Najstarszy komputer świata - zagadka wyjaśniona

"Starożytny komputer"

Po drugiej wojnie światowej, w czasach walki o dominację w dziedzinie szybkiego przetwarzania danych, "komputerami" nazywano wszystko to, co miało choć nikły związek z matematyką i było tajemnicze. Do "komputerowej przegródki" wpadły wtedy zarówno Stonehenge, jak też mechanizm z Antykitery.

Pierwsze bardzo odważne, ale mające mocne oparcie w faktach, hipotezy na temat roli urządzenia pojawiły się dopiero w 1959 roku, w artykule "Antyczny grecki komputer" czerwcowego wydania Scientific American. Autorem tekstu był Derek J. de Solla Price, człowiek, który poświęcił mechanizmowi całe swoje życie.

Wstępne symulacje działania mechanizmu mówiły, iż potrafiono za jego pomocą przewidywać ruchy planet i zaćmienia słońca oraz księżyca.

Były to jednak bardzo odważne teorie. Wspominane już tu inskrypcje pozwalały na określenie, iż statek musiał utonąć w I wieku p.n.e. Niektórzy naukowcy sugerowali okolice roku 65, inni - ostrożniejsi - II połowę I w p.n.e. Okręt nie mógł być starszy, gdyż z napisów udało się odczytać m.in. kalendarz bardzo zbliżony do tego, który napisał Geminos zamieszkujący Rodos (Rhodos) w 77 roku p.n.e.

Jeśli połączyć oba te fragmenty układanki (1) mamy do czynienia z bardzo skomplikowanym mechanizmem, 2) który powstał w II lub I wieku p.n.e.), otrzymywało się iście wybuchową mieszankę. Wielu archeologów i historyków zaprotestowało z oburzeniem przeciwko takiemu naginaniu faktów.

Najstarszy komputer świata - zagadka wyjaśniona

Zdjęcie mechanizmu wykonane za pomocą promieni Roentgena w latach osiemdziesiątych

W latach siedemdziesiątych ubiegłego wieku nastąpił prawdziwy boom na powrót do źródeł. W 1974 roku - po niemal dwudziestu latach wytężonych badań nad urządzeniem - de Solla Price opublikował w Transactions of the American Philosophical Society kolejny artykuł na temat mechanizmu z Antykithery pt. "Greckie koła zębate".

Wyjaśniał w nim dokładne funkcje poszczególnych elementów urządzenia. Z zafascynowaniem tłumaczył, dlaczego sprzęt musiał być tak skomplikowany - służył bowiem jako pomoc żeglarzom do przewidywania zaćmień księżyca oraz szacowania miejsca, w którym znajdował się okręt (na podstawie długości geograficznej).

Najstarszy komputer świata - zagadka wyjaśniona

Diagram ukazujący działanie mechanizmu (widok z góry, źródło: Transactions of the American Philosophical Society, Derek de Solla Price, 1974)