Wikipedia - wolna encyklopedia

''Chomik stepowy - jak sama nazwa wskazuje, jest zwierzęciem, które doskonale stepuje. Czasami nawet robi to lepiej niż Andrzej Rosiewicz, ba, nawet sam Fred Astaire :)''. Czy to wolna wiedza, czy też może wolne żarty?

''Chomik stepowy - jak sama nazwa wskazuje, jest zwierzęciem, które doskonale stepuje. Czasami nawet robi to lepiej niż Andrzej Rosiewicz, ba, nawet sam Fred Astaire :)''. Czy to wolna wiedza, czy też może wolne żarty?

Zacytowana definicja chomika stepowego pochodzi z Wikipedii - projektu sieciowej encyklopedii rozwijanej przez wolontariuszy. Oczywiście została usunięta z oficjalnych zasobów encyklopedii, jako żart nie do końca licujący z powagą takiego dzieła.

Opus mundi

Gdy czytają Państwo ten tekst, polska Wikipedia ma już blisko 40 tysięcy haseł.

Gdy czytają Państwo ten tekst, polska Wikipedia ma już blisko 40 tysięcy haseł.

Wikipedia to ogromne międzynarodowe przedsięwzięcie, które prawdopodobnie już teraz nie ma sobie równych pod względem skali, choć liczy jeszcze niewiele lat, bo angielska wersja powstała w styczniu 2001 roku. Można je więc nazwać projektem XXI wieku. Ciekawostką jest pochodzenie nazwy - Wiki, czyli rodzaj stron internetowych, które można modyfikować z poziomu przeglądarki internetowej, jest skrótem wyrazu WikiWiki, co w języku hawajskim oznacza "bardzo szybko". Wikipedia jest dostępna w około 100 wersjach językowych, z czego kilkanaście zawiera ponad 10 tys. haseł. Z ciekawszych wersji językowych warto wskazać m.in. łacinę (świetne źródło języka dla jej rosnącej w ostatnich latach na świecie rzeszy miłośników: Polonia civitas in Europa Media atque inter Germaniam et Rutheniam albam sita est), główne języki sztuczne, a także wersję w Simple English (w opisach używa się ograniczonych środków gramatycznych i leksykalnych).

Oprócz właściwej encyklopedii są też siostrzane projekty, z których niezwykle ciekawie zapowiada się przede wszystkim Wiktionary, który ma objąć jak najwięcej języków i w jak największym stopniu powiązać ze sobą wprowadzone hasła. Inne serwisy to: Wikibooks, czyli kolekcja wolnych książek o rozmaitym charakterze, Wikiquote, czyli baza cytatów, a także Wikisource, czyli repozytorium tekstów źródłowych znajdujących się w publicznej domenie.

Wikisłownik będzie największym słownikiem na świecie.

Wikisłownik będzie największym słownikiem na świecie.

Polska wersja encyklopedii ( http://pl.wikipedia.org ), której ojcami-założycielami są Krzysztof P. Jasiutowicz i Paweł Jochym, powstała we wrześniu 2001 roku. Od tego czasu zgromadzono wspólnymi siłami blisko 40 tys. haseł, a ostatnio przybywa ich w tempie dwa tysiące wpisów miesięcznie i notuje się ponad pół miliona odsłon dziennie. Niedawno pojawiła się także polska odsłona Wiktionary - Wikisłownik ( http://pl.wiktionary.org ), którego animatorami są Tomasz G. Sienicki i Wojciech Szweicer.

Jak podkreśla się w samej Wikipedii, projekt jest nie tylko encyklopedią, ale i wspólnotą autorów, których łączy idea i cele. To sympatyczne ujęcie podkreśla silną motywację, którą kierują się najbardziej zaangażowani uczestnicy. Opisywany na naszych łamach (PCWK nr 6 z 2004 roku) Grid.org, czyli połączenie przez Internet mocy obliczeniowych milionów prywatnych komputerów w badaniach nad rakiem, jest podobnym przejawem zaangażowania się we wspólne dobro. Nie ulega wątpliwości, że tylko tego rodzaju wszechświatowy wolontariat jest siłą zdolną do wykonania pracy, której z przyczyn ekonomicznych nie zdoła zrealizować najbardziej nawet profesjonalny zespół encyklopedystów.

Wikipedia a Internet

Przykładowe hasło w Wikipedii - encyklopedia może zawierać także grafikę.

Przykładowe hasło w Wikipedii - encyklopedia może zawierać także grafikę.

Cała World Wide Web jest w istocie wielką encyklopedią, bo zawiera treści tworzone głównie przez wolontariuszy. Zasadne jest zatem pytanie, po co tworzyć "matrioszkę", czyli encyklopedię w encyklopedii, skoro jednym i drugim zajmują się głównie amatorzy.

Wydaje się - tego przynajmniej dowodzi dotychczasowa praktyka - że Wikipedia doskonale się broni jako wydzielony obszar wiedzy w Internecie. Przede wszystkim jej tworzeniem zajmują się w znacznej większości ludzie autentycznie przejęci ideą dobra publicznego i mający coś do powiedzenia, nawet jeśli nie zyskali formalnych kwalifikacji profesjonalnych "encyklopedystów" - zresztą wzajemnie się wspomagają, przede wszystkim dyskusjami o hasłach, stanowiąc kolektyw dbający o rzetelność wiedzy.

Po drugie, sama struktura Wikipedii narzuca pewną organizację, rygoryzm w klasyfikacji haseł (jest w niej zdefiniowana tzw. przestrzeń nazw), co ułatwia dotarcie do informacji bardziej precyzyjnie niż za pomocą zawodnego nieraz i czasochłonnego wyszukiwania w Internecie.

Po trzecie wreszcie, między Wikipedią a zasobami całego Internetu nie ma żadnej sprzeczności - wręcz przeciwnie, autorzy haseł powinni intensywnie wykorzystywać swoją wiedzę o zasobach internetowych i umieszczać zestawy podstawowych odsyłaczy wiążących się z hasłem. W ten sposób Wikipedię można traktować jak swoisty zwornik, który krótko wyjaśnia podstawowe kwestie, ale daje czytelnikowi możność dotarcia do obszerniejszych materiałów na stronach WWW . Tak zresztą funkcjonują od dawna wszystkie encyklopedie, zarówno wydania książkowe, jak i elektroniczne.

Wkład autorski

Przykład indeksu haseł.

Przykład indeksu haseł.

Fakt, że hasła Wikipedii są objęte Licencją Wolnej Dokumentacji GNU, nie oznacza, że możesz sobie nonszalancko napisać, wbrew autorowi pierwotnego hasła i powszechnej wiedzy, że "Mickiewicz wielkim poetą nie był". Porządek pracy, a i grzeczność także, wymagają, aby rozbieżne opinie były przedyskutowane. Służy do tego widniejący nad każdym hasłem odsyłacz Dyskusja, który przenosi na stronę pod przykładowym tytułem Dyskusja:Mickiewicz, gdzie można wymienić opinie i dojść do wspólnej konkluzji. To wygodna technika koordynacji działań zainteresowanych wikipedystów. Jak napisał jeden z polskich administratorów Wikipedii, "dyskusje bywają u nas burzliwe, ale i tak w porównaniu do Wikipedii angielskiej można powiedzieć, że jest tu dość spokojnie, a wojny edycyjne należą do rzadkości - prawie zawsze można się porozumieć". Ponadto, aby uniknąć tzw. wojen edycyjnych, należy się m.in. trzymać zasady neutralnego punktu widzenia, który wymaga zachowania obiektywnego i beznamiętnego podejścia do opisywanej rzeczywistości.

To zresztą nie zawsze łatwy do zrealizowania postulat - w niektórych hasłach technicznych o tematyce komputerowej pobrzmiewają echa znanych kontrowersji wokół systemów operacyjnych czy zasad tworzenia oprogramowania. Wikipedia jest przeniknięta ideą wolnej wiedzy, wolnego oprogramowania i wszystkich innych wolności, co przejawia się niekiedy w lekko kąśliwym potraktowaniu "wielkiego szatana", jakim jest w mniemaniu wielu osób komputerowy komercjalizm, aby już nie wymieniać konkretnych firm.

Wkład autorski do Wikipedii nie oznacza, że trzeba być autorem - można być również tłumaczem haseł z innych wersji językowych encyklopedii. Zasady obowiązujące w tym projekcie umożliwiają tłumaczenie ich bez ubiegania się o zezwolenie, aczkolwiek oczywiście powinno się wyraźnie wskazać źródło pochodzenia. Tym samym można wnieść znaczny wkład w rozwój Wikipedii, nie będąc specjalistą w jakiejkolwiek dziedzinie, a jedynie mając ogólną wiedzę. Niewykluczone, że taka właśnie forma aktywności może w największym stopniu przyczynić się do rozwoju zasobów. Oczywiście w przypadku materiałów zewnętrznych, spoza światowej Wikipedii, trzeba bezwzględnie szanować prawa autorskie.

Jeszcze innym sposobem działania jest inicjowanie artykułów. Zalążek artykułu (po angielsku stub, czyli kikut, pieniek) może być dobrym początkiem wartościowego materiału, jeśli inicjator z jakichś powodów uważa wprowadzenie danego hasła za uzasadnione. Pod wstępną informacją, np. "Domestos (320-240 pne.). Filozof grecki" możesz dopisać wezwanie: "To jest tylko [[Wikipedia:zalążek artykułu|zalążek artykułu]]. Rozbuduj go, jeśli możesz." - kod .

Nieco statystyki

W rozwoju polskiej Wikipedii bierze w tej chwili udział ponad 500 autorów. 1 września zawierała ona ok. 37 tys. haseł (ok. 7,2 mln wyrazów), połączonych wzajemnie przez ponad 540 tys. odsyłaczy i mających ok. 9 tys. odsyłaczy do Internetu. Każde hasło jest edytowane średnio 5,15 raza, zaś polskie hasła należą do największych - średnio 2400 znaków. Baza ma ok. 90 MB objętości. Encyklopedię odwiedza średnio 20 tys. osób dziennie (zarejestrowanych jest ok. 6500 osób), oglądających kilkanaście haseł w ciągu jednej wizyty.

Ranking 12 największych Wikipedii na 1 września 2004 r. (wyciąg z bieżącej statystyki - http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Multilingual_ranking_September_2004 ).

1. Angielska 338074

2. Niemiecka 134357

3. Japońska 68811

4. Francuska 50515

5. Szwedzka 38667

6. Polska 37073

7. Holenderska 34687

8. Hiszpańska 27894

9. Włoska 23185

10. Duńska 20558

11. Esperanto 14552

12. Portugalska 14057

Na początku września polski Wikisłownik zajmował drugie miejsce, za angielskim Wiktionary.


Zobacz również