Wielokanałowy galimatias

Kupując nowoczesny amplituner wielokanałowy, otrzymujemy urządzenie naszpikowane procesorami odpowiedzialnymi za obróbkę ścieżek dźwiękowych. Ci, którzy nie są z techniką za pan brat, nie wiedzą, jak w pełni wykorzystać możliwości, którymi dysponuje ich sprzęt. Często nawet nie zdają sobie sprawy, czym różnią się poszczególne formaty dźwięku i czy kupując filmy na płytach DVD, zwracać uwagę na sposób zapisu warstwy audio. Postaramy się odpowiedzieć na te istotne pytania.

Kupując nowoczesny amplituner wielokanałowy, otrzymujemy urządzenie naszpikowane procesorami odpowiedzialnymi za obróbkę ścieżek dźwiękowych. Ci, którzy nie są z techniką za pan brat, nie wiedzą, jak w pełni wykorzystać możliwości, którymi dysponuje ich sprzęt. Często nawet nie zdają sobie sprawy, czym różnią się poszczególne formaty dźwięku i czy kupując filmy na płytach DVD, zwracać uwagę na sposób zapisu warstwy audio. Postaramy się odpowiedzieć na te istotne pytania.

Dźwięk na płytach DVD może być zapisany w róż-nych formatach. Najczęściej ścieżka dźwiękowa jest nagrana w trybie wielokanałowym. Dwa kanały, czyli znane od wielu lat stereo, już dawno przestały wystarczać nie tylko wymagającym kinomanom, ale także coraz większej rzeszy osób słuchających nagrań muzycznych pozbawionych ścieżki wizyjnej. Uprzestrzennienie ścieżek audio opracowywano na wiele sposobów. Z bardziej znanych, lecz mało spopularyzowanych wśród użytkowników domowych, należy wymienić kwadrofonię oraz np. SDDS wykonany przez Sony na potrzeby branży kinowej. Dopiero inżynierowie Dolby Laboratories zdołali sprowadzić dźwięk wielokanałowy pod strzechy. Dokonano tego, opracowując dekoder Dolby Surround Pro Logic.

Dolby Surround Pro Logic

Pro Logic jest systemem matrycowym, który tworzy dźwięk przestrzenny na podstawie dwukanałowego zapisu. Do pewnego momentu było to i często nadal jest znakomite rozwiązanie problemu uzyskania dźwięku dookólnego przy odtwarzaniu źródeł analogowych. Dźwięk przestrzenny DPL można wykorzystać z powodzeniem podczas oglądania telewizji czy kaset VHS zgromadzonych w domowej kolekcji. Nie da się jednak ukryć, że technologia ta, sięgająca końca lat 80., ma istotne wady. Pierwsza z nich to przeciętna spójność sceny dźwiękowej pomiędzy przednią a tylną ścianą dźwiękową. Istotną wadą jest także brak dedykowanego kanału basowego. Wreszcie ostatni minus to monofoniczny sygnał przesyłany do kolumn surround (obie odtwarzają to samo), dodatkowo cechujący się obcięciem pasma do 7 kHz.

Dolby Pro Logic II

Najpopularniejsze w kinie domowym ustawienie - 5.1    1 - Kolumna centralna, 2 - kolumny boczne, 3 - subwoofer, 4 - kolumny efektowe

Najpopularniejsze w kinie domowym ustawienie - 5.1   1 - Kolumna centralna, 2 - kolumny boczne, 3 - subwoofer, 4 - kolumny efektowe

Dopiero w 2000 r. Dolby zaprezentowało nowy rodzaj dekodera, którego zadaniem było wytworzenie zdecydowanie lepszej brzmieniowo sceny wielokanałowej, która miała powstać na bazie dowolnego nagrania dwukanałowego. Podobnie jak DPL I, druga odmiana tego dekodera jest systemem macierzowym. Tylne kanały surround powstają zatem poprzez dobranie odpowiednich przesunięć fazowych. Jakie jeszcze działania wykonuje dekoder DPL II? Po pierwsze, wyrównuje poziom kanałów głównych. Wzmacniacze VCA współpracujące z układem sprzężenia zwrotnego porównują wysterowanie obu kanałów i czuwają nad tym, aby w sytuacji gdy podczas wzrostu sygnału w jednym kanale, w drugim automatycznie odbywała się reakcja przeciwna. Powstała w ten sposób różnica sygnałów jest odbierana jako pogłos. Kolejną sprawą jest wyodrębnienie kanału centralnego. Jest to nic innego jak zsumowanie wyrównanych w poziomie kanałów głównych. Sygnał dla subwoofera to wyodrębnione pasmo wynoszące poniżej 80 Hz. Dolby Pro Logic II różni się od swego protoplasty jeszcze innymi cechami niż możliwość obsługi kanału basowego oraz stereofoniczne, pełnozakresowe kanały surround. Wyposażono go w możliwość regulacji parametrów pracy. Podstawowe dostępne tryby to Music i Movie. Do tego dochodzą ingerencja w szerokość oraz charakter kreowanej przestrzeni dźwiękowej. W tym celu wykorzystuje się takie regulatory, jak "Panorama", "Dimension" oraz "Center Width". Dzięki nim możemy np. dopasować do konkretnych potrzeb balans pomiędzy przednimi a tylnymi głośnikami czy też ustalić, jak bardzo dialogi mają "trzymać" się kolumny centralnej.

W tym przypadku głośnik centralny został sprytnie podwieszony pod ekranem plazmowym.

W tym przypadku głośnik centralny został sprytnie podwieszony pod ekranem plazmowym.

Dolby Pro Logic II doskonale sobie radzi z zadaniem tworzenia wrażeń przestrzennych ze stereofonicznych źródeł analogowych. Warto wybrać model amplitunera, który ma właśnie ten dekoder. To szczególnie istotne w warunkach polskich, gdzie telewizja nadająca dźwięk w standardzie cyfrowym to na razie luksus dostępny jedynie niewielu widzom dysponującym kosztownymi, mało popularnymi dekoderami satelitarnymi (oczywiście, z cyfrowymi wyjściami audio).

Dolby Digital

Pojawienie się na rynku pojemnych krążków DVD pozwoliło na umieszczanie na nich wielokanałowych ścieżek audio zapisanych w formacie cyfrowym. Do ich odtwarzania jest potrzebny specjalny dekoder. Tak oto dochodzimy do powstania układu Dolby Digital, który może występować w różnych konfiguracjach, jeśli chodzi o liczbę kanałów. Istnieją jednak pewne ważne ograniczenia tego standardu. Najistotniejszym z nich jest to, że Dolby Digital to format zamknięty. Nie da się go już rozwijać, a maksymalna dostępna liczba fizycznych kanałów to 6 (czyli 5.1). W przeciwieństwie do DPL II nie jest to system macierzowy. Każdy z kanałów jest nagrany na płycie, a dekoder zajmuje się tylko ich odpowiednim rozprowadzeniem pomiędzy kolumnami zestawu. Pomimo dużej pojemności płyt DVD, nie było możliwe zamieszczenie na niej 6 kanałów niepoddanych kompresji. Dolby Digital charakteryzuje się kompresją ok. 8,5:1. "Upakowanie" danych odbywa się na zasadach kompresji stratnej, tak więc sygnał na krążku DVD cechuje zdecydowanie słabsza jakość, niż ma to miejsce np. w nieskompresowanym zapisie na płytach CD-Audio. Maksymalna przepływność danych w systemie DD 5.1 wynosi 448 Kb/s.


Zobacz również