Wiśnie kwitnące w Internecie

Sztuka i religia Japonii, a ostatnio także literatura tego kraju, interesowały mnie od dawien dawna. Zafascynowały mnie zwłaszcza przepiękne drzeworyty japońskie, które miały tak wielki wpływ na impresjonistów, moich ulubionych twórców sztuki. Ciekawy esej na ten temat opublikował w Internecie http://www.xcu.com/projekter/poulgt/index.html Duńczyk, Poul Genefke Thye. Ma on intrygujący tytuł - "Jak japońska prostytutka stała się obrazem mieszczańskiej cnoty". (Dzieła tego typu można też obejrzeć w Krakowie w Centrum Sztuki i Techniki Japońskiej "Manggha".)

Sztuka i religia Japonii, a ostatnio także literatura tego kraju, interesowały mnie od dawien dawna. Zafascynowały mnie zwłaszcza przepiękne drzeworyty japońskie, które miały tak wielki wpływ na impresjonistów, moich ulubionych twórców sztuki.

Ciekawy esej na ten temat opublikował w Internecie http://www.xcu.com/projekter/poulgt/index.html Duńczyk, Poul Genefke Thye. Ma on intrygujący tytuł - "Jak japońska prostytutka stała się obrazem mieszczańskiej cnoty". (Dzieła tego typu można też obejrzeć w Krakowie w Centrum Sztuki i Techniki Japońskiej "Manggha".)

Polskie muzeum

Jeśli jednak na razie nie macie czasu, aby wyskoczyć na weekend do Krakowa, natomiast wolicie spędzać długie godziny buszując po Internecie, można rozpocząć podróż po serwerach - poświęconych sztuce i kulturze Kraju Kwitnącej Wiśni - od stron WWW Centrum http://www.manggha.krakow.pl/. Powstało ono trzy lata temu. Wszystko zaczęło się od fascynacji Andrzeja Wajdy, wybitnego polskiego reżysera, kolekcją sztuki japońskiej Feliksa "Mangghi" Jasieńskiego, znajdującą się w Muzeum Narodowym w Krakowie. Ze względu na brak miejsca, nie była ona - niestety - udostępniana zwiedzającym. W roku 1987, kiedy Andrzej Wajda otrzymał nagrodę Kioto, przyznawaną przez Fundację Inamori, postanowił przeznaczyć ją w całości na jeden cel - wybudowanie gmachu, który pomieściłby wspomnianą kolekcję. Wsparcie finansowe otrzymano także od rządu japońskiego, japońskich związków zawodowych i stowarzyszeń twórczych. Fundusz na budowę stanowiły także składki setek tysięcy osób prywatnych w Polsce i Japonii. Bryłę budynku Centrum Sztuki i Techniki Japońskiej "Manggha" stojącego naprzeciwko Wawelu, zaprojektował znakomity japoński architekt Arata Isozaki.

W zbiorach muzeum, oprócz moich ulubionych drzeworytów, znajdują się także przedmioty codziennego użytku, wykonane z laki i kości słoniowej, zbroje i broń japońska, w tym osławione miecze samurajskie, jak również tkaniny, rzeźby i przepiękna ceramika. Właśnie naczynia, najpierw gliniane, a później ceramiczne, oprócz wyrobów z metalu, są najstarszym przejawem działalności twórczej wszystkich ludów, w tym także Japończyków. Jednak - moim zdaniem - prawdziwy rozkwit sztuki w takim charakterze, o jakim myślimy współcześnie, nastąpił w Japonii dopiero po wprowadzeniu buddyzmu.

Buddyzm

Około VI wieku naszej ery religia ta dotarła do Japonii z Korei. Z tego kraju napływali także mnisi, a wraz z nimi rzemieślnicy, którzy budowali pierwsze świątynie, oraz artyści. Do tego czasu jedyną panującą w tym kraju religią była Shinto - kult natury, gdzie cały świat ożywiany jest boskimi siłami tzw. kami (istotami nadprzyrodzonymi, paranormalnymi). Krótką historię tych wierzeń o charakterze animistycznym można poznać ze stron serwera http://www.religioustolerance.org/shinto.htm. Shinto nie zawierała jednak żadnych doktryn filozoficznych i moralnych, pustkę tę wypełnił buddyzm. Z nim też do Japonii po raz pierwszy wkroczyło malarstwo, którym w początkowym okresie parali się jedynie zakonnicy. Przedstawiali oni w swoich dziełach (tzw. mandarach) Buddę, inne bóstwa oraz symbole, które miały tłumaczyć zasady budowy świata http://www.threeweb.ad.jp/threeweb/art/mandara/m00002_e.html.

Złotym wiekiem rozkwitu kultury buddyjskiej był okres Nara (od 710 do 794 r.n.e.). Jego początek związany jest z powstaniem pierwszej prawdziwej, stałej stolicy. Wcześniej, ponieważ śmierć uznawano za zjawisko nieczyste, po pogrzebie cesarza starą stolicę opuszczano, pozostawiając ją duchom. Dopiero z początkiem VIII wieku cesarzowa Gemmei położyła kres temu zwyczajowi i nakazała wybudowanie stałego miasta - Nary. Wokół nowej stolicy powstało wiele klasztorów buddyjskich, co w kilkadziesiąt lat później doprowadziło do jej upadku. Cesarz Kammu postanowił bowiem odciąć się od wpływu mnichów na politykę dworską i w 794 r.n.e. opuścił Narę. Rozpoczął tym samym kolejny okres w historii Kraju Kwitnącej Wiśni - Hei'an, którego nazwa wzięła się od nowej stolicy, obecnego Kioto. Wskutek izolacji od wpływów kontynentalnych w tej epoce wykształciła się większość cech stylowych sztuki japońskiej. Pod koniec tego okresu po raz pierwszy pojawiły się obrazy nie związane z tematami religijnymi. Styl ten określono jamato-e (malarstwo japońskie) w odróżnieniu od chińskiego - kara-e.

Architektura

Założenia architektoniczne świątyń i innych budowli powstających na terenach Kraju Kwitnącej Wiśni w pierwszych wiekach istnienia tego państwa, w tym głównie epoce Nara, pochodzą z Chin z epoki Północnych i Południowych Dynastii. Jedną z pierwszych świątyń była Horiudzi ("Świątynia Rozkwitu Prawa"). Podobnie jak w każdym tego typu budynku, centralnym jej elementem jest pagoda, która ma symbolizować śmierć Buddy, przejście przez nirwanę i wyzwolenie z męczarni, jaką jest łańcuch ciągłych śmierci i ponownych narodzin (samsara). Każda z zasadniczych form i części pagody symbolizuje inne zjawisko. Środkowy słup to oś świata, podstawa - ziemia, a pięć jej pięter - pięć składników wszechświata (ziemia, woda, ogień, powietrze i niebo). Cechą typowo japońską, która charakteryzuje wszystkie wczesne budowle w tym kraju, jest zgodność z naturą, wkomponowanie budynku w otaczający go krajobraz oraz stosowanie jako budulca wyłącznie drewna. Zdjęcia japońskich budowli można obejrzeć na serwerze http://www.cs.uidaho.edu/~marc9442/japan.html#cat.

Zbroje i miecze

Pod koniec okresu Hei'an nastąpił rozkwit nowej kasty wojowników tzw. samurajów. Pojawił się nowy bohater, wojownik ze specyficzną etyką siły i dyscypliny, kodeksem bushi-do ("droga wojownika") oraz mitem miecza. Za ostateczny i najwyższy z nakazów moralnych uznano obowiązek wierności wobec pana. Największe znaczenie osiągnęły wtedy dwa zwalczające się rody - Taira i Minamoto. W momencie ostatecznej klęski rodziny Taira rozpoczął się kolejny etap w historii Japonii, a datą jego rozpoczęcia jest rok 1185. Siedem lat później Minamoto Jaritomo, przywódca rodu, został mianowany na sioguna ("dowódcę wojsk"). Od tej pory aż do połowy XIX wieku w Japonii istniały dwa równoległe rządy. Formalnie głową państwa był cesarz uznawany za potomka bogów, oficjalnie jednak władzę sprawował rząd militarny - bakufu.

Wbrew powszechnemu przekonaniu - nie zawsze samurajowie nosili i używali, tak obecnie sławnych, ostrych jak brzytwa mieczy - katana. Dopiero od XVII wieku stał się on niezbędnym elementem ich codziennego stroju. Do tej pory najczęściej używaną przez nich bronią były łuki i włócznie. W tym czasie, dzięki dryfującemu wrakowi portugalskiego statku, do Japonii dotarły muszkiety, które stały się bronią decydującą w wielu przypadkach o zwycięstwie w bitwach. Przykładem ich "zastosowania" jest finałowa scena z arcydzieła japońskiego reżysera Akira Kurosawy, filmu "Sobowtór". Dopiero po ponownym zjednoczeniu Japonii pod władzą Tokugawy Ieyasu, kiedy nastały czasy pokoju, samurajowie uznali, że bronią, która w najlepszy sposób odzwierciedla prawa kodeksu bushi-do, jest miecz. O tradycyjnych rodzajach broni japońskich wojowników można dowiedzieć się ze stron WWW o adresie http://www.io.com/~nishio/japan/weapons.html, natomiast tylko mieczom poświęcony jest serwer http://www.nihonto.com/.

Sztuka mieszczańska

Przejęcie władzy przez ród Tokugawów jest początkiem jednej z najciekawszych epok w historii Japonii - okresu Edo (1603 - 1868). Po raz kolejny przeniesiono stolicę - tym razem do miasta Edo (obecnego Tokio). Wtedy rozwinęło się kilka najbardziej znanych obecnie nurtów sztuki japońskiej, które powstawały na zlecenie ówczesnego mieszczaństwa, które ze względu na specyficzny podział klasowy, nie miało żadnej władzy. Jednocześnie, dzięki rozwojowi handlu, byli dostatecznie bogaci, by żyć na wysokim poziomie. Chcieli więc otaczać się pięknymi przedmiotami, stając się tym sami największą grupą odbiorców dzieł sztuki. Ich życie i zabawy najlepiej przedstawia malarstwo ukiyo-e ("obrazy mijającego świata"). Dwie interesujące galerie poświęcone ukiyo-e znajdują się pod adresami: http://www3.netalice.or.jp/netalice/gallery/ibasen/gallery/index-e.html i http://www.rdt.monash.edu.au/~jwb/ukiyoe/ukiyoe.html. Za pomocą drzeworytów przedstawiano najsławniejsze gejsze i aktorów teatru kabuki, który należy do grupy trzech tradycyjnych form teatru japońskiego, powstałej w XVII wieku. Stworzyła go kobieta o imieniu Okuni. Z tańca, którym był na początku, w ciągu 300 lat kabuki przekształcił się w wyszukaną, stylizowaną formę teatru. Jego przedstawienia grywane są także współcześnie i cieszą się wielką popularnością. Ilustrowane manuskrypty, przedstawiające klasyczne sztuki kabuki, będące własnością Uniwersytetu w Kyoto, z tekstem w języku japońskim lub angielskim, znajdują się na stronach serwera http://www.kulib.kyotou.ac.jp/exhibit/okuni/eng/okuindxe.html.

Prawie na żywo, w postaci plików wideo, przedstawienie tego teatru można obejrzeć pod adresem http://www.fix.co.jp/kabuki/kabuki.html.

Haiku

Ostatnim, ale wcale nie mniej interesującym aspektem działalności twórców Kraju Kwitnącej Wiśni jest poezja haiku, która ma odzwierciedlać niczym nie zmącony widok świata. Wiersze haiku są nierozerwalnie związane z otaczającą nas naturą i obecnymi wydarzeniami. Według naukowców panuje pogląd, że były one na początku pieśniami, modlitwami lub formą rozmowy z bogami. Te krótkie utwory składają się z 17 sylab ułożonych w trzech wersach, po 5, 7 i 5. Jednym z najwybitniejszych japońskich poetów tego gatunku był mnich Matsuo Basho (1644-94). Inni sławni twórcy to: Buson, Issa, Shiki, Santoka. Haiku wciąż cieszy się dużą popularnością w Japonii, a od niedawna także i poza jej granicami. Piękny, polski serwer poświęcony tej poezji znajduje się w Internecie pod adresem http://seismol1.igf.edu.pl/~ep/str_polish.html. Natomiast tzw. salon haiku, gdzie każdy może poznać zasady tworzenia tego typu wierszy oraz twórczość innych, mieści się na stronach WWW http://mikan.cc.matsuyama-u.ac.jp/~shiki/.

Adresy serwerów internetowych poświęconych Japonii

Różne

Paragon Book - książki na temat wschodniej i południowo-wschodniej Azji - http://www.paragonbook.com/

Kaligrafia - http://www.nobi.or.jp/~KUMIKO/

Jak hodować bonsai - http://www.ask.or.jp/~ryokuen/, http://www.btinternet.com/~bonsai.suiseki/bonsai.htm

Rozmówki angielsko-japońskie (dołączone pliki wav) - http://www.dfait-maeci.gc.ca/ni-ka/misc/japnin10-e.asp

Kultura i sztuka Japonii w sieci AsiaNet - http://www.asiannet.com/japan/japan-arts

Sztuka japońska - http://www.zzz.or.jp/Asataka/art.htm

Świat sztuki japońskiej - http://www.kulturbox.de/univers/asia/jpn/english.htm

Sieć Art Japan - http://web.kyoto-inet.or.jp/org/artjapan/INDEX-E.html

Obrazy z Kraju Kwitnącej Wiśni - http://www.cs.uidaho.edu/~marc9442/japan.html#cat

Katalog artystów japońskich - http://www.calley.co.jp/enn/enn.html

Shinto

Krótka historia Shinto - http://www.religioustolerance.org/shinto.htm

Fundacja Shinto - http://shinto.org/menu-e.html

Shinto - Droga Bogów (artykuł w internetowym magazynie Trincoll Journal) - http://www.trincoll.edu/~tj/tj4.4.96/articles/cover.html

Świątynie

Kamakura - http://cancer.mss.co.jp/Kamakura/Default.html

Zbroje i miecze

Tradycyjne rodzaje broni w Japonii - http://www.io.com/~nishio/japan/weapons.html

Japońskie miecze - http://www.gemlink.com/~rstein/nihonto.htm

NihonTo - Serwer poświęconych mieczom samurajskim - http://www.nihonto.com/

Drzeworyty

Galeria sztuki z XVIII, XIX i XX wieku - http://www.theartofjapan.com/

Esej na temat wpływu sztuki japońskiej na sztukę zachodnią - http://www.xcu.com/projekter/poulgt/index.html

Galerie ukiyo-e - http://www.rdt.monash.edu.au/~jwb/ukiyoe/ukiyoe.html, http://www3.netalice.or.jp/netalice/gallery/ibasen/gallery/index-e.html

Kabuki

Kabuki - tradycyjny teatr japoński - http://asnic.utexas.edu/asnic/countries/japan/kabuki.html, http://www.fix.co.jp/kabuki/kabuki.html

Manuskrypty przedstawiające klasyczne sztuki kabuki - http://www.kulib.kyoto-u.ac.jp/exhibit/okuni/eng/okuindxe.html

Zdjęcia z przedstawień kabuki - http://mc.axis.co.jp/MISO/KABUKIKYORYU/KABUKI/ehome.html

Haiku

Haiku jako forma - http://seismol1.igf.edu.pl/~ep/str_polish.html

Internetowy salon haiku - http://mikan.cc.matsuyama-u.ac.jp/~shiki/

Wszechświat haiku - http://www.ori.u-tokyo.ac.jp/~dhugal/haikuhome.html

Antologia poezji haiku - http://www.crew.umich.edu/~brinck/poetry/haikuhabitat.html


Zobacz również