BIOS do lamusa

BIOS chowa w zanadrzu wiele niespodzianek - nawet dla bardzo zaawansowanego użytkownika. Powiemy ci, dlaczego jest tak ważny, a także jak wygląda jego przyszłość.


BIOS chowa w zanadrzu wiele niespodzianek - nawet dla bardzo zaawansowanego użytkownika. Powiemy ci, dlaczego jest tak ważny, a także jak wygląda jego przyszłość.

Opcje o tajemniczych nazwach i ryzykowne ustawienia - BIOS był zawsze placem zabaw dla profesjonalnych użytkowników i entuzjastów podkręcania. A ci mieli pełne ręce roboty, bo każdy producent płyt głównych stosował swój przepis na BIOS, który wyposażał w coraz to nowe funkcje. Jednak nadszedł czas na zmiany, a wraz z nimi - koniec BIOS-u, przynajmniej w znanej nam postaci. W poniższym artykule znajdziesz wszystko, co powinieneś wiedzieć o nim samym i jego następcy.

BIOS

BIOS (czyli Basic Input Output System) to podstawowe oprogramowanie zapisane w układach scalonych płyty głównej. Wkracza do akcji tuż po włączeniu komputera, który zaopatruje w elementarne funkcje wymagane do rozruchu. To właśnie BIOS inicjuje pracę podzespołów sprzętowych peceta (którą następnie kontroluje) i rozpoczyna wczytywanie systemu operacyjnego. Aby mógł dobrze spełniać swoje zadanie, znajduje się w układzie pamięci nieulotnej z dodatkowym zasilaniem w postaci baterii.

Pobudka dla sprzętu

Układ scalony z BIOS-em można łatwo zlokalizować na płycie głównej.

Układ scalony z BIOS-em można łatwo zlokalizować na płycie głównej.

Tuż po starcie komputera włącza się procedura rozruchowa BIOS-u. Uruchamia ona testy POST (Power On Self Test), po czym inicjuje działanie podzespołów sprzętowych peceta.

Niezauważalnie dla użytkownika POST sprawdza poprawność pracy procesora na płycie głównej. W dalszej kolejności bada funkcjonowanie układów bliskich procesorowi, np. jego pamięć podręczną, potem kontroluje obszar pierwszych 64 kilobajtów pamięci operacyjnej i układ CMOS-RAM (Complementary Metal-Oxide Semiconductor), który zawiera konfigurację BIOS-u, pamięć i inne układy karty graficznej. Po zakończeniu tej fazy rozpoczynają się dalsze testy, które można śledzić na ekranie monitora. Wówczas POST analizuje pozostałe obszary pamięci operacyjnej, klawiaturę, napędy, karty rozszerzające i urządzenia peryferyjne. Gdy trafi na karty dysponujące własnym BIOS-em (np. kontroler RAID), uaktywnia go.

Konfiguracja - ściągawka dla BIOS-u

BIOS nie sprawdza za każdym razem od początku wszystkich podzespołów sprzętowych. Zamiast tego korzysta z konfiguracji zapisanej w swoim menu. Gdy zostaje zainstalowane nowe urządzenie, np. twardy dysk, BIOS odczytuje jego parametry z oprogramowania układowego (tzw. firmware'u) i umieszcza je w swojej konfiguracji. Aby nie znikły po odłączeniu prądu, są przechowywane w układzie CMOS zasilanym baterią.

Dostęp do konfiguracji

Możesz zmodyfikować ustawienia konfiguracyjne w BIOS-ie, gdy przywołasz go, naciskając określony klawisz lub kombinację klawiszy w trakcie procedury POST. Stosowną informację znajdziesz na ekranie powitalnym - przeważnie jest to komunikat typu Press [nazwa_klawisza] to enter Setup. Jednak wygląd, strukturę i zakres funkcji BIOS-u określa producent danego komputera lub płyty głównej - nie zaś producent samego BIOS-u, który (np. Phoenix/Award lub AMI) wyposaża producentów sprzętu tylko w podstawowe elementy, dostosowane do własnych potrzeb. W ten sposób namnożyły się tysiące wariantów BIOS-u, a różnice mogą występować nawet w obrębie tej samej serii płyty głównej.

Kluczowa rola - chipset

Bardzo istotną rolę w konfiguracji BIOS-u odgrywa chipset na płycie głównej. To od niego zależy w dużej mierze, jaką podstawkę procesora można zastosować na płycie, a więc jakie typy procesorów będzie obsługiwała. Ponadto chipset decyduje o rodzaju i pojemności pamięci operacyjnej, która znajdzie się na płycie głównej. Na dodatek określa częstotliwość taktowania magistrali FSB i pamięci RAM.

Inny parametr w ustawieniach BIOS-u dotyczy technologii Plug and Play. W większości wypadków figuruje na ekranie jako opcja PnP OS. Ta funkcja przejmuje za użytkownika np. czynności związane z konfigurowaniem nowej karty rozszerzającej. W obecnych pecetach możesz ustawić w parametrze PnP OS opcję No, aby korzystać z bardziej funkcjonalnego ACPI (Advanced Configuration and Power Interface). Nie jest on odpowiedzialny tylko i wyłącznie za zarządzanie energią, lecz ponadto przekazuje systemowi operacyjnemu kontrolę nad podzespołami sprzętowymi.

Pobudka dla systemu

Jeśli podczas sprawdzania poszczególnych napędów procedura POST trafi na sektor startowy napędu, który jest zdefiniowany w ustawieniach BIOS-u jako pierwszy napęd startowy, zainicjuje uruchamianie systemu operacyjnego za pośrednictwem tzw. bootstrap-loadera, czyli pierwotnego programu wczytującego inne programy. Od tej pory system przejmuje panowanie nad sprzętem - np. zaczyna zarządzać przerwaniami i twardymi dyskami.

Warto nadmienić, że wraz z wprowadzeniem Windows Visty zaszły pewne zmiany w procesie rozruchu. W tym systemie nie ma już programu NT-Loader (NTLDR) ani pliku Boot.ini. BIOS uaktywnia w Viście moduł Windows Boot Manager (Bootmgr.exe), który przywołuje magazyn Boot Configuration Data (BCD). Baza ta zawiera wpisy startowe Visty, a także informacje wymagane przez system do wznowienia pracy po wyjściu z trybu oczekiwania. Właściwy rozruch inicjuje plik Winload.exe, który przywołuje jądro Visty Ntoskrnl.exe i wczytuje tzw. warstwę abstrakcji sprzętowej (HAL, Hardware Abstraction Layer).

Chcąc zainstalować w swoim komputerze dwa równoległe systemy operacyjne, np. Windows XP i Vistę, musisz zmodyfikować pliki rozruchowe - w przeciwnym razie nie uda ci się uruchomić jednego z systemów. Szczegółowe informacje na ten temat i sposób rozwiązania problemu znajdziesz w witrynie Microsoftu pod adresem http://support.microsoft.com/kb/919529/pl.