BIOS - szybko czy bezpiecznie?


W temacie BIOS-u

O BIOS-ie piszemy w PCWK regularnie. Obszerne zestawienie jego parametrów znajdziesz w materiale "BIOS od A do Z" (PCWK 6/2004, str. 94). Przepis na aktualizowanie BIOS-u i rady na awarie zamieściliśmy w artykule "BIOS bezboleśnie" (PCWK 9/2002, str. 110). Pokaźne kompendium wiedzy zawierają artykuły: "BIOS od podszewki" (PCWK 10/2003, str. 122), "BIOS bez autoryzacji" (PCWK 10/2003, str. 131) i "BIOS dla zawodowców" (PCWK 10/2003, str. 133). Zbiór porad dotyczących optymalizowania BIOS-u jest również w tekście "BIOS w złym nastroju" (PCWK 10/2002, str. 84).

Tylko dla fachowców

Nie każdy zadowoli się standardowym BIOS-em, dostarczanym przez producenta płyty głównej. Dla miłośników eksperymentowania przygotowaliśmy oddzielną ramkę z zestawieniem bardzo zaawansowanych narzędzi do modyfikowania BIOS-u i adaptowania go do własnych potrzeb. Jednak zachowaj ogromną ostrożność. Użytkując te programy, powinieneś w szczególny sposób przestrzegać zasad, które obowiązują także podczas zwyczajnego przekonfigurowania BIOS-u. Działaj w sposób przemyślany, zachowaj umiar i dokonuj zmian drobnymi etapami. Wystarczy jeden błąd lub nierozważne ustawienie, aby unieruchomić komputer. Porady, które pomogą ci uratować sparaliżowany pecet, zamieszczamy w oddzielnej ramce. Pamiętaj jednak, że wszystkich zmian dokonujesz wyłącznie na własne ryzyko. Oprócz tego nie zapomnij notować pierwotnych ustawień przed ich zmodyfikowaniem.

Informacje te przydadzą ci się w poszukiwaniu przyczyny ewentualnych błędów.

Procesor - CPU Frequency

Jak zwiększyć stabilność?

BIOS - szybko czy bezpiecznie?

Częstotliwość taktowania procesora to iloczyn jego wewnętrznego mnożnika i częstotliwości systemowej (zwanej również częstotliwością FSB - od Front Side Bus). Pomijając nieliczne wyjątki (patrz punkt "Adjust CPU Ratio" poniżej), mnożnik jest ustawiony fabrycznie i nie daje się przestawiać. Zatem jedyna droga do większej wydajności prowadzi przez podwyższenie częstotliwości FSB.

Jeśli zależy ci na stabilnym działaniu komputera, pozostań przy domyślnych ustawieniach tego pola. Wprawdzie sam procesor zaakceptuje zwiększony poziom częstotliwości, jednak będzie on stanowił problem dla większości urządzeń podłączonych do magistral PCI i AGP (np. twardych dysków czy karty graficznej). Następstwem jest zawieszanie się systemu. W wypadku nowszych płyt głównych można oddzielnie regulować częstotliwość szyny PCI i szyny AGP (patrz punkt "AGP Frequency"), co stanowi pewne rozwiązanie.

Jak zwiększyć wydajność?

Opisywany parametr służy do regulowania częstotliwości procesora, więc pozwala przetaktować układ. Częstotliwość FSB wolno podnosić etapami - za każdym razem o niewielką wartość. Zważywszy na mnożnik, nawet drobne zmiany częstotliwości zewnętrznej mają duży wpływ na taktowanie procesora. Gdybyś podniósł o zaledwie 20 MHz częstotliwość FSB w komputerze z układem Pentium 4 o fabrycznej częstotliwości 3,4 GHz i mnożniku 17, częstotliwość procesora osiągnie 3,74 GHz (czyli podniesie się o ponad 300 MHz). Wykonując testy obciążeniowe, np. za pomocą bezpłatnego programu Prime 95 (http://www.mersenne.org , środowiska: Windows 95/98/Me/NT4/2000/XP), sprawdzisz, czy przetaktowanie nie destabilizuje peceta. Zawieszaniu się systemu zaradzisz, być może, wyposażając procesor w lepsze chłodzenie. Układ układowi nie równy, dlatego trudno o ogólną prognozę, jak bardzo można przetaktować określony model. Odpowiedź na to pytanie uzyskasz tylko metodą eksperymentów.

Zalecane ustawienia

Wobec wysokiego poziomu wydajności osiąganego przez obecne procesory przetaktowanie opłaca się tylko użytkownikom programów, które mają ogromne zapotrzebowa-nie na moc obliczeniową (np. gier ze złożoną grafiką 3D; patrz również punkt "CPU Voltage"). W wypadku pozostałych aplikacji należy przedłożyć stabilność komputera nad jego osiągi.

Procesor - CPU Frequency

Nazwy alternatywne Adjust CPU FSB Frequency; CPU Host Clock; CPU External Frequency

Lokalizacja Advanced | Frequency/Voltage Control; Advanced | Advanced Chipset Features; menu z funkcjami przetaktowywania, np.: Jumperfree Configuration; Cell Menu

Ustawienie stabilności Auto lub wartość domyślna

Wzrost stabilności ***

Ustawienie wydajności Manual; zależnie od procesora podwyższyć o 10 do 30 procent ponad wartość domyślną

Wzrost wydajności ***

Procesor - Adjust CPU Ratio

Jak zwiększyć stabilność?

BIOS - szybko czy bezpiecznie?

Wielu użytkowników nie może modyfikować tego parametru, bo procesor ich komputera ma stały mnożnik. Jednak nawet jeśli twój BIOS pozwala zmieniać mnożnik częstotliwości, pozostaw ustawienie domyślne, aby zapewnić stabilne działanie systemu. Na korzyść opisywanego parametru przemawia to, że umożliwia przynajmniej przetaktowanie samego procesora (częstotliwości urządzeń podłączonych do szyn PCI i AGP pozostają niezmienione).

Jak zwiększyć wydajność?

Jak wspomnieliśmy wyżej, większość procesorów ma fabrycznie ustawiony mnożnik częstotliwości, zatem zmiana w BIOS-ie nie przyspiesza działania układu. Wyjątek stanowi seria procesorów Athlon 64 FX, która dopuszcza modyfikację mnożnika. Stosując pewne sztuczki, możesz go odblokować także w układzie Athlon XP - opis wykonania wielokrotnie podawaliśmy na łamach PCWK (m.in. w artykule "Tankowanie mocy", PCWK 2/2005, str. 80). Czasem opłaca się wręcz zmniejszyć domyślny mnożnik. Dzięki temu możesz odważniej zwiększyć częstotliwość FSB (patrz wyżej parametr "CPU Frequency"), nie przeciążając procesora. Jest to możliwe we wszystkich modelach serii Atlon 64 obsługujących technologię Cool'n'Quiet. Jeśli nie znajdziesz stosownej opcji w BIOS-ie, przestawisz mnożnik nawet z poziomu systemu Windows. Pomoże ci w tym bezpłatne narzędzie

Right Mark Clock Utility (dostępne na dołączonej płycie, środowiska: Windows 2000/XP). Producenci Abit, Asus i MSI wyposażają niektóre modele płyt głównych do Pentium 4 w funkcję redukowania mnożnika częstotliwości do wartości 14 (nosi nazwę np. CPU Lock Free lub CPU Ratio Unlock). Jest to możliwe tylko w modelach z wariantem jądra Prescott, o wysokim poborze mocy.

Zalecane ustawienia

Przywiązując wagę do stabilności działania komputera, powinieneś zrezygnować z przetaktowania. Dlatego nie zmieniaj predefiniowanej opcji ustawionej w tym polu. Jeśli jednak zechcesz wycisnąć ostatnie poty ze swego peceta, zapoznaj się ze wskazówkami w punkcie "CPU Voltage".

Procesor - Adjust CPU Ratio

Nazwy alternatywne CPU Clock Ratio; CPU Ratio Selection; Processor Frequency Multiplier

Lokalizacja Advanced | Frequency/Voltage Control; Advanced | Advanced Chipset Features; menu z funkcjami przetaktowywania, np.: Jumperfree Configuration; Cell Menu

Ustawienie stabilności Auto lub wartość domyślna

Wzrost stabilności ***

Ustawienie wydajności zależnie od procesora 2 do 5 szczebli powyżej wartości domyślnej

Wzrost wydajności ***