SATA-lne zauroczenie

Nowoczesne twarde dyski osiągają pełnię swoich możliwości tylko przy właściwych ustawieniach w BIOS-ie. Podpowiemy ci, jak odblokować najważniejsze funkcje i jakie przynoszą korzyści.

Niemalże wszystkie nowe komputery nie są tak wydajne, jak powinny. Większość z nich jest wyposażona w twarde dyski SATA. Jeśli twój pecet nie ma jeszcze czterech lat, zapewne tkwi w nim dysk tego typu. Interfejs SATA jest - rzecz jasna - znacznie szybszy niż konwencjonalny, równoległy IDE. Maksymalna prędkość transmisji danych wynosi 300 MB/s. Tymczasem nowoczesne napędy są użytkowane w trybie swoich poprzedników, co uniemożliwia wykorzystanie ich pełnej wydajności.

Z poniższych porad dowiesz się, jak skonfigurować swój komputer, aby uzyskać korzyści z technologii zaimplementowanej w interfejsie SATA. Podpowiemy ci, na jak duży wzrost wydajności możesz liczyć.

AHCI zamiast Legacy IDE

Kontrolery SATA, w które są wyposażone nowoczesne płyty główne i chipsety, obsługują z trzy do czterech trybów. Tryby zgodne ze starszymi interfejsami Parallel ATA (PATA) lub IDE i z wykorzystującymi je dyskami, są określane - zależnie od płyty głównej - mianem Legacy IDE, Enhanced IDE lub Native IDE. Dysk działający w jednym z tych trybów jest uznawany przez system za konwencjonalny napęd IDE lub PATA o takich samych właściwościach. Właśnie taka konfiguracja jest domyślnie ustawiona w większości pecetów.

Tymczasem standardowymi trybami do obsługi napędów SATA powinny być AHCI (Advanced Host Controller Interface) lub RAID (Redundant Array of Independent Disks). Dostępne obecnie płyty główne oferują taki parametr w BIOS-ie. Jednak ustawienie go, to jeszcze nie wszystko. Oprócz tego system musi mieć odpowiedni sterownik dysku, który obsługuje wspomniane tryby pracy. Mimo iż są takie sterowniki, producenci składaków wolą iść na pewniaka - tryb Legacy IDE będzie działał nawet wtedy, gdy użytkownik zainstaluje inny system operacyjny.

Błędne koło AHCI

Gdy przestawisz w BIOS-ie używany dotychczas tryb IDE na AHCI lub RAID, czeka cię niemiła niespodzianka. Nie uda ci się uruchomić Windows. Edycja XP wyświetli komunikat alarmowy na niebieskim ekranie, a Vista będzie ciągle ponawiała próby rozruchu. W wyniku przestawienia trybu zmienia się tzw. PCI-ID, czyli identyfikator kontrolera SATA. System jest w stanie wykryć twardy dysk dopiero wtedy, gdy ma do dyspozycji specjalny sterownik AHCI/RAID. W większości systemów sterownik ten nie wchodzi w skład domyślnej konfiguracji. Wyjątek stanowi Vista z dodatkiem SP1 (lub nowszym) i Linux z jądrem w wersji 2.6.19 (lub nowszej). Sterownik, o którym mowa, jest dostępny, ale jest wgrywany tylko, jeśli system działa w trybie AHCI. To błędne koło, bo przecież system nie uruchomi się bez tego sterownika.

Sterownik AHCI/RAID

Aby podrzucić sterownik AHCI/RAID systemowi Windows XP lub Vista, który pracuje w trybie Native IDE, trzeba najpierw zdobyć sterownik AHCI odpowiedni do chipsetu - plik Iastor.sys (dotyczy procesorów Intel) lub Ahcix86s.sys (dotyczy procesorów AMD). 64-bitowe warianty są opatrzone liczbą 64, np. Iastor64.sys.

Etap 1. Najlepiej użyć sterowników z krążka CD dołączonego do płyty głównej. Alternatywnie możesz pobrać najnowsze wersje z internetowej witryny producenta płyty. Ten sposób zalecamy przede wszystkim właścicielom komputerów z procesorem AMD, bo poszukiwania na stronach AMD (http://ati.amd.com/support/driver.html ) są dość uciążliwe. W wypadku pecetów z procesorem Intel można pobrać Intel Matrix Storage Manager (http://support.intel.com/support/chipsets/imsm/ , patrz odnośnik Get the latest driver).

Etap 2. Teraz trzeba wyodrębnić pliki sterownika z pobranego pliku EXE. Nie odgrywa żadnej roli, czy wybrałeś do pobrania plik Iata82_cd.exe czy Iata82_enu.exe. W wypadku pierwszego z wymienionych plików stosowne polecenie to:

<kod>

iata82_cd.exe -a -p <ścieżka_docelowa>

</kod>

Jeśli pobrałeś plik iata82_enu.exe, użyj tych samych argumentów. Następnie skopiuj plik sterownika do katalogu \Windows\system32\drivers.

Etap 3. Ponadto musisz dokonać drobnych zmian w rejestrze, aby Windows mógł się uruchomić i wczytać wymagany sterownik. W Internecie (np. w forum producenta płyt głównych Gigabyte) znajdziesz gotowe pliki REG, które wystarczy zaimportować dwukrotnym kliknięciem myszy. Jednak zanim zmodyfikujesz rejestr, powinieneś koniecznie utworzyć jego zapasową kopię.

Instalowanie Windows

Instalując system operacyjny w komputerze z dyskiem SATA, powinieneś od razu zadbać o odpowiednie sterowniki. Skonfigurowany w ten sposób komputer można w każdej chwili przestawić na działanie w trybie Native IDE, bo sterowniki interfejsu IDE są domyślnym składnikiem środowiska Windows. W kolejnym punkcie opisujemy, w jakich wypadkach warto skorzystać z tej możliwości.

Nie potwierdzamy pogłoski, jakoby występowały problemy z uruchamianiem systemu z płyty instalacyjnej XP/Visty, gdy napęd CD/DVD jest podłączony do kontrolera SATA i działa w trybie AHCI lub RAID. Oba wymienione środowiska wczytują się bez problemu w trybie AHCI ze swoich nośników instalacyjnych. Przyczyną rzekomych kłopotów z rozruchem jest niewłaściwa kolejność napędów ustawiona w BIOS-ie. Ustawienie CD-ROM jako pierwszego napędu nie spowoduje pożądanego efektu w trybie AHCI. Napęd CD/DVD działający w tym trybie pojawi się jako nowa opcja na liście i należy podać ją jako pierwszą.

XP i Vista. Obie wersje Windows wymagają sterownika F6. Nazwa ta odnosi się do monitu o naciśnięcie klawisza [F6], aby skonfigurować sterowniki urządzeń pamięci masowej. Sterownik F6 pobierzesz ze wspomnianych powyżej adresów internetowych. Wariant 32- i 64-bitowy do komputerów z procesorem Intela podaliśmy w punkcie Błędne koło AHCI, a w wypadku pecetów z układem AMD możesz wyodrębnić z archiwum sterownika mostka południowego (patrz punkt Sterownik AHCI/RAID) lub pobrać go z witryny producenta danej płyty głównej.

Problem w XP. Instalator w Windows XP potrafi wczytać wymienione sterowniki tylko z dyskietki. Jeśli w twoim pececie brakuje stacji dyskietek, możesz sporządzić instalacyjną płytę Windows zawierającą sterowniki AHCI. Pomoże ci w tym bezpłatny program nLite (http://www.nliteos.com ).