DOS na srebrnym krążku

Pojawiające się kolejne wersje Windows nie pozwalają już na korzystanie z wielu programów przygotowanych do DOS-u. Można jednak ten problem rozwiązać, przygotowując specjalny startowy CD-ROM zawierający DOS.

Pojawiające się kolejne wersje Windows nie pozwalają już na korzystanie z wielu programów przygotowanych do DOS-u. Można jednak ten problem rozwiązać, przygotowując specjalny startowy CD-ROM zawierający DOS.

Podgląd i edycja binarnego obrazu dyskietki startowej w programie WinImage

Podgląd i edycja binarnego obrazu dyskietki startowej w programie WinImage

Często trzeba skorzystać z programu, który nie może być uruchamiany w . Wiele osób z chęcią zagrałoby w stare, dobre dosowe gry lub uruchomiło dosowe aplikacje z sentymentu lub potrzeby. Niestety, nowsze wersje Windows (począwszy od Windows 2000) nie zawierają już systemu MS-DOS i nie jest możliwe uruchomienie komputera wyłącznie w jego trybie (chociaż sam podsystem emulacji DOS jest wciąż obecny w Windows). Nie da się także łatwo zainstalować MS-DOS w komputerze, w którym jest już Windows. Co gorsza, MS-DOS nie rozpoznaje lansowanego przez Microsoft systemu plików NTFS i co za tym idzie, koegzystencja dwóch systemów tej firmy na jednym dysku jest bardzo uciążliwa, ponieważ należałoby poświęcić jedną partycję wyłącznie DOS-owi.

Niezbędne narzędzia

- komputer z działającym systemem MS Windows 98/Me, Windows NT 4.0 (Service Pack 4 lub nowszy), Windows 2000 lub Windows XP,

- MS-DOS zainstalowany na dysku lub dostępny z dyskietek instalacyjnych,

- nagrywarka CD i zainstalowane oprogramowanie do nagrywania płyt CD,

- płyty CD-ROM, najlepiej CD-RW (rewritable) nadające się do ponownego zapisu,

- opisywane poniżej programy narzędziowe (znajdziesz je na naszym CD-ROM-ie).

Najlepszym rozwiązaniem jest przygotowanie startowego CD-ROM-u, który będzie zawierał wszystkie potrzebne programy i narzędzia. Uruchamiając z takiej płyty komputer, nie trzeba w ogóle korzystać z twardego dysku, ponieważ system zostanie załadowany całkowicie z CD-ROM-u. Administratorzy mogą w podobny sposób przygotowywać płyty CD zawierające narzędzia do szybkiego usuwania awarii czy diagnostyczne. Dodatkową zaletą jest to, że dysk można wziąć ze sobą np. do kolegi, do pracy albo w podróż. Na podstawie takiej płyty można też przygotować system MS Windows 95/98 uruchamiany całkowicie z CD (ale to już temat na odrębny opis).

W dalszej części przedstawiamy przepis na zbudowanie startowego CD-ROM-u z systemem MS-DOS, do którego można łatwo dodać potrzebne gry i aplikacje. Wszystkie opisywane narzędzia znajdziesz na płycie dołączonej do tego numeru PCWK. Projektując taką płytę, trzeba się wykazać sporą cierpliwością i dokładnie przeanalizować posiadany sprzęt. MS-DOS nie potrafi sam go wykrywać, odpowiednie sterowniki muszą być zainstalowane i wywoływane z plików autoexec.bat i config.sys. W przedstawionym opisie wykorzystano wskazówki, opisy i oprogramowanie opracowane przez Barta Lagerweij, a na jego stronach WWW (www.nu2.nu/bootdisk) znajdziesz pełne kompendium wiedzy na temat przygotowania dyskietek i startowych CD różnego rodzaju.

Przygotowanie dyskietki startowej

Wybór rodzaju przygotowywanej płyty w programie cdrpack

Wybór rodzaju przygotowywanej płyty w programie cdrpack

Przed przystąpieniem do nagrywania płyty CD trzeba przygotować dyskietkę startową, z której będzie się uruchamiał komputer. Dlaczego dyskietka startowa, mimo że chcesz uruchamiać komputer z CD-ROM-u? Otóż uruchamianie pecetów z CD-ROM-u polega na oszukaniu BIOS-u, tak aby "myślał", że uruchamia komputer ze stacji a:. UWAGA! Operacji poniżej opisanej można dokonać jedynie pod kontrolą systemów Windows 9x/Me i DOS 6.x. Nowsze wersje Windows nie zawierają potrzebnych plików MS-DOS. Przygotowanie dyskietki rozpocznij od jej sformatowania poleceniem format a: /u /s, a następnie usuń plik drvspace.bin:

attrib -s -h -r drvspace.bin

del drvspace.bin

Skopiuj na dyskietkę następujące pliki: EMM386.EXE, HIMEM.SYS, MSCDEX.EXE, DOSKEY.COM, FDISK.EXE, FORMAT.COM, SYS.COM, XCOPY.EXE

Jeśli nie masz oryginalnego systemu DOS, możesz skorzystać z bezpłatnej wersji FreeDOS (www.freedos.org), rozprowadzanego jako Open Source. Jest w dużym stopniu zgodny z oryginałem, a w dodatku działa nieco szybciej. Po skopiowaniu plików rozpakuj na dyskietkę plik elboot.zip. Zawiera on prekonfigurowane pliki autoexec.bat i config.sys. Tak przygotowaną dyskietkę możesz uzupełnić o sterowniki karty dźwiękowej czy sieci. Pamiętaj jednak, że nie zmieszczą się na dyskietce i należy je skompresować, a do autoexec.bat dopisać polecenia, które rozpakują je do RAM-dysku. Należy przeprowadzić testy dyskietki, uruchamiając z niej komputer, później poprawki nie będą możliwe bez nagrania nowego CD-ROM-u. Po przetestowaniu dyskietki startowej musisz skopiować jej zawartość do pliku, aby można było nagrać go na CD-ROM. Należy posłużyć się narzędziem dd.exe:

dd.exe a: elboot.img

Jeśli chciałbyś wprowadzić jakieś zmiany do tak wygenerowanego obrazu, musisz go zbudować jeszcze raz lub użyć programu WinImage (www.winimage.com/winimage.htm), który pozwala na przeglądanie i edycję binarnych obrazów dyskietek i płyt CD.

Płyta startowa CD z jednym obrazem startowym

Po przygotowaniu obrazu dyskietki startowej przejdziemy do kompilacji samego CD-ROM-u. Oto kolejne czynności:

1. Utwórz na twardym dysku katalog, pamiętając o sprawdzeniu, czy starczy miejsca na zapisanie wygenerowanego obrazu płyty (zależy to, oczywiście, od liczby programów, które chcesz skopiować na dysk).

2. Do utworzonego katalogu rozpakuj plik cdrpack13.zip - zawiera narzędzia niezbędne do zbudowania obrazu płyty CD. Do tego samego katalogu rozpakuj pliki diskemu_addon.zip oraz single_diskemu_addon.zip. Powinna powstać taka struktura, jak na rysunku.

3. Skopiuj przygotowany wcześniej binarny obraz dyskietki startowej (plik elboot.img) do podkatalogu single_diskemu\disk1. Nazwa tego pliku musi się składać wyłącznie z małych liter. Wszystkie programy, pliki i katalogi, które mają się znaleźć na płycie, także należy skopiować do \single_diskemu\ disk1.

4. Dostosuj do swoich potrzeb plik \single_diskemu\disk1\diskemu.cmd. Do pliku \single_diskemu\disk1\autorun.bat można dopisać polecenia, które mają być wykonane po uruchomieniu CD-ROM-u. Możesz też zmienić plik \single_diskemu\build.mak i umieścić w nim identyfikator dysku w zmiennej volumeid, która określa nazwę woluminu widoczną np. w Eksploratorze Windows.

5. Uruchom plik run.bat. Podczas pierwszego uruchomienia tego pliku zostaniesz przeprowadzony przez konfigurację nagrywarki (jeśli jest w systemie), następnie pojawi się Main menu - wybierz w nim opcję Build & Burn, a następnie single_diskemu. Obraz CD-ROM gotowy do nagrania zostanie zapisany w podkatalogu /cdrpack13/tmp. Jeśli w systemie są zainstalowane sterowniki do obsługi nagrywarek (interfejs ASPI32), program może zaproponować od razu nagranie płyty.

Jeśli program nie rozpoznał systemowego sterownika nagrywarki, musisz użyć dowolnego programu do , który potrafi nagrywać obrazy ISO. Większość aplikacji nie ma z tym problemu, choć w przypadku popularnego Nero Burning ROM należy z naszej płyty CD zainstalować wcześniej (dwukrotnym kliknięciem) plik nero.reg. Po nagraniu pozostaje wypróbować płytę, uruchamiając z niej komputer. Ponieważ przygotowanie prawidłowo startującej płyty jest procesem skomplikowanym i trudnym do weryfikacji, trzeba się liczyć z koniecznością przetestowania kilku płyt przed znalezieniem optymalnej konfiguracji.

Płyta startowa CD z wieloma obrazami startowymi

Możliwe jest przygotowanie płyty CD oferującej wybór obrazu w czasie startu - pozwala to przygotować uniwersalne obrazy. Procedura jest zbliżona, ale w tym celu należy rozpakować jedynie cdrpack13.zip i multi_eltorito_addon.zip. Przygotowane obrazy binarne dyskietek startowych kilku opcji wystarczy teraz skopiować do podkatalogu single_diskemu\disk1. Po uruchomieniu z podkatalogu cdrpack13 pliku run.bat należy z Main menu wybrać opcję Build & Burn, a następnie multi_eltorito. W czasie startu systemu z CD-ROM-u pojawi się menu, w którym będzie można wybrać obraz do załadowania.

Ulepszanie wydajności - RAM-dysk

Nawet najszybsze współczesne napędy CD-ROM nie dorównają szybkością twardym dyskom sprzed lat. Uruchamianie dużych gier, takich jak "Duke Nukem" czy "Hexen" wprost z płyty CD nie jest wydajnym rozwiązaniem. Na ominięcie ograniczeń CD-ROM-u pozwala natomiast użycie RAM-dysku. Jest to dysk wirtualny, tworzony w czasie uruchomienia MS-DOS. Po załadowaniu systemu wszystkie aplikacje z płyty CD są kopiowane na RAM-dysk. W ten sposób uzyskujesz dużą szybkość działania. Przykład tworzenia małego RAM-dysku programem xmsdsk.exe znajdziesz w pliku autoexec.bat zawartym w elboot.zip. Możliwości eksperymentowania są ogromne.

Obsługa sieci i dźwięku

Oczywiście nie sposób korzystać z gier, jeśli nie będzie dostępu do dźwięku. Problem polega jedynie na tym, że przed nagraniem płyty CD należy przetestować konfigurację karty dźwiękowej w DOS-ie, aby określone adresy we-wy i numer przerwania były poprawne. Niestety, większość obecnie stosowanych kart dźwiękowych nie ma już sterowników do MS-DOS i nie będzie działać w tym systemie. Niekiedy rozwiązaniem jest włączenie emulacji Sound Blaster. Jeśli zaś chodzi o obsługę sieci (TCP/IP i MS Networks) to największym problemem jest zdobycie odpowiedniego sterownika karty sieciowej. Pod adresem www.nu2.nu/bootdisk znajdziesz listę gotowych do ściągnięcia plików i opisy konfiguracji.