Prowadziła ich Gwiazda Dawida

Wiersze i ryciny na płycie DVD?! Owszem, ponieważ tym razem nie chodzi o rozrywkę, ale szeroko rozumiane walory dydaktyczne.

Wiersze i ryciny na płycie DVD?! Owszem, ponieważ tym razem nie chodzi o rozrywkę, ale szeroko rozumiane walory dydaktyczne.

Wydawnictwo Shanachie dokumentuje przede wszystkim muzyczne wydarzenia, które należąc do odrębnych tradycji, stanowią o bogactwie amerykańskiej kultury.

Historia amerykańskich Żydów obejmująca lata 1654-1880 - to kolejna zaskakująca pozycja w katalogu DVD tej firmy. Obraz jest jednak na tyle oryginalny, że warto przyjrzeć się mu nieco dokładniej.

Dwugodzinny dokumentalny film historyczny wydany na płycie nie jest niczym nadzwyczajnym w USA, gdzie DVD stało się już standardowym nośnikiem, ale na polskim rynku taka propozycja ciągle wygląda ekstrawagancko (patrz artykuł pt. "Nagie fakty", s.42).

They Came for Good w Polsce ma szansę powodzenia wyłącznie wśród nielicznej grupy odbiorców, często niefortunnie określanej jako niszowa. Odbiorca niszowy to taki, który dokładnie wie, czego szuka i ma stałe zainteresowania, odbiegające od głównych nurtów pop kultury.

Poziom edycji DVD, filmu pokazywanego w 1998 r. w amerykańskiej telewizji publicznej, nie jest porywający: dźwięk to Dolby Digital Stereo, obraz w formacie 4:3, żadnych dodatków. They Came... zapisano na dwóch płytach (Present at the Creation 1654-1820 oraz Taking Root 1820-1880), chociaż cały prezentowany materiał z powodzeniem zmieściłby się na jednej. Transfer - mozolny. Ponadto w Polsce film będzie sprzedawany w wersji oryginalnej, bez tłumaczenia. Wszystko to jednak nie dyskwalifikuje tego wydania.

Pierwsza grupa 23 brazylijskich Żydów przybywa do Ameryki w 1654 r. i ląduje w holenderskiej osadzie New Amsterdam na Manhattan Island. Nigdy nie zaakceptowani przez Holendrów (ówczesne prawo zabraniało Żydom uczestnictwa w pracach nocnej straży obywatelskiej, pilnującej osady przed atakami Indian), Żydzi walczą o równe prawa. W tym okresie dochodzi do pierwszej publicznej debaty i spraw sądowych, dotyczących dyskryminacji. Ich głównym uczestnikiem jest Asher Levy. W kilkadziesiąt lat później Uriah Levy wygrywa podobne sprawy przeciwko amerykańskiej marynarce wojennej, która dopiero gdy był na emeryturze zdecydowała się nadać mu stopień komandora. Levy odbiera osobiste gratulacje od Thomasa Jeffersona i finansuje budowę pomnika prezydenta - jedynego, który powstał za pieniądze osoby prywatnej. W 1835 r. Mordechai Manuel Noah, pisarz, polityk i prawnik, organizuje ogólnokrajową akcję protestacyjną przeciwko oskarżeniom Żydów o dokonanie rytualnego mordu na chrześcijanach w Damascus. W 1881 r. w Rosji mają miejsce sześciomiesięczne pogromy ludności żydowskiej. W 1878 r. hotel Grand Union w Saratodze odmawia przyjęcia Josefa Selingmana, imigranta z Niemiec i niedoszłego ministra skarbu USA, dlatego że jest Żydem. Z jednej strony film oszczędnie, ale konsekwentnie omawia wszystkie przejawy antysemityzmu w Ameryce, z drugiej zaś przypomina mniej znane, istotne wydarzenia - założenie przez Rebeccę Gratz pierwszej organizacji woluntarystycznej, losy emancypacji żydowskich kobiet, karierę poetki Emmy Lazarus, autorki poematu "The New Colosus"(jego fragmenty znajdują się na cokole Statui Wolności). Nie zabrakło też nowej wersji legendy o pochodzącym z Bawarii imigrancie Levi Straussie, który w 1783 r. w Kalifornii opatentował krój spodni znanych teraz na całym świecie. W 1875 r. klasyczne niebieskie Levisy kosztowały 2,5 dolara.

Dzieje osadnictwa Żydów w Ameryce to stosunkowo nowy i w nieznacznym stopniu opracowany obszar badań historycznych, także w USA. "Encyclopedia Judaica", poświęcając tej problematyce zaledwie kilkanaście stron, koncentruje się przede wszystkim na zestawieniach danych statystycznych i - w mniejszym stopniu - na literaturze. They Came for Good przedstawia problemy obyczajowe i historyczny udział Żydów w amerykańskim życiu publicznym. Wbrew nadziejom w Ameryce na nowo wystąpiły wszystkie żałosne konflikty, których chcieli uniknąć emigranci ze Starego Kontynentu.

Zdaniem Departamentu Dokumentacji Żydowskiego Instytutu Historycznego (ŻIH), They Came for Good, chociaż nie jest arcydziełem gatunku dokumentalnego, stanowi jednak ciekawą propozycję pod względem ikonografii oraz wartości historycznej. - Takie rzeczy zawsze warto propagować - podsumowuje Jan Jagielski z ŻIH. - Na DVD to unikat. Do tej pory mieliśmy tylko CD-ROM-y. Płytę DVD odpowiednio opracowaną można przecież wykorzystać także jako materiał dydaktyczny, ma potrzebne walory poznawcze.

Jedno jest pewne - nie zdążyliśmy się jeszcze przyzwyczaić do takiego DVD. Zamiast akcji i dynamicznego surroundu obserwujemy dziesiątki statycznych zdjęć, zabytkowe sztychy, reprodukcje obrazów i dokumentów, słuchamy fragmentów wierszy recytowanych przez aktorów. I w najmniejszym stopniu nie chodzi tu o rozrywkę.

To całkiem inny wymiar DVD.


Zobacz również