Trzeci aspekt konwergencji

Debata na temat gospodarczej konwergencji pomiędzy krajami kandydującymi a Unią skupia się wokół zagadnień konwergencji poziomów dochodu (prawdziwa konwergencja) i poziomów cen (konwergencja nominalna). Słabo natomiast rozpoznana jest ważna w aspekcie poszerzenia unii gospodarczej i monetarnej kwestia konwergencji cyklów biznesowych w obu obszarach.

Jak piszą analitycy francuskiego ministerstwa skarbu, Emma Menasce i Christian Gianella w raporcie "Kraje kandydackie - strefa euro: konwergencja cyklów biznesowych", aby działania wspólnej polityki monetarnej na obszarze poszerzonej Unii mogły być równie skuteczne, wymagana jest pełna zgodność wychyleń cyklu gospodarczego. Taka postępująca konwergencja jest już obserwowana w postaci rosnącej korelacji pomiędzy cyklami biznesowymi w krajach kandydujących i w Unii. W przypadku braku takich korelacji wymagana byłaby duża mobilność pracowników lub daleko posunięta elastyczność w kształtowaniu cen i płac - na skalę raczej trudną do osiągnięcia.

Konwergencja dochodów jako taka nie wywołuje żadnych szczególnych korelacji w cyklach przemysłowych. W istocie korelacje cyklów biznesowych obu obszarów są obserwowane dopiero od niedawna i to nie we wszystkich krajach kandydackich. Ewolucja produkcji przemysłowej w krajach kandydujących i w strefie euro sugeruje rosnącą, od 1993 roku, korelację cyklu wytwórczego na Węgrzech, w Polsce, na Słowacji i w Czechach (państwa Grupy Wyszehradzkiej) oraz w Słowenii z obserwowanym w Europie. Korelacje cyklów z cyklem europejskim różnią się jednak także w tej grupie: o ile polska korelacja obserwowana jest dopiero od 1998/1999 roku, to węgierska jest wyraźnie starsza. Z kolei na przykład czeska - jest wyraźnie słabsza od pozostałych. Zaś w przypadku krajów bałtyckich cykle biznesowe są znacznie słabiej skorelowane z cyklem europejskim.

Rosnąca zależność cyklów rodzi się głównie dzięki wymianie handlowej. Należy pamiętać, że od początku lat 90. stopień otwarcia rynków krajów kandydackich na kraje Unii podwoiło się. W związku z tym eksport do Niemiec to obecnie od 26% do 40% eksportu państw Grupy Wyszehradzkiej i Słowenii. Bezpośrednie inwestycje zagraniczne, zależnie od tego, czy kierują produkt do handlu między sektorami, czy raczej w obrębie specjalizacji branżowej, sektorowej, teoretycznie mają różny wpływ.

Natura wstrząsów gospodarczych, które są źródłem tych cyklicznych zmian aktywności, może być analizowana bardziej teoretycznie. Ostatnie badania sugerują, że wahania poziomu podaży i popytu, które dotykają PKB, w przypadku większości krajów kandydackich, są raczej lepiej skorelowane z wahaniami w dużych państwach strefy euro niż z tymi w krajach peryferyjnych UE (Finlandia, Portugalii, Grecja). Na przykład gospodarka węgierska wykazuje stosunkowo wysoki poziom korelacji z Francją, Włochami i Niemcami. W mniejszym stopniu podobna symetria daje się zaobserwować w przypadku cyklów biznesowych w Polsce, Estonii, Słowenii i w Czechach.

Współpodleganie tym wahaniom dokonuje się generalnie wolniej niż w przypadku krajów europejskich ogółem, ale szybciej niż na przykład w Austrii czy Belgii. Wreszcie, jakkolwiek korelacja cyklów powiększa się w ostatnich latach, średnioterminowo może zostać zachwiana przez wydarzenia związane z przebudową rolnictwa czy zmianą przeciętnego koszyka zakupów, w efekcie poprawy standardów życia.


Zobacz również