Wodny świat

Chłodzenie procesora wodą to dla niektórych niewątpliwie wciąż zwariowany lub wręcz niebezpieczny pomysł, bo oczami duszy widzą zalany komputer i dym unoszący się znad jego pozostałości. Postaramy się jednak obalić dotychczasowe mity i przybliżyć czytelnikom kilka dostępnych w Polsce urządzeń tego typu.

Chłodzenie procesora wodą to dla niektórych niewątpliwie wciąż zwariowany lub wręcz niebezpieczny pomysł, bo oczami duszy widzą zalany komputer i dym unoszący się znad jego pozostałości. Postaramy się jednak obalić dotychczasowe mity i przybliżyć czytelnikom kilka dostępnych w Polsce urządzeń tego typu.

Prawie każdy sklep internetowy sprzedający zestawy chłodzące procesor oferuje przynajmniej jeden kompletny system chłodzenia procesora wodą. Są dwa rodzaje takich urządzeń: tradycyjne i kompaktowe.

Przykładem tradycyjnego systemu chłodzenia jest zestaw CPC EFL 12dB plus, którego integralne części, takie jak chłodnica oraz zbiornik z pompką, znajdują się poza obudową, a wewnątrz niej umieszczono jedynie blok lub bloki wodne chłodzące procesor.

Systemy kompaktowe to takie, w których całe urządzenie chłodzące montowane jest w obudowie. Idealny przykład kompaktowego chłodzenia to Thermaltake Aquarius II, który składa się z niewielkich elementów, w całości mieszczących się w obudowie.

Różne modele bloków wodnych stosowanych w układach chłodzenia.

Różne modele bloków wodnych stosowanych w układach chłodzenia.

Przetestowaliśmy pięć kompletnych systemów chłodzących procesor, w tym cztery urządzenia kompaktowe: Thermaltake Aquarius II, Innovatek InnovaSET R3M(A), CoolRiver DELUX, 3R System Poseidon WCL-02. Na tradycyjnym systemie chłodzenia wodą oparty był jedynie CPC EFL 12dB plus.

Zaznaczyć przy tym należy, że wyłącznie CoolRiver DELUX standardowo przystosowano nie tylko do schładzania procesora, ale również karty graficznej i chipsetu.

Budowa i zasada działania

Do testu wykorzystaliśmy obudowę Casetek C1018 (www.pc-tuning.pl) z zamontowanymi czterema wentylatorami (1200 obr./min). Testy przeprowadziliśmy w klimatyzowanym pomieszczeniu o stałej temperaturze 22 stopni Celsjusza. Każdy zestaw przetestowaliśmy na dwóch procesorach AMD Athlon 2400+ i Intel Pentium 4 3 GHz (GeForce 4 Ti 4200, 2x256MB DDR400) w zamkniętej obudowie. Do testu wykorzystaliśmy program 3DMark 2001 SE (10-krotne powtórzenie testów z sekcji Game Performance - 40minut).

Do testu wykorzystaliśmy obudowę Casetek C1018 (www.pc-tuning.pl) z zamontowanymi czterema wentylatorami (1200 obr./min). Testy przeprowadziliśmy w klimatyzowanym pomieszczeniu o stałej temperaturze 22 stopni Celsjusza. Każdy zestaw przetestowaliśmy na dwóch procesorach AMD Athlon 2400+ i Intel Pentium 4 3 GHz (GeForce 4 Ti 4200, 2x256MB DDR400) w zamkniętej obudowie. Do testu wykorzystaliśmy program 3DMark 2001 SE (10-krotne powtórzenie testów z sekcji Game Performance - 40minut).

Kompaktowe czy tradycyjne, urządzenia chłodzące cieczą działają w identyczny sposób. Na procesor nakładany jest blok wodny, do którego podłączamy dwie rurki: jedna doprowadza chłodną wodę, druga odprowadza ciepłą. Sercem urządzenia jest pompa wodna (lub jak w przypadku zestawu CPC EFL 12dB plus, dwie pompki wodne) umieszczona w zbiorniku zalanym wodą. Ponieważ całość pracuje w obiegu zamkniętym, woda odprowadzana z bloku wodnego musi być skutecznie schładzana, żeby jej temperatura na wyjściu z bloku nie była równa temperaturze na wejściu. Najefektywniejszym sposobem jest zastosowanie chłodnicy (radiator z wentylatorem).

Radiator składa się przeważnie z długiej poskręcanej rurki (najefektywniejsza jest miedziana), do której tak przymocowano żeberka, żeby uzyskać jak największą powierzchnię schładzania. Temperatura jest obniżana za pomocą jednego lub kilku wentylatorów. Sama rurka jest dodatkowo zawijana, aby w stosunkowo małej kubaturze radiatora (co jest szczególnie ważne w zestawach kompaktowych) schładzać jak najwięcej wody.

Oczywiście są również inne rozwiązania, np. radiator w chłodnicy AirPower 460W firmy CPC - zamiast rurek jest blok wodny z kanalikami, do którego przymocowano żeberka - czy praktycznie bezgłośny zestaw CPC 12dB Plus, w którym zastosowano długie przewody konwekcyjne, rezygnując z radiatora.

Standardowy zestaw wodny może zostać rozbudowywany o bloki wodne chłodzące pozostałe elementy komputera (np. kartę graficzną, chipset, twardy dysk itd.) lub zbiorniki wyrównawcze, ułatwiające jego zalewanie. Kupując dodatkowe elementy, na przykład chłodzące kartę graficzną, sprawdź, czy wyprowadzenie z bloku wodnego do rurek ma odpowiednią średnicę. Nie radzimy stosować przejściówek, bo zmniejsza to wydajność urządzenia.

Woda

W zestawach wodnych nie stosuje się zwykłej kranówki, ale wodę destylowaną lub demineralizowaną (do kupienia w każdym supermarkecie czy stacji benzynowej). Chodzi o zabezpieczenie przed glonami, a przy niewielkich wyciekach wody - które rzadko, ale jednak się zdarzają, zwłaszcza podczas nieprawidłowego montażu zestawu - przed zwarciem (woda demineralizowana albo destylowana o wiele gorzej przewodzi prąd niż zwykła woda z kranu).

Do wody dodaje się dodatkowo preparat hamujący rozwój glonów oraz zapobiegający śniedzeniu miedzi, które obniżają jej przewodność cieplną. Doskonałym przykładem są dachy starych kościołów kryte miedzianą blachą, które w wyniku jej utleniania pokrywają się zielonkawym nalotem.

Przed kupnem zestawu

Obieg wody w typowym układzie chłodzenia.

Obieg wody w typowym układzie chłodzenia.

Wprawdzie wysoka wydajność zestawów wodnych jest bezsporna jednak nie oczekuj, że nagle twój procesor zacznie pracować w warunkach arktycznych i będziesz mógł zwiększać jego moc o kolejne 50 procent. Główną zaletą większości dobrych zestawów wodnych jest cicha praca (najcichsze są zestawy generujące hałas poniżej 40 dB), czasami nawet nieznacznie wydajniejsza niż hałaśliwych zestawów chłodzących powietrzem.

Oczywiście wydajność zależy nie tylko od tego, ile ciepła wydziela procesor, ale również od temperatury otoczenia i - co szczególnie ważne, a o czym często się zapomina - wewnątrz obudowy. Ostatnia uwaga dotyczy zwłaszcza urządzeń kompaktowych, bo nawet najlepszy zestaw wodny nie schłodzi procesora, jeśli cyrkulacja powietrza w obudowie jest nieprawidłowa. Dowodzą tego wyniki testu, któremu poddaliśmy zestaw CoolRiver (prędkość wentylatora ustawiona w pozycji środkowej). Przy dobrej wentylacji obudowy za pomocą czterech wentylatorów pracujących z prędkością 1200 obr./min, średnia temperatura wewnątrz nie przekraczała 33 stopni Celsjusza, natomiast gdy wyłączyliśmy wszystkie dodatkowe wentylatory - wzrosła do 43 stopni Celsjusza (maksimum to 48 stopni). Średnia temperatura procesora Intel Pentium 4 3,0 GHz wzrosła z 47 (z włączonymi wentylatorami) do 55 stopni Celsjusza.

AMD Athlon XP 2400+

AMD Athlon XP 2400+

Zatem chcąc zapewnić odpowiednie chłodzenie procesora, musisz mieć przynajmniej dwa dodatkowe wentylatory wewnątrz obudowy:z przodu zasysający zimne powietrze, a z tyłu wyprowadzający je na zewnątrz. Na szczęście wystarczy, że będą się obracały z prędkością 1000-1500 obr./min, dzięki czemu nie będą hałasować. Oczywiście musisz również uporządkować kable znajdujące się w obudowie, żeby cyrkulacja powietrza była najefektywniejsza.

Jeżeli zdecydujesz się na zestaw wodny z dużą chłodnicą (z wentylatorem o wielkości 120x120 mm), możesz mieć kłopot z jego montażem w małej i średniej obudowie. Warto wówczas dokupić odpowiednią przejściówkę, która umożliwi montaż w obudowie z otworami przystosowanymi do wentylatorów o rozmiarach 80x80 mm.


Zobacz również