Przewodnik po ekranach

Ekrany do projekcji to teoretycznie proste produkty, w rzeczywistości jednak mają różne charakterystyki, przeznaczone są do różnych zastosowań i w dużym stopniu decydują o jakości wyświetlanego obrazu.


Ekrany do projekcji to teoretycznie proste produkty, w rzeczywistości jednak mają różne charakterystyki, przeznaczone są do różnych zastosowań i w dużym stopniu decydują o jakości wyświetlanego obrazu.

Ekran projekcyjny to jeden z istotniejszych elementów zestawu, lecz często niedoceniany i traktowany jako wyposażenie opcjonalne, mało istotne dla jakości obrazu. W wypadku korzystaniu z projektora sprawdza się zasada, że finalny obraz jest tak dobry, jak dobre jest najsłabsze ogniwo ścieżki wideo. Do tego można jeszcze dodać warunki panujące w otoczeniu, w którym urządzenie pracuje. Jeśli obraz z doskonałego projektora wyświetlimy na kolorowej ścianie, to efekt będzie mizerny. Większość użytkowników poprzestaje na takim rozwiązaniu - oczywiście jest to najtańszy sposób na wielkoformatową prezentację, z pewnością jednak nie najlepszy. Ekran pozwala z danego projektora uzyskać obraz o maksymalnie wysokiej jakości. Prezentując go na kolorowej ścianie, od razu możesz zapomnieć o naturalnym odwzorowaniu barw. Część nowoczesnych projektorów (zwłaszcza biznesowych) oferuje funkcję kompensacji koloru ściany (wybiera się jasnożółty, niebieski itp.), co trochę poprawia równowagę barwową prezentowanego obrazu, ale jest to półśrodek, niedający satysfakcjonujących rezultatów. Nie da ich nawet biała ściana pomalowana typową farbą, bo biel ma wiele odcieni, poszczególne farby różnie wyglądają, gdy oświetlimy je mocnym strumieniem światła. Ponadto dobry ekran projekcyjny powinien mieć przede wszystkim czarną ramę kilkucentymetrowej szerokości wokół powierzchni prezentowania obrazu, który dzięki temu staje się dla widza bardziej kontrastowy. Czarny materiał lub farba o niskim współczynniku odbicia światła ukryją także tzw. overscan, czyli niedoskonałości obrazu widoczne na krańcach ekranu.

Ekran zwiększa szczegółowość obrazu

Wpływ powierzchni ekranu na charakter obrazu

Wpływ powierzchni ekranu na charakter obrazu

Oczywistą wadą są także nierówności ścian, na których obraz jest prezentowany - na białej powierzchni będzie mieć mniejszą rozdzielczość i szczegółowość. Podstawowe barwy składowe prawie zawsze będą przekłamane (bardziej lub mniej w zależności od rodzaju i odcienia farby pokrywającej ścianę). To samo dotyczy współczynnika gamma, który mówi o zależności nieliniowej funkcji między wejściem a wyjściem urządzenia wyświetlającego. Filmy wideo przygotowywane są z wartością gamma równą 2,2. Jeżeli obraz wyświetlisz na białej ścianie (lub kiepskim ekranie) to wartość gamma zmieni się i nie uzyskasz efektu, jaki założył producent filmu. Obraz o za niskim współczynniku gamma będzie przesadnie kontrastowy, ciemny, co uniemożliwi wyświetlanie wielu detali. Z kolei zbyt wysoki współczynnik gamma sprawi, że obraz będzie za jasny, kontrast niski, czerń zamieni się w szarości. Słaby ekran lub biała ściana wręcz uniemożliwią odwzorowanie wszystkich kolorów, które może wyświetlić projektor.

Podstawowe parametry ekranów

Producenci ekranów oferują wiele modeli różniących się sposobem instalacji, wymiarami i oczywiście ceną. Najistotniejszą cechą ekranu, którą należy brać pod uwagę podczas zakupu, jest rodzaj zastosowanej powierzchni, na której będzie wyświetlany obraz. Każdy materiał zastosowany ma ściśle określone, specyficzne dla niego właściwości:

  • rozdzielczość,
  • współczynnik odbicia światła (tzw. gain),
  • kąt widzenia,
  • kontrast,
  • precyzja odwzorowania barw,
  • jakość wykonania.

Jeśli chodzi o rozdzielczość, to w zależności od rodzaju ekranu różnić się może szczegółowość wyświetlanego obrazu. Niektóre ekrany pozwalają uzyskać obraz ostrzejszy, bardziej wyraźny niż inne. Tu trzeba się zdać na własne oczy i sprawdzić szczegółowość ekranu przed jego zakupem. Bardzo duże mogą być różnice w wypadku współczynnika odbicia światła. Chodzi o intensywność światła odbitego przez ekran po wyświetleniu na nim obrazu. Za wartość wyjściową przyjmuje się gain=1. Jeśli ten parametr ma wartość wyższą niż 1, np. 2,5, będzie bardzo mocno (o 150 procent) wzmacniał jasność prezentowanego obrazu. W określonych wypadkach będzie to wskazane, w innych nie. Gain wpływa bardzo istotnie na sposób prezentacji barw (nasycenie) oraz kontrast. Ekran o określonym współczynniku odbicia należy wybierać na podstawie wyników analizy budowy (technologia LCD, DLP, CRT), możliwości projektora (dla projektora o wysokiej jasności odpowiedni będzie ekran o niskim współczynniku odbicia, nawet poniżej 1) oraz otoczenia, w jakim się znajdzie. Niewiele osób zdaje sobie z tego sprawę, że odpowiednie przystosowanie pomieszczenia, w którym jest używany projektor, ma istotny wpływ na jakość wyświetlanego obrazu. Jeżeli ściany, sufit, podłoga, a może nawet meble są ciemne, nie odbijają światła emitowanego przez ekran, jak to się dzieje w prawdziwej sali kinowej. Zalecany jest wtedy ekran z białą powierzchnią, o stosunkowo dużym współczynniku odbicia - 1,3 -1,5. Opisywany układ rzadko zdarza się w praktyce, bo zarówno sale konferencyjne w firmach, w których odbywają się prezentacje, jak i pokoje wypoczynkowe w domach zazwyczaj urządzone są w jasnych barwach, ściany mają pastelowe kolory, a filmy czy prezentacje często ogląda się nie w całkowitej ciemności, lecz w półmroku. W tym wypadku najlepszym "kompanem" dla projektorów LCD i DLP dysponujących wysoką jasnością będą ekrany o współczynniku odbicia równym 1-1,1 bądź niższym, np. 0,9. Warto też wówczas zastosować ekran z szarą powierzchnią, która odbija mniej światła, zwiększa kontrast, a także poprawia nasycenie barw, sprawiając, że obraz staje się bardziej plastyczny, trójwymiarowy. Jeśli masz zamiar oglądać obraz z projektora w oświetleniu o niewielkim natężeniu (typowa lampka, czyli półmrok w pomieszczeniu), warto wybrać powierzchnię jasnoszarą. Jeśli oświetlenie będzie dość intensywne, warto wybrać ciemnoszarą. Dobre ekrany mimo szarej powierzchni nie zmieniają charakterystyki barwowej obrazu (nie przekłamują kolorów).

Współczynnik odbicia ma też ścisły związek z kątem, pod jakim widzowie obejrzą obraz o optymalnej jakości. Ekrany o niskim współczynniku rozpraszają odbite światło równomiernie pod szerokim kątem. W rezultacie osoby siedzące nawet z boku będą mogły oglądać obraz wyraźny, o prawidłowym odwzorowaniu barw. Z kolei modele o wysokim współczynniku odbicia światła rozpraszają je w węższym zakresie, więc w lepszej sytuacji będą widzowie siedzący blisko osi ekranu. Dodatkowym minusem jest to, że ekrany z różną intensywnością, w zależności od kąta patrzenia, prezentują kolor czerwony, zielony czy niebieski. W praktyce te o niskim współczynniku odbicia doskonale sprawdzają się w domowych salach kinowych, pokojach wypoczynkowych czy dobrze zaciemnionych salach konferencyjnych. Ekrany o wysokim współczynniku odbicia polecane są do dużych audytoriów, gdzie najczęściej prezentacja odbywa się przy włączonym świetle, a większość widzów siedzi na wprost ekranu.

Jakość wykonania i sposób instalacji

Mamy tu na myśli jakość zarówno materiału, na którym będzie wyświetlany obraz, jak i elementów służących do instalacji i używania samego ekranu (zaczepów, a w wypadku modeli rozwijanych kaset ukrywających je, gdy nie są wykorzystywane, silników ekranu elektrycznego). Jeżeli tylko masz dość miejsca, zainwestuj w ekran ramowy. Jak sama nazwa wskazuje, jego materiał jest przymocowany do ramy - najczęściej pomalowanej na czarno bądź pokrytej czarnym aksamitem - stanowiącej jednocześnie obwódkę wokół obszaru, na którym wyświetlany będzie obraz. Ekrany te zajmują dużo miejsca, nie da się ich zwinąć, lecz za to materiał jest dobrze naciągnięty i nie deformuje się podczas eksploatacji. To zdarza się wielu ekranom rozwijanym (chowanym w kasecie) - mają za cienką, rozciągliwą powierzchnię prezentacyjną lub źle zamocowane (powinny wisieć dokładnie poziomo) po pewnym czasie się deformują. W sklepach jest bardzo niewiele ekranów rozwijanych wyposażonych w boczne napinacze, zapobiegające odkształceniom. Modele te są bardzo skomplikowane w produkcji i z tego względu słono kosztują. Silnik elektryczny zamontowany w rozwijanym ekranie pozwala na zautomatyzowanie jego pracy. Jeśli projektor lub np. amplituner kina domowego ma tzw. wyzwalacz wysyłający 12-woltowy impuls elektryczny, to po uruchomieniu urządzenia ekran samoczynnie się rozwinie, a po zakończeniu użytkowania "rzutnika" automatycznie się schowa.