Poznaj nowoczesną płytę główną

RAID – rodzaje i użyteczność

Jeśli tylko chipset płyty obsługuje taką funkcję, dyski twarde można łączyć w macierze RAID. Płyty komputerów domowych z kontrolerem SATA obsługują kilka rodzajów macierzy. Pierwsza to RAID 0 – łączymy w niej co najmniej dwa dyski. Dla systemu widoczne są one jako jeden dysk o zwiększonej pojemności. Ponieważ dane na dyskach zapisywane i odczytywane są naprzemiennie, dzięki RAID 0 uzyskujemy teoretyczne nawet o 100 % przyspieszony transfer danych z/do dysku twardego. Wadą tego rozwiązania jest dwukrotnie zwiększone niebezpieczeństwo utraty danych – w przypadku awarii jednego z dysków, tracimy całość zapisanych na macierzy informacji.

RAID 1 – powielanie zapisywanej informacji na dwóch lub większej ilości dysków. Widoczna dla nas przestrzeń ogranicza się do pojemności jednego z dysków użytych do budowy tej macierzy. RAID 1 używamy w celu zabezpieczenia przed utratą danych – jeśli jeden z dysków ulegnie awarii, dostępne będą kopie danych na pozostałych dyskach. Zalety obu rozwiązań łączą kolejne typy macierzy: RAID 0+1 to macierz widoczna jako RAID 1 składająca się z macierzy RAID 0. W tym przypadku potrzebne są minimum cztery dyski twarde. Awaria jednego z nich sprawia, że całość pracuje jako RAID 0. RAID 1+0 (nazywana także RAID 10) to dla odmiany macierz RAID 0 złożona z macierzy RAID 1. Najlepszym rozwiązaniem w przypadku budowy macierzy w domowym komputerze, łączącym zalety RAID 0 i RAID 1 a dodatkowo wymagającym jedynie dwóch dysków twardych jest Matrix RAID. Część dysków pracuje wówczas jako RAID 0 a część jako RAID 1. Pozwala to na połączenie bardzo dużego transferu z bezpieczeństwem danych.

Nasza rada: Obecnie istnieje rozsądna alternatywa pozwalająca nie tylko na połączenie wysokiego transferu z bezpieczeństwem danych, ale także znacznie zwiększenie mobilności i ułatwienie dostępu do nich. W komputerze instalujemy dwa dyski pracujące w macierzy RAID 0, a backup danych wykonujemy na zewnętrznym dysku twardym, najlepiej podłączonym do złącza eSATA. Jeśli szczególnie zależy Wam na bezpieczeństwie danych, rozsądna wydaje się macierz RAID 1, ale nawet w tym przypadku należy pamiętać, że chroni ona dane jedynie przed utratą z powodu uszkodzenia jednego dysku twardego. Naprawdę ważne informacje powinno się archiwizować na nośnikach wymiennych choćby płytach DVD.

USB i FireWire – lepszy nie zawsze wygrywa

Wiele z nowych urządzeń zewnętrznych (klawiatury, myszy, drukarki, skanery, kamery, aparaty fotograficzne, zewnętrzne dyski twarde, zewnętrzne napędy optyczne, telefony komórkowe i inne) łączymy z komputerem poprzez port USB (Universal Serial Bus). Z tego powodu ważna jest liczba gniazd USB udostępnionych przez płytę. Znajdziemy je na tylnym panelu. Dodatkowo często mamy możliwość podpięcia dodatkowych gniazd do pinów samej płyty, ale do tego wymagany jest odpowiedni kabel, często zakończony gniazdami USB umieszczanymi na śledziu z tyłu obudowy komputera. Obecnie płyty obsługują już niemal wyłącznie USB w standardzie 2.0 o przepustowości do 60 MB/s (w rzeczywistości jest ona mniejsza i zależy od sprawności kontrolera i konstrukcji płyty). Starsze USB 1.0 i 1.1 z transferem na poziomie 0,1875 i 1,5 MB/s dziś są już rzadko spotykane.

Mniej popularnym od USB, jest szeregowe złącze FireWire (IEEE1394). Najczęściej używa się go do połączenia komputera z kamerami wideo i zewnętrznymi dyskami twardymi choć istnieje więcej urządzeń (np. miksery muzyczne czy karty dźwiękowe) wykorzystujących ten standard. FireWire w przeciwieństwie do USB nie wymaga kontrolera magistrali oraz sygnałów potwierdzających aktywność podłączonego urządzenia. Łącze występuje w dwóch wersjach o różnej szybkości transmisji: IEEE1394a (ok 50 MB/s) i IEEE1394b (ok 100 MB/s). W rzeczywistości nawet wolniejsza odmiana uzyskuje transfery wyższe niż USB 2.0. Spotykamy także dwa rodzaje gniazd USB – duże dla sześciożyłowego kabla, dostarczającego także prąd do urządzenia (do 60 W) i małe dla kabla czterożyłowego bez zasilania.

Mimo iż możliwości IEEE1394 są większe niż w przypadku USB, standard ten nie zyskał dużej popularności. Konieczność ponoszenia opłat licencyjnych a także brak integracji kontrolera w chipsetach płyt głównych (w przeciwieństwie do USB) sprawiły, że stał się mniej atrakcyjny od swojego konkurenta.

Podobnie jak USB - gniazda FireWire umieszcza się na tylnym panelu płyty a także można je podłączyć za pomocą specjalnego przewodu do pinów bezpośrednio na samej płycie.

Nasza rada: Większość urządzeń zewnętrznych jest obecnie przystosowana do komunikacji wyłącznie poprzez interfejs USB jednakże , jeśli mamy możliwość skorzystania z FireWire to, przynajmniej w przypadku tych bardziej wymagających, polecamy użycie właśnie tego złącza.

Komunikacja ze światem zewnętrznym

Na tylnym panelu płyty znajdziemy także gniazdo złącza RJ-45 (Registered Jack – 45) służące do budowy sieci komputerowej w standardzie Ethernet. Zależnie od kontrolera transmisja danych może osiągnąć do 100 Mb/s (Fast Ethernet, obecnie spotykane wyłącznie na bardzo tanich płytach) bądź 1000 Mb/s (Gigabit Ethernet). Droższe płyty wyposaża się w dwa kontrolery Gigabit Ethernet. W przypadku płyt z zaawansowanymi chipsetami NVIDII możemy skorzystać z technologii DualNet powalającej na podwojenie transmisji poprzez połączenie dwóch gniazd RJ-45.

Podłączenie klawiatury, głośników i zewnętrznych urządzeń dźwiękowych

Do podłączenia klawiatury i myszy służą także szeregowe porty PS/2. O ile obecnie używa się już niemal wyłącznie myszek pracujących na złączu USB to PS/2 klawiatury jest nadal często używanym i wygodnym sposobem na komunikację tego urządzenia z komputerem.

Po podłączenia głośników i mikrofonu służą gniazda mini-jack. Ich liczba może być różna – od trzech, w przypadku kart udostępniających dźwięk pięciokanałowy po pięć lub sześć w przypadku kart o ośmiokanałowym dźwięku. Sposób podłączenia głośników zawsze jest dokładnie opisany w instrukcji dołączonej do płyty lub karty dźwiękowej. Na większości płyty gniazda mini-jack umieszcza się na tylnym panelu. Część producentów zdecydowała na ich przeniesienie na oddzielnego śledzia umieszczonego z tyłu obudowy komputera. Jeszcze dalej poszli producenci wielu droższych płyt, wydzielając osobną kartę zawierającą nie tylko złącza dźwiękowe, ale także sam kodek (w innych przypadkach zintegrowany na płycie). Najdalej w tej specjalizacji posunął się Asus w najnowszej płycie Rampage Extreme i MSI w swojej K9N2 Diamond, pozbawiając je w ogóle tradycyjnego kodeka, zamiast niego dołączając do płyt dobrej jakości kartę dźwiękową.

Dźwięk pomiędzy dwoma urządzeniami może być także przesyłany poprzez złącza S/PDIF. Dzięki nim uzyskujemy wyższą jakość dźwięku gdyż nie potrzebna jest konwersja z sygnału cyfrowego do analogowego i odwrotnie. Złącza S/PDIF występują w dwóch odmianach – elektrycznej bądź optycznej.

Układy chłodzenia

Każdy kto osobiście składał komputer wie, że na płycie znajduje się specjalne złącze do podłączenia układu chłodzenia procesora. Dzięki niemu płyta może sterować obrotami wentylatora i dostosować je do aktualnego obciążenia. Oprócz niego na płycie umieszcza się także dodatkowe złącza do wentylatorów. Skorzystanie z nich zamiast z bezpośredniego podłączenia wentylatorów do zasilacza komputera ma tą zaletę, że podobnie jak w przypadku układu chłodzenia procesora, płyta może automatycznie sterować ich szybkością obrotową a tym samy dostosowywać ją do warunków pracy komputera (niestety, nie wszystkie płyty oferują tą możliwość mimo posiadania dodatkowych złącz).

Elementy dodatkowe

Na każdej płycie znajdziemy także złącze do panelu przedniego obudowy. Dzięki niemu możemy podłączyć znajdujące się na obudowie przyciski służące do włączenia i resetowania komputera oraz diod informujących o podłączeniu zasilania i pracy dysku twardego. Na płytach przeznaczonych dla miłośników komputerów często montuje się także przyciski POWER i RESET umożliwiające uruchomienie systemu bez podłączania panelu obudowy lub zwierania pinów na samej płycie. W takich konstrukcjach spotyka się także trzeci przycisk – CLR_CMOS, zastępujący tradycyjną zworkę służącą do przywracania domyślnych ustawień BIOSu.

Nasza rada: Podłączanie kabli przedniego panelu do pinów na płycie bywa niezwykle irytujące. Asus wymyślił więc specjalną przejściówkę (Asus Q-Connector) do której podłączamy kable, a następnie całość nakładamy na złącze na płycie. Część producentów poszła za tym przykładem oferując swoje wersje tego rozwiązania. Z pewnością warto z niego korzystać.

Wyświetlacz stanów POST BIOS

Elementem montowanym także na płytach dla bardziej zaawansowanych użytkowników jest wskaźnik stanów POST BIOS-u. Dzięki niemu łatwiej zdiagnozować ewentualne problemy pojawiające się przy starcie systemu. Jest to możliwość bardzo cenna dla overclockerów. Dokładne opisy komunikatów wyświetlanych przez płytę powinny znaleźć się w jej instrukcji obsługi.

Zakończenie

Właściwe wykorzystanie potencjału płyty głównej wymaga dobrej znajomości nie tylko przeznaczenia podstawowych jej elementów, ale także sposobu ich działania a nawet realiów rynkowych i użytkowych każdego z nich. Mamy nadzieję, że ten, siłą rzeczy, bardzo krótki poradnik ułatwi Wam zarówno wybór samej płyty jak i wielu z podzespołów komputera oraz podłączanych do niego urządzeń zewnętrznych oraz pełne wykorzystanie ich potencjału.