsa 3 sondy - 2 radzieckie ("Mars 2" i "Mars 3") oraz jedna amerykańska ("Mariner 9"). Za pomocą "Marinera 9" został również sfotografowany olbrzymi wulkan "Nix Olympica" o średnicy około 500 km i wysokości prawie 20 km. Wulkan ten jest widoczny nawet z Ziemi. Na zdjęciach można również zaobserwować kręte doliny (np. na obszarze Mare Erythreum). Nie jest wykluczone, że kiedyś na Marsie mogła występować woda w stanie płynnym. Dziś niestety możemy ją znaleźć jedynie w warstwie wiecznej zmarzliny. Na Marsie widać twory pochodzenia wulkanicznego i tektonicznego - kratery, rozpadliny itp., co dowodziłoby tezy, że jego powierzchnię kształtowała nie tylko woda. Ze stacji "Mars 3" w listopadzie 1971 na "Czerwoną Planetę" opuszczono laboratorium, które działało niestety tylko przez minutę.

Nowe informacje zostały przekazane dopiero w 1974r. przez radzieckie stacje "Mars 4", "Mars 5", "Mars 6" i "Mars 7". "Mars 5" został sztucznym satelitą planety, natomiast z "Marsa 6" ponownie spróbowano posadzić na powierzchni lądownik. Właśnie dzięki niemu udało się na Ziemię przekazać mnóstwo informacji o atmosferze Marsa.

W tym wyścigu o "Czerwoną Planetę" odznaczyły się również stacje "Viking 1" i "Viking 2", wystrzelone przez amerykanów. W 1976r. "Viking 1" stał się satelitą Marsa, a następnie wypuścił lądownik, który osiadł na powierzchni planety, podobnie zresztą jak "Viking 2". Obie stacje podczas okrążania planety, wykonywały zdjęcia. W tym czasie lądowniki analizowały grunt marsjański, poszukując w nim śladów procesów biologicznych, jak również fotografowały najbliższą okolicę. Na fotografiach przekazywanych ze stacji można było rozróżnić "szczegóły" o rozmiarach do 100m, natomiast na zdjęciach wykonanych przez lądowniki widoczne były nawet obiekty jedno-milimetrowe. W wyniku badań gruntu otrzymaliśmy informacje o składzie chemicznym powierzchni Marsa. "Czerwona Planeta" zawiera w sobie: krzem - 21%, żelazo - 12,7%, siarka - 3,1% oraz 3-8% wapnia, 2-7% glinu, i 0.5-2% tytanu. Śladów mikroorganizmów lub ich działalności nie udało się stwierdzić do 1977r.

Tak więc możemy spać spokojnie, zwłaszcza, że nawet obecne badania raczej wykluczają możliwość istnienia "zielonych ludzików" na Marsie. Owszem, woda istniała na planecie zapewne bardzo dawno temu nawet w postaci płynnej, ale w tej chwili jest ona niemal w 100 procentach uwięziona w czapach lodowych i wiecznej zmarzlinie.

Nowości z Pathfindera

Wróćmy jednak do Pathfindera.

1 października 1996r. - Pathfinder wyrusza w poszukiwaniu życia na Marsie.

1 lipca 1997r. - Pathfinder znajduje się w okolicach Marsa

4 lipca 1997r. - NASA podaje, że Pathfinder wylądował, to samo "teoretycznie" mogliśmy oglądać na ekranach naszych telewizorów...a jak to zostało w naszym kraju zaprezentowane, to osobna sprawa. Jednocześnie Pathfinder zaczyna wysyłać pierwsze zdjęcia.

5 lipca 1997r. - przejściowe problemy z komunikacją

6 lipca 1997r. - Pathfinder wykazał, że kiedyś na Marsie płynęła woda. Sojourner "spotkał" się z "Bernacle Bill" - głazem na powierzchni Marsa, o dziwo nie pokrytym "wszędobylskim" pyłem. Badania tego kamienia wykazały jego zadziwiające podobieństwo do skał pochodzenia wulkanicznego występujących na Ziemi... - W rezultacie powstały różne teorie na temat pochodzenia tej skały jedna z nich głosi, że Bernacle Bill powstał na skutek procesów wulkanicznych, został wyrzucony na powierzchnię globu, a następnie przetransportowany przez powódź z głębi lądu do basenu Ares Vallis

7 lipca 1997r. - znaleziono dowody powodzi na Marsie, przekazane też zostały pierwsze zdjęcia "ofiar" powodzi. Sojourner badał grunt marsjański.

8 lipca 1997r. - kolejne dowody marsjańskich powodzi. Zaczyna krystalizować się wizja Marsa, jako przyszłego domu dla ludzi.

15 lipca 1997r. - "Kamienne" dowody istnienia życia na Marsie... (ślady mikroorganizmów)

Podsumowując: Misja Pathfindera, mimo że niezwykle ważna i niezbędna dla poznania natury Marsa, została moim zdaniem potraktowana w polskich mediach na zasadzie tematu ogórkowego. Sama misja jest - mam nadzieję - dopiero wstępem do dalszej eksploracji "Czerwonej Planety" i jej przyszłego terraformingu (przystosowania powierzchni Marsa do zasiedlenia go przez ludzi). Na zakończenie chciałbym jeszcze przedstawić strony w Internecie, na których można znaleźć wiele ciekawych informacji oraz porównanie Marsa z Ziemią.

Strony związane z Marsem

http://mars.compuserve.com/default1.html - opisy obrazki... dane... cuuudo:-))

http://mars.medianet.pl - opisy, obrazki... po polsku

http://antwrp.gsfc.nasa.gov/apod/astropix.html - astronomiczny obrazek dnia jak również kilka linków "w głąb"

http://mars.sgi.com/default.html - mirror medianetu (a raczej odwrotnie)

http://www.sun.com/mars/default.html

http://entertainment.digital.com/mars/JPL/default.html w.

http://mpfwww.jpl.nasa.gov/default.html

http://www.ncsa.uiuc.edu/mars/default.html

http://www.mars.ucar.edu/default.html

http://mars.sdsc.edu/default.html

http://mars.tc.cornell.edu/default.h

http://mars.eso.org/default.html

http://mars.tksc.nasda.go.jp/JPL

http://web2mil.intercanal.com/mars

http://sunsite.auc.dk/mars

http://www.visuanet.com/jpl

http://www-mars.cnes.fr

http://sparkli.tip.csiro.au/mars

http://www.iki.rssi.ru/jplmirror/mars

http://www.cnn.com/TECH/9707/08/pathfinder.wrap/index.html - CNN nic dodać nic ująć doskonałe centrum informacji, artykuły.

http://www.iki.rssi.ru/mars96/mars96hp.html - rosyjskie misje

http://www.magick.net/mars/ - coś... :-)))

http://observe.ivv.nasa.gov/nasa/exhibits/mars/mars_home.html

http://quest.arc.nasa.gov/mars/ - odpowiedzi na pytania... spis ludzi z misji Pathfindera... po prostu źródło fachowych informacji, z możliwością przesłania własnych pytań, jedna z najlepszych stron jakie znalazłem

http://mpfwww.jpl.nasa.gov/rover/sojourner.html - strona domowa rovera z kompletem linków

http://vrml.sgi.com/features/mars/mars.html trochę grafiki 3D ale potrzebna jest wtyczka (plug-in) do VRML-a


Zobacz również