10 lat Internetu w Polsce

17 sierpnia przypada symboliczna rocznica powstania Internetu w Polsce. Tego dnia w 1991 r. przesłano pierwszy list elektroniczny z Warszawy do Kopenhagi, z wykorzystaniem stałego łącza 9600 b/s oraz protokołu TCP/IP. W tym czasie Internet pozostawał dostępny wyłącznie dla niewielkiej grupy ludzi i mało kto zdawał sobie w ogóle sprawę z jego istnienia. $"Ja i większość moich kolegów - informatyków - nie zauważała początków Internetu w Polsce jako zapowiedzi wielkiego zjawiska"$ - stwierdził Wacław Iszkowski, prezes Polskiej Izby Informatyki i Telekomunikacji. Jednak przez ostatnie dziesięć lat nastąpiła prawdziwa rewolucja w telekomunikacji, a Internet stał się powszechnym zjawiskiem społecznym.

Dzisiaj przypada symboliczna rocznica powstania w Polsce Internetu w takiej formie, jaką znamy obecnie. 17 sierpnia 1991 r. przesłano pierwszy list elektroniczny z Instytutu Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego, uważanego za kolebkę polskiego Internetu, do Ośrodka Komputerowego Uniwersytetu Kopenhaskiego (UNI*C) w Danii.Transmisja odbyła się z wykorzystaniem stałego łącza 9600 b/s wydzierżawionego od Telekomunikacji Polskiej oraz protokołu TCP/IP. Po polskiej stronie był podłączony do Internetu komputerem klasy PC, pełniącym funkcje routera z systemem MS-DOS i oprogramowaniem "ka9q".

Nadawcą wiadomości był Rafał Pietrak, ówczesny administrator sieci w Instytucie Fizyki, a odbiorcą Duńczyk, Jan Sorensen. "Jednak pierwsza transmisja przez protokół TCP/IP odbyła się z wykorzystaniem telnetu jeszcze przed 17 sierpnia. Przesłanie wiadomości możliwe było dopiero po dokładnym skonfigurowaniu serwerów mailowych" - poinformował Rafał Pietrak. Niestety, zdarzenie to nie zostało uwiecznione na żadnym zdjęciu, a najstarszy zachowany polski ślad w Internecie to e-mail z Hamburga, będący odpowiedzią na list elektroniczny wysłany wcześniej z Polski, datowany na 23 sierpnia 1991 r. Tym samym Polska uzyskała dostęp do zasobów zgromadzonych w europejskim Internecie. "Ograniczenia w dostępie do sieci komputerowych USA zostały zdjęte dopiero między 12 a 15 grudnia 1991 r." - poinformował Maciej Kozłowski, obok Rafała Pietraka i Krzysztofa Hellera, jeden z współtwórców polskiego Internetu, obecnie dyrektor w NASK.

W tym czasie Internet pozostawał dostępny wyłącznie dla niewielkiej grupy ludzi, głównie pracowników naukowych wyższych uczelni i mało kto zdawał sobie w ogóle sprawę z jego istnienia. "Ja i większość moich kolegów - informatyków - nie zauważała początków Internetu w Polsce jako zapowiedzi wielkiego zjawiska" - stwierdził Wacław Iszkowski, prezes Polskiej Izby Informatyki i Telekomunikacji. Jednak przez ostatnie dziesięć lat nastąpiła prawdziwa rewolucja w telekomunikacji, a Internet stał się powszechnym zjawiskiem społecznym.

Od Fidonetu do Internetu

Zalążki Internetu w Polsce powstały już w latach 80. W roku 1986, w Warszawie, uruchomiono pierwszy w Polsce węzeł sieci Fidonet. Była to sieć BBS (Bulletin Board System), umożliwiająca dodzwonienie się do podłączonego do niej komputera, na którym umieszczano przeróżne informacje (w formie tekstowej). Znajdował się on w redakcji czasopisma Komputer, z którego później narodził się PC World.

W 1988 roku władze Uniwersytetu Warszawskiego rozpoczęły starania o przyłączenie naszego kraju do sieci EARN (European Academic and Research Network), będącej europejską częścią sieci BITNET. Jednak obowiązujące wtedy restrykcje COCOM (Komitet Koordynacyjny Wielostronnej Kontroli Eksportu) uniemożliwiał eksport nowoczesnych technologii z Zachodu do krajów socjalistycznych, co spowodowało zablokowanie realizacji tego projektu.

"Przełom roku 1989 stał się przełomowy i w tej dziedzinie. Frode Greisen z duńskiej części EARN oraz Ira Fuchs z amerykańskiego BITNET-u skierowali pismo do Departamentu Handlu USA (Dep. of Commerce) w sprawie zgodności z prawem podłączenia krajów z Europy Wschodniej. Wiosną 1990 r. otrzymali odpowiedź, iż nie ma podstaw prawnych do zabronienia takiej działalności. Embargo COCOM dotyczyło bowiem sprzętu i oprogramowania. Sieci komputerowe nie były tam wymienione. Uznano więc, iż skoro są pomiędzy Zachodem a Wschodem połączenia telefoniczne, to i komputerowe też mogą być" - powiedziała Elisabeth Porteneuve, wiceprezes francuskiej części EARN w 1990 r., która brała udział w rozmowach prowadzonych przez polskich i zachodnich naukowców o podłączaniu Polski do akademickich sieci.

8 kwietnia 1990 r. Polska, jako pierwszy kraj zza żelaznej kurtyny, została formalnie podłączona (uzyskała status członka organizacji) do EARN. 17 lipca 1990 r. nastąpiło połączenie krajowego węzła PLEARN (polski EARN) w Centrum Obliczeniowym UW z węzłem DKEARN w Kopenhadze (EARN duński), co pozwoliło nawiązać z Polski bezpośrednią łączność z zachodnimi sieciami komputerowymi. EARN nie był jeszcze właściwym Internetem, ponieważ umożliwiał jedynie przesyłanie poczty elektronicznej, a transmisja odbywała się z wykorzystaniem protokołu UUCP.

Andrzej Smerczyński, który z polskiej strony odpowiadał za sprawy techniczne podłączenia do EARN, a potem także Internetu, wspomina o kłopotach zupełnie nietechnicznej natury związanych z realizacją tego przedsięwzięcia: "Sieć BITNET, której europejską częścią był EARN i do którego miano podłączyć Polskę, opierała swe działanie na maszynach koncernu IBM i protokole komunikacyjnym NJE. Niestety, ograniczenia COCOM uniemożliwiły ich nabycie. Instytut Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego zakupił więc dwa klony maszyn IBM 360. Były to komputery mainframe produkcji firmy BASF, ale bez potrzebnego oprogramowania. Mimo zakończenia Zimnej Wojny, IBM nie zamierzał niestety sprzedać nam NJE, bowiem zostałby on wykorzystany "na komputerach konkurencji". Posłużyliśmy się więc tym oprogramowaniem otrzymanym od... Rosjan. Jak oni je zdobyli, tego już możemy się tylko domyślać".

Internet rozrastał się, ale za jego pośrednictwem przesyłano wciąż głównie pliki tekstowe. Do czasu: na początku lat 90. w Europejskim Laboratorium Fizyki Cząstek Elementarnych (CERN) w Genewie (http://www.cern.ch ) Tim Berners-Lee opracował stosowany do dziś multimedialny standard World Wide Web. Umożliwiał on łączenie danych tekstowych z grafiką, dźwiękiem i prezentowanie ich na tzw. stronach WWW.

Wkrótce polskim naukowcom udało się uzyskać państwową dotację w wysokości 1 mld starych zł, która posłużyła fizykom z Instytutu przy ul. Hożej w Warszawie do zbudowania, w pierwszej połowie 1991 r., sieci opartej na internetowym protokole TCP/IP (Transmission Control Protocol/Internet Protocol). Protokół ten, opracowany w 1982 r. przez ARPA, umożliwia komunikację pomiędzy sieciami komputerowymi, wykonanymi w różnych technikach i działających z różnymi protokołami (sposobami przesyłania danych). TCP/IP jest wykorzystywany do dzisiaj do przeglądania witryny WWW oraz przesyłania e-maili.

Niedługo po tym doświadczenia naukowców z Hożej zaowocowały nawiązaniem pierwszego międzynarodowego kontaktu poprzez protokół internetowy TCP/IP. Nastąpiło to 17 sierpnia 1991 r., kiedy to przesłano pierwszą wiadomość elektroniczną z Warszawy do Kopenhagi.

Wtedy jednak chyba nikt nie zdawał sobie sprawy, jak popularny stanie się Internet, a panująca wtedy na świecie sytuacja polityczna znacznie utrudniała jego budowę w Polsce. "W tamtym okresie stworzenie Internetu w Polsce wymagało odwagi i stało się możliwe dopiero za rządu Hanny Suchockiej. Szczególnie Amerykanie, ze względów politycznych, obawiali się eksportu nowoczesnych technologii do naszego regionu. Jan Sorensen, szef Ośrodka Komputerowego Uniwersytetu Kopenhaskiego, który podłączył nas do Internetu, nie był pewien reakcji Ameryki i sporo ryzykował. Obawy Ameryki wynikały głównie z faktu, iż protokół TCP/IP w odróżnieniu od BITNET-u, umożliwiał prace na zdalnym komputerze. Dlatego amerykanie zwlekali z daniem nam dostępu do swoich zasobów Internetu" - powiedział Maciej Kozłowski.

O innych kłopotach wspomina Rafał Pietrak: "Nawet dla niektórych informatyków pojęcie sieci kojarzyło się wyłącznie z Novellem. (...) Niewiele osób było przekonanych, że sieć to Internet". Jednak Maciej Kozłowski podkreśla: "Już wtedy zdawaliśmy sobie sprawę, że jest to wynalazek na miarę telefonu".

Wydarzenia te odegrały ważną rolę w rozwoju Internetu w Polsce - sprawiły, że słowo to jest dziś powszechnie znane. Nawet najwięksi laicy komputerowi wiedzą, czym jest WWW. Według ostatnich badań, przeprowadzonych przez OBOP, już ponad 3 mln obywateli ma dostęp do sieci w pracy, szkole, ale przede wszystkim we własnym domu.

Uroczysty jubileusz

14 września 2001 r., z okazji 10-lecia podłączenia Polski do Internetu, odbędzie się uroczyste sympozjum "Rewolucja informacyjna - 10 lat Internetu w Polsce", organizowane przez Wydział Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego, NASK oraz ICM UW. Sympozjum rozpocznie się o 10.00 w kolebce polskiego Internetu, za którą uważany jest Wydział Fizyki UW przy ul. Hożej 69. Jedną z atrakcji będzie koncert na żywo w Internecie, w którym wezmą udział jednocześnie trzy chóry: z Warszawy, Krakowa oraz Gdańska. Dokładne informacje na temat uroczystości są dostępne w naszym serwisie:http://www.pcworld.pl/wydarzenia/wydarzenia.asp?nr=173

Już teraz zapraszamy do wzięcia udziału w ankiecie z okazji 10. rocznicy podłączenia Polski do Internetu, która pozwoli wyłonić najważniejsze wydarzenia tego okresu i opracować ranking 10 Waszym zdaniem najistotniejszych dla rozwoju sieci w Polsce.

Wśród uczestników ankiety rozlosujemy 10 gamepadów Media Tech, 10 koszulek polo z logo PCWK, 20 etui na CD z logo PCWK oraz 20 książek o tematyce informatycznej. Wyniki ankiety opublikujemy 14 września.

Ankieta jest dostępna pod adresem: http://www.pcworld.pl/ocena/10lat.asp