Sekurytyzacja w praktyce

W procesie sekurytyzacji wierzytelności bankowych najbardziej żmudny i czasochłonny jest przebieg procedury prowadzącej do zawarcia umowy z inwestorem. Dlatego warto spojrzeć na niego z punktu widzenia uczestnika przetargu i ze szczególnym uwzględnieniem aktywności banku w tym procesie.


W procesie sekurytyzacji wierzytelności bankowych najbardziej żmudny i czasochłonny jest przebieg procedury prowadzącej do zawarcia umowy z inwestorem. Dlatego warto spojrzeć na niego z punktu widzenia uczestnika przetargu i ze szczególnym uwzględnieniem aktywności banku w tym procesie.

nk zaczyna przygotowania od określenia parametrów portfela wierzytelności. Najważniejsze na tym etapie jest określenie:

a) czy będzie to portfel korporacyjny, detaliczny, czy też hipoteczny - wielu inwestorów specjalizuje się w określonych rodzajach wierzytelności i z tego względu oferowanie portfeli o mieszanej charakterystyce nie jest wskazane; w zależności od rodzaju wierzytelności różna będzie procedura przetargowa;

b) wielkości portfela - jeżeli wartość portfela będzie zbyt niska, niektórzy inwestorzy nie zdecydują się na udział

w postępowaniu przetargowym; za to zbyt duży portfel to wyzwanie organizacyjne i finansowe, któremu część inwestorów nie podoła. Inna niż oczekiwana przez inwestorów wielkość portfela spowoduje zmniejszenie liczby uczestników postępowania przetargowego - co może wpłynąć na zaoferowaną cenę. Przyjmuje się, że wartość portfela korporacyjnego na obecnym etapie rozwoju rynku powinna wynosić pomiędzy 600 mln zł a 1 mld zł. Możliwość sekurytyzacji wierzytelności bankowych została ograniczona przez ustawodawcę - mogą jej podlegać wierzytelności, na które dłużnik wyraził zgodę, oraz te, które spełniają przesłanki określone art. 326 Ustawy

o funduszach inwestycyjnych. To unormowanie zezwala na sekurytyzację bez zgody dłużnika, jednak są nim objęte jedynie wierzytelności z tytułu umowy kredytu, zawartej przed 1 lipca 2004 r.

Określenie i rozpoczęcie procedury przetargowej

Kolejny krok w przygotowaniu sekurytyzacji to określenie procedur prowadzących do wyboru nabywcy wierzytelności. Najczęściej spotykaną formą jest przetarg - nieograniczony lub ograniczony, składający się z dwóch etapów. Pierwszy etap prowadzi do wyłonienia "krótkiej listy" oferentów, z którymi bank prowadzi dalsze negocjacje. Bank może wprowadzić ograniczenie, polegające na dopuszczeniu do przetargu wyłącznie funduszy sekurytyzacyjnych. Wydaje się jednak, że takie ograniczenie nie jest konieczne.

Konstrukcyjnie najbardziej przejrzystą formą jest sekurytyzacja całego portfela wierzytelności - dokonana w formie przelewu na jeden podmiot wybrany w przetargu. Warto jednak rozważyć także wariant subpartycypacji.

Teoretycznie subpartycypacja wydaje się mniej korzystną formą sekurytyzacji - wierzytelność pozostaje w bilansie banku, który w związku z tym nie może zrealizować korzyści podatkowej. Z drugiej jednak strony, w niektórych przypadkach pozycja prawna nabywcy wierzytelności drastycznie się pogarsza z chwilą cesji (ma to miejsce np. w tzw. pośrednim prawie upadłościowym, zgodnie z którym wierzytelność zabezpieczona rzeczowo traci wskutek cesji swój uprzywilejowany charakter, więc podlega zaspokojeniu

w kategorii szóstej). W takim przypadku wierzytelności, które z punktu widzenia banku przedstawiają znaczącą wartość (w związku z wartościowymi zabezpieczeniami), dla nabywcy nie przedstawiają żadnej wartości (wierzytelność nie zostanie zaspokojona w toku postępowania upadłościowego). Gdy sekurytyzacja przybierze formę subpartycypacji, inwestor jest skłonny zapłacić za wierzytelność znacząco więcej. Z punktu widzenia inwestora przetarg rozpoczyna się w chwili ogłoszenia o jego rozpoczęciu (lub w chwili otrzymania zaproszenia do przetargu). Przed otrzymaniem danych objętych tajemnicą bankową uczestnik przetargu powinien zobowiązać się do zachowania poufności. Zobowiązanie powinno obejmować inwestora i jego doradców - w toku przetargu inwestor będzie korzystał z usług prawników, doradców podatkowych, rzeczoznawców wyceniających zabezpieczenia.

Warunki przetargu powinny określać

w szczególności harmonogram, cut-off date, zasady przeprowadzenia due diligence. Harmonogram określa główne terminy, w tym: udostępnienia szczegółowych danych o portfelu, przeprowadzenia due diligence, składania ofert, ogłoszenia krótkiej listy oferentów zaproszonych do drugiego etapu przetargu, zwycięzcy przetargu, zawarcia umowy. Cut-off date to dzień, na który został ustalony stan wierzytelności wchodzących w skład portfela. Wpłaty dokonane po tym terminie przypadną nabywcy portfela; z drugiej strony, nabywca zwróci bankowi koszty dochodzenia wierzytelności poniesione po cut-off date. Ustalenie cut-off date jest niezbędne, bowiem uczestnik przetargu wycenia wierzytelności na podstawie danych udostępnionych przez bank - według stanu na określony dzień. Mechanizm ten pozwala zniwelować zmiany, które zaszły w portfelu w toku procedury przetargowej.

Due diligence

Fundusze sekurytyzacyjne w Polsce (dane z marca br.)

Fundusze sekurytyzacyjne w Polsce (dane z marca br.)

Harmonogram przetargu powinien określać też zasady przeprowadzenia badania stanu prawnego wierzytelności (due diligence). W toku due diligence uczestnik przetargu zapoznaje się z dokumentacją kredytową, ustalając stan prawny wierzytelności i szacując wielkość kwot do odzyskania.

Uczestnicy zazwyczaj poddają badaniu nie całość portfela, a jego reprezentatywną próbkę. Wybór spraw do due diligence dokonywany jest na podstawie szczegółowego zestawienia danych dotyczących wierzytelności, zwanych datatape. Takie zestawienia służą również do oszacowania wartości części portfela, która nie została poddana due diligence.

Dokumentacja kredytowa może być udostępniona na dwa sposoby - w formie papierowej lub skanów (virtual data room).

Badanie dokumentacji kredytowej i opracowanie zebranych danych zajmuje uczestnikowi kilka tygodni. W tym czasie bank powinien zapewnić uczestnikom możliwość zadawania pytań dotyczących wierzytelności - warto ustalić tryb zadawania pytań i wskazać osobę, która udzieli na nie odpowiedzi.

Na podstawie danych zebranych w toku due diligence i analizy datatape uczestnik przetargu szacuje, jaką wartość przedstawiają dla niego wierzytelności wchodzące w skład portfela. Na tej podstawie składa bankowi ofertę. Uczestnicy, którzy złożyli najkorzystniejsze oferty, kwalifikowani są przez bank do drugiego etapu przetargu.

Z nimi bank prowadzi negocjacje, które obejmują nie tylko wysokość ostatecznej ceny, ale również kształt postanowień umowy cesji.