Umowy zawierane przez freelancerów

W tym i następnych felietonach przedstawię Czytelnikom najpopularniejsze typy umów stosowane w praktyce twórców utworów. Warto pamiętać, że niezależnie od charakteru utworu (rysunek, zdjęcie, serwis internetowy, strona WWW, utwór muzyczny itp.) rozporządzanie nim przez twórcę przyjmuje najczęściej formę umowy o dzieło, zlecenia, umowy o przeniesienie autorskich praw majątkowych lub umowy licencyjnej.

W tym i następnych felietonach przedstawię Czytelnikom najpopularniejsze typy umów stosowane w praktyce twórców utworów. Warto pamiętać, że niezależnie od charakteru utworu (rysunek, zdjęcie, serwis internetowy, strona WWW, utwór muzyczny itp.) rozporządzanie nim przez twórcę przyjmuje najczęściej formę umowy o dzieło, zlecenia, umowy o przeniesienie autorskich praw majątkowych lub umowy licencyjnej.

Umowa o dzieło

Jest to umowa bardzo popularna i chyba najczęściej stosowana w praktyce, choć niekiedy strony umowy wprost jej tak nie nazywają. Artykuł 627 Kodeksu cywilnego stanowi, że przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 18.06.2003 r., jeżeli przedmiotem umowy o dzieło ma być utwór w rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. z 2000 r. Nr 80, poz. 904), to wówczas przedmiot oznaczenia dzieła powinien być tak określony, aby obowiązkiem przyjmującego zamówienie było dostarczenie zamawiającemu dzieła będącego rezultatem działalności twórczej, o indywidualnym charakterze, ustalonego w skonkretyzowanej przez strony postaci. Jeżeli stosunek prawny między stronami zostanie tak ukształtowany, to dla oceny praw i obowiązków stron należy stosować przepisy kodeksu cywilnego, zaś w zakresie, w którym dzieło jest utworem – przepisy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

Wynagrodzenie

W umowie o dzieło powinno zostać określone wynagrodzenie przyjmującego zamówienie. Jeżeli strony nie określiły wysokości wynagrodzenia ani nie wskazały podstaw do jego ustalenia, poczytuje się w razie wątpliwości, że strony miały na myśli zwykłe wynagrodzenie za dzieło tego rodzaju. Jeżeli także w ten sposób nie da się ustalić wysokości wynagrodzenia, należy się wynagrodzenie odpowiadające uzasadnionemu nakładowi pracy oraz innym nakładom przyjmującego zamówienie.

Wynagrodzenie w umowie może zostać określone ryczałtowo np. na konkretną kwotę 10 000 zł. netto. W takiej sytuacji przyjmujący zamówienie nie może żądać podwyższenia wynagrodzenia, chociażby w czasie zawarcia umowy nie można było przewidzieć rozmiaru lub kosztów prac. Jeżeli jednak wskutek zmiany stosunków, której nie można było przewidzieć, wykonanie dzieła groziłoby przyjmującemu zamówienie rażącą stratą, sąd może podwyższyć ryczałt lub rozwiązać umowę o dzieło.

Co do zasady – wynagrodzenie powinno zostać wypłacone w chwili oddania dzieła – chyba że strony umówiły się inaczej. Jeżeli jednak dzieło ma być oddawane częściami, a wynagrodzenie zostało obliczone za każdą część z osobna, wynagrodzenie należy się z chwilą spełnienia każdego ze świadczeń częściowych. Co istotne – zamawiający nie może odmówić zapłaty wynagrodzenia mimo niewykonania dzieła, jeżeli przyjmujący zamówienie był gotów je wykonać, lecz doznał przeszkody z przyczyn dotyczących zamawiającego. Jednakże w wypadku takim zamawiający może odliczyć to, co przyjmujący zamówienie oszczędził z powodu niewykonania dzieła.

Wady dzieła

Dzieło nie powinno mieć żadnych usterek. Jeżeli dzieło ma wady, zamawiający może żądać ich usunięcia, wyznaczając w tym celu przyjmującemu zamówienie odpowiedni termin z zagrożeniem, że po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu nie przyjmie naprawy. Przyjmujący może odmówić naprawy, gdyby wymagała nadmiernych kosztów. Gdy wady usunąć się nie dadzą albo gdy z okoliczności wynika, że przyjmujący zamówienie nie zdoła ich usunąć w czasie odpowiednim, zamawiający może od umowy odstąpić, jeżeli wady są istotne; jeżeli wady nie są istotne, zamawiający może żądać obniżenia wynagrodzenia w odpowiednim stosunku. To samo dotyczy wypadku, gdy przyjmujący zamówienie nie usunął wad w terminie wyznaczonym przez zamawiającego.

Uwaga! - Jeżeli przyjmujący zamówienie wykonuje dzieło w sposób wadliwy albo sprzeczny z umową, zamawiający może wezwać go do zmiany sposobu wykonania i wyznaczyć mu w tym celu odpowiedni termin. Po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu zamawiający może od umowy odstąpić albo powierzyć poprawienie lub dalsze wykonanie dzieła innej osobie na koszt i niebezpieczeństwo przyjmującego zamówienie.

Przedawnienie

Pamiętajmy, że wszelkie roszczenia wynikające z umowy o dzieło przedawniają się z upływem dwóch lat od dnia oddania dzieła, a jeżeli dzieło nie zostało oddane – od dnia, w którym zgodnie z treścią umowy miało być oddane.

Przejście autorskich praw majątkowych

Warto, żeby w umowie o dzieło jednoznacznie rozstrzygnięta została kwestia co dzieje się z autorskimi prawami majątkowymi do dzieła – utworu. A więc czy zostają one przy przyjmującym zamówienie, czy też przechodzą na zamawiającego. W zdecydowanej większości przypadków strony umowy ustalają, że prawa te przechodzą na zamawiającego. Oczywiście chodzi tu tylko o autorskie prawa majątkowe, bo prawa osobiste (np. prawo do autorstwa utworu, oznaczenia utworu swoim nazwiskiem, nienaruszalności treści i formy utworu oraz jego rzetelnego wykorzystania) zostają zawsze przy twórcy utworu.

Autor jest prawnikiem specjalizującym się w prawie cywilnym i prawie nowych technologii


Zobacz również