Reżyser i aktor

Roman Polański należy do największych osobowości współczesnego kina. Znany jest z bezkompromisowości i ekscentryzmu. Sam mówi o sobie: "Jestem człowiekiem spektaklu". Jako jednemu z nielicznych Polaków udało się zrobić karierę w Hollywood, a także zdobyć uznanie krytyki, tak amerykańskiej, jak i europejskiej. Jest członkiem Francuskiej Akademii Sztuk Pięknych. Stał się bohaterem kilku biografii, a jego filmy poddawane są wnikliwej analizie akademickiej. W roku 1993 na MFF w Wenecji otrzymał Złotego Lwa za całokształt twórczości. 31 lat wcześniej, na tej samej imprezie, zdobył nagrodę Fipresci za debiut fabularny "Nóż w wodzie".

Roman Polański należy do największych osobowości współczesnego kina. Znany jest z bezkompromisowości i ekscentryzmu. Sam mówi o sobie: "Jestem człowiekiem spektaklu". Jako jednemu z nielicznych Polaków udało się zrobić karierę w Hollywood, a także zdobyć uznanie krytyki, tak amerykańskiej, jak i europejskiej. Jest członkiem Francuskiej Akademii Sztuk Pięknych. Stał się bohaterem kilku biografii, a jego filmy poddawane są wnikliwej analizie akademickiej. W roku 1993 na MFF w Wenecji otrzymał Złotego Lwa za całokształt twórczości. 31 lat wcześniej, na tej samej imprezie, zdobył nagrodę Fipresci za debiut fabularny "Nóż w wodzie".

Roman Polański (Roman Liebling) - reżyser filmowy i teatralny, scenarzysta, aktor i producent filmowy - urodził się 18 sierpnia 1933 r. w Paryżu. Jego rodzice byli polskimi Żydami zamieszkałymi we Francji. W roku 1936 postanowili wrócić do Krakowa. Tu zastała ich II wojna światowa. W roku1941 Polańscy znaleźli się w krakowskim getcie, gdzie mieszkali z rodziną Ryszarda Horowitza. W marcu 1943 r. zaczęła się masowa eksterminacja Żydów. Najpierw wywieziono do obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu matkę Polańskiego. Kilka dni później naziści zabrali jego ojca. W ostatniej chwili Roman Polański przez dziurę w murze uciekł z krakowskiego getta. Przetrwał do końca wojny, ukrywając się w chłopskiej rodzinie mieszkającej pod Krakowem. Po wojnie Roman odnalazł tylko ojca, który przeżył obóz koncentracyjny.

W wieku 12 lat powrócił do Krakowa, gdzie uczęszczał do szkoły plastycznej. W wieku lat 14 zaczął występować na scenie i w popularnych audycjach radiowych. W 1948 r. związał się z zespołem teatralnym Marii Biliżanki - "Wesoła Gromadka" występującym w krakowskim radiu, a następnie z Państwowym Teatrem Młodego Widza (obecnie "Bagatela"). Na ekranie zadebiutował w 1953 r. w epizodzie w jednej z nowel składających się na obraz "Trzy opowieści" Konrada Nałęckiego. W 1954 r. Andrzej Wajda powierzył mu epizod młodocianego chuligana w głośnym "Pokoleniu", a Silik Sternfeld - w "Zaczarowanym rowerze". Polański próbował bez skutku dostać się do szkoły teatralnej. Wreszcie, w roku 1954, zdecydował się zdawać do Łódzkiej Szkoły Filmowej na Wydział Reżyserii. Z aktorstwa jednak nigdy nie zrezygnował, pracując w filmach i spektaklach innych twórców i obsadzając się w swoich obrazach. W swojej autobiografii napisał: "Prawdę mówiąc, gdybym miał życie zacząć od nowa, poświęciłbym się raczej aktorstwu niż reżyserii".

Po kilku nieudanych próbach został przyjęty na reżyserię filmową. Był to czas, gdy wszyscy robili filmy o wojnie. Roman twierdził, że ten temat go nie interesuje. On poszedł w innym kierunku. Nakręcił kilka etiud, takich jak "Morderstwo", "Uśmiech Zębiczny" i "Dwaj ludzie z szafą", za który otrzymał pięć międzynarodowych nagród.

Roman Polański

Roman Polański

W 1959 r. zrealizował film dyplomowy "Gdy spadają anioły", nie napisał jednak pracy i formalnie dyplomu nie uzyskał. W filmie tym zagrała Barbara Kwiatkowska, z którą się ożenił. Wkrótce po tym wyjechali do Francji i zamieszkali w Paryżu. Barbara natychmiast znalazła pracę, a Roman kontynuował naukę i zrealizował m.in. krótkometrażówki "Gruby i chudszy" oraz "Ssaki". Po roku ich małżeństwo zaczęło się rozpadać. W roku 1961 Polański wrócił sam do Polski.

W 1962 r. realizował swój pełnometrażowy "Nóż w wodzie", którzy otrzymał nagrodę krytyki na festiwalu filmowym w Wenecji i został, jako pierwszy polski film, nominowany do Oscara. Reżyser, zrażony kłopotami z cenzurą i nieprzychylnym przyjęciem filmu przez władze komunistyczne, w 1963 r. wyemigrował z Polski i przyjął obywatelstwo francuskie. We Francji kręcił nowelę "Diamentowy naszyjnik" w filmie "Najpiękniejsze oszustwa świata".

W roku 1965, z producentem Gene Gutowskim, założył w Londynie studio filmowe - Cadre Films i nakręcił swój pierwszy angielskojęzyczny film "Wstręt". Zagrała w nim Catherine Denevue, a film zdobył Srebrnego Niedźwiedzia na festiwalu w Berlinie. Wkrótce nakręcił "Matnię" (1966 r.), film, który zdobył w Berlinie Złotego Niedźwiedzia. Na przyjęciu po premierze "Matni" poznał aktorkę, modelkę Sharon Tate. W następnym swoim filmie, komedii "The fearless vampire killers" ("Nieustraszeni zabójcy wampirów", 1967), Polański wystąpił także w głównej roli aktorskiej.

W roku 1967 Paramount Pictures poprosiło Polańskiego o wyreżyserowanie adaptacji głośnej powieści Iry Levina. Pogański się zgodził i tak w 1968 r. powstał jego pierwszy, całkowicie amerykański film "Dziecko Rosemary". Miesiąc po zakończeniu prac nad tym filmem, który otrzymał nominację do Oscara za scenariusz, Sharon Tate i Roman Polański wzięli ślub. Zamieszkali w domu w spokojnej dzielnicy Hollywood, przy Cielo Drive10-100, który stał się ulubionym miejscem spotkań śmietanki LA. Rok później życiem Polańskiego wstrząsnęła wielka tragedia - do jego domu wtargnęła banda Mansona i bestialsko zmordowała ciężarną Sharon i czworo przyjaciół.

Artysta dopiero w 1972 r. stanął ponownie za kamerą. Powrócił do Europy, by wyreżyserować w Anglii "Tragedię Makbeta". W tym samym roku wyprodukował dokumentalny film "Weekend of a Champion" Franka Simona, poświęcony automobiliście Jacky'emy Stewartowi. Rok później wyreżyserował "What?" (Co?) z Marcello Mastroiannim.

W roku 1974 powrócił do Hollywood i zrealizował "Chinatown". Film który został wyróżniony 11 nominacjami do Oscara i nagrodzony statuetką za scenariusz Roberta Towne'a.

Pod wpływem kolejnych dramatycznych przeżyć osobistych (reżyser zostaje oskarżony o gwałt na nieletniej) Polański jest zmuszony opuścić USA.

Perfekcjonalista i choleryk

Roman Polański słynie z perfekcjonizmu (dublom nie ma końca!) i wybuchowego charakteru - na planie "Chinatown" (w 1974 r.) roztrzaskał telewizor Jacka Nicholsona, bo ten ciągle oglądał mecze koszykówki.

W roku 1976 zrealizował "Lokatora", w którym zagrał główną rolę u boku Isabelle Adjani i Shelley Winters. Trzy lata później nakręcił "Tess" wg powieści Thomasa Hardy'ego "Tessa d'Urberville", film, który wyróżniono 6 nominacjami do Oscara, w tym za reżyserię, i nagrodzono statuetkami za zdjęcia, scenografię i kostiumy.

W roku 1984 opublikował biografię zatytułowaną "Roman", która stała się międzynarodowym bestsellerem. W roku 1986 zrealizował komedię przygodową "Piraci" z Walterem Matthau. Jego następnym filmem był "Frantic", thriller z Harrisonem Fordem, w którym swą pierwszą główną rolę zagrała francuska aktorka Emmanuelle Seigner. 8 kwietnia 1989 r. Seigner została żoną Polańskiego, po czym wystąpiła w kolejnych jego filmach: "Gorzkich godach" - z Hugh Grantem, Kristin Scott Thomas i Peterem Coyote - oraz "Dziewiątych wrotach" - z Johnnym Deppem i Leną Olin. W roku 1994 Polański nakręcił "Śmierć i dziewczynę"- z Sigourney

Weaver i Benem Kingsleyem. W roku 2002 powstał film "Pianista" na podstawie wspomnień Władysława Szpilmana, za który Roman Polański otrzymał w tym samym roku Złotą Palmę w Cannes, zaś w 2003 r. Oscara za reżyserię. Po raz pierwszy, dopiero w wieku prawie 70 lat, Roman Polański sięgnął po temat przeżytego w dzieciństwie koszmaru holocaustu. Wcześniej odrzucał propozycje podjęcia tego tematu - odmówił reżyserowania "Listy Schindlera" i adaptacji "Malowanego ptaka" Jerzego Kosińskiego. "Pianista" realizowany w Polsce i prezentowany w barwach Polski jest też symbolicznym powrotem reżysera do kraju jako twórcy filmowego. Po "Nożu w wodzie" zrealizował w kraju tylko jedną sztukę teatralną - "Amadeusza" (1981).

Roman Polański był wielokrotnie nagradzany za całokształt twórczości filmowej, m.in.

  • 1993 r. Złoty Lew na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Wenecji;

  • 1999 r. nagroda Felix (Europejska Nagroda Filmowa); Złote Berło - Nagroda Fundacji Kultury Polskiej; World Achievement Award;

  • 2003 r. Orzeł - Polska Nagroda Filmowa - za osiągnięcia życia.
W 1999 r. został członkiem Francuskiej Akademii Sztuk Pięknych. W 2000 r. otrzymał doktorat honoris causa PWSFTviT w Łodzi i został honorowym obywatelem tego miasta, a w Alei Gwiazd na ul. Piotrkowskiej odsłonięto jego gwiazdę. Reżyser mieszka w Paryżu. Z Emmanuelle Seigner ma dwójkę dzieci.


Zobacz również