Trzeci wymiar sieci


VRML

Producent: Web 3D Consortium [http://www.vrml.org ]

Narzędzia: wiele######

Przeglądarka: wiele#####

VRML jest otwartym standardem, stanowiącym niejako trójwymiarowy odpowiednik języka HTML.

Trzeci wymiar sieci
VRML zawiera minimalną ilość funkcji modelowych brył, wykracza jednak poza płaski świat języka dwóch wymiarów - przyrównać go można do swoistego łącznika świata 2D z 3D, umożliwiającego stosowanie w trójwymiarowych scenach dźwięków, tekstu, a także elementów multimedialnych. Z uwagi na otwartość standardu VRML, nie ma on charakteru komercyjnego i jest uważany za najbardziej podstawowy format wirtualnej rzeczywistości. Strategia firmy Web 3D nie przewiduje jego gwałtownego rozwoju - VRML pozostanie raczej produktem pokazującym praktyczne, a nie nowatorskie zastosowanie trzeciego wymiaru w sieci WWW. I zapewne dzięki wielu twórcom stosującym VRML oraz dostępności przeglądarek plików VRML zdobył sobie dużą popularność.

QuickTime VR

Producent: Apple [http://www.apple.com.pl ]

Narzędzia: QuickTime VR Authoring Studio [http://www.apple.com/quicktime/qtvr/ ], Corel PhotoPaint 8 [http://www.corel.com ], VR Workx [http://www.vrtoolbox.com ]

Przeglądarka: moduł QuickTime plug-in przeglądarki WWW

Trzeci wymiar sieci

Wysokiej jakości obiekty 3D w sieci WWW pozostają na razie w sferze marzeń, ale nadchodzące technologie, takie jak ADSL czy wysoko wydajne odtwarzacze plików 3D jak Discreet, nie wykluczają ich zastosowania w najbliższych miesiącach.

Format QTVR jest jednym z elementów multimedialnego pakietu QuickTime firmy Apple i zarazem jednym z najpopularniejszych formatów trójwymiarowej grafiki w sieci WWW. Podobnie jak VRML, QTVR jest mocno związany z językiem opisu stron WWW. Może obsługiwać wszystkie trzy elementy 3D - sceny, obiekty i panoramy. Do dużej popularności QTVR przyczyniła się polityka firmy Apple, która udostępnia QuickTime'a szerokiej rzeszy producentów narzędzi i programów stosowanych przez projektantów i artystów. Również sprzedawany przez Apple pakiet QuickTime VR Authoring Studio z pewnością zadowoli nawet najbardziej wybrednych twórców środowisk 3D.

MetaStream

Producent: Meta Creations (obecnie MetaStream) [http://www.metastream.com ]

Narzędzia: Canoma, Carrara [http://www.adobe.com ]

Przeglądarka: moduł Metastream browser plug-in przeglądarki WWW

Trzeci wymiar sieci

Panoramiczne obrazy 3D umożliwiają swobodne oglądanie wirtualnego świata z określonego punktu. Składają się one z precyzyjne sklejonych w odpowiednich programach obrazków, dając tym samym wrażenie przestrzenności.

Firma Meta Creations, twórca takich programów, jak Bryce, Painter i Kai's Power Tools, zainteresowała się wykorzystaniem trzeciego wymiaru w sieci WWW. W swych poczynaniach Meta Creations obrała drogę Apple'a, udostępniając zainteresowanym twórcom programów narzędziowych własny otwarty standard. Dwa najważniejsze programy Meta Creations - Canoma i Carrara - zostały jednak ostatnio sprzedane firmie Adobe. Z uwagi na proces dostosowania ich do linii innych programów Adobe nie jest jeszcze znana data ich premiery pod znakiem nowego właściciela. MetaStream jest technologią obiektową zorientowaną na rynek katalogów produktów. Format przesyła dane w sposób strumieniowy, poczynając od podstawowych kształtów i wzbogaca je sukcesywnie w kolejne detale. System taki działa nadzwyczaj wydajnie. Niestety, korzysta z niego stosunkowo niewielu użytkowników.

SeV (Superscape e-Visualizer)

Producent: Superscape [http://www.superscape.com ]

Narzędzia: SeV ######

Przeglądarka: moduł SeV plug-in przeglądarki WWW

Trzeci wymiar sieci

Obiektowe technologie 3D często sprawdzają się lepiej od stosowania pełnych scen 3D z uwagi na szybsze przesyłanie danych oraz wygodniejsze zastosowanie w e-biznesie.

Firma Superscape zajmuje się trójwymiarową grafiką WWW od dłuższego już czasu, ale ostatnio zaniechała rozwoju większości produktów (jak choćby prostego w użyciu 3D Webmastera) na korzyść standardu SeV (Superscape e-Visualizer). Co ciekawe, SeV nie można ot tak po prostu kupić, jak każdego innego produktu - technologia jest dostępna wyłącznie po nawiązaniu przez potencjalnego klienta współpracy z Superscape, a więc w praktyce ograniczona niemal wyłącznie do dużych firm i biur projektowych. Szkoda, zwłaszcza w zestawieniu z naprawdę zaawansowanymi funkcjami SeV, takimi jak choćby subdivision surfaces (obsługiwaną przez wchodzący na rynek program Maya 3). Podobnie jak w przypadku MetaStream, jedynie nieliczni internauci korzystają z tej technologii, instalując odpowiedni plug-in w przeglądarce WWW.

Sceny, obiekty i panoramy

Trzeci wymiar sieci

Strumieniowe przesyłanie danych, jak np. MetaStream, umożliwia lepsze odwzorowanie szczegółów obiektów.

W trójwymiarowym świecie WWW wyróżnić możemy trzy główne rodzaje elementów. Są to sceny, obiekty oraz panoramy. Trójwymiarowe sceny najkrócej opisać można jako sztucznie stworzone światy, wewnątrz których użytkownik może poruszać się w dowolnie wybranym kierunku, niczym w świecie rzeczywistym. Takie odwzorowania rzeczywistości są chętnie stosowane do ukazania odbiorcy środowisk, które z różnorodnych względów nie mogą być odtworzone w inny sposób - na przykład w celu umożliwienia zwiedzenia wnętrza egipskich piramid czy ukazania życia ludności w czasach starożytnych. Niemniej jednak przepustowość łącz ogranicza obecnie stopień odwzorowania szczegółów do niezbędnego minimum. Większość trójwymiarowych scen jest ponadto wzbogaconych w elementy dźwiękowe, tekst i multimedia. Do drugiej kategorii zaliczamy wszelkie odwzorowania osób, zwierząt czy przedmiotów. Elementy tej kategorii są stosowane powszechnie w wirtualnych sklepach, umożliwiając klientom dokładne obejrzenie interesującego ich towaru ze wszystkich praktycznie stron. Inną ważną cechą obiektów 3D jest ich niewielki (w porównaniu z kompletną sceną) rozmiar, umożliwiający swobodne przesyłanie plików tego rodzaju przez Internet. Elementy trzeciej kategorii - panoramy 3D - znajdują się gdzieś na pograniczu świata 2D a 3D. Stanowią one jakby wielki cylinder z obserwatorem pośrodku, który może swobodnie obracać głową w prawo i w lewo. Elementy tego rodzaju są powszechnie spotykane na stronach turystycznych, są też najprostsze do stworzenia - praktycznie jedynym specjalistycznym urządzeniem do ich przygotowania jest głowica statywu fotograficznego, umożliwiająca precyzyjne wykonanie serii zdjęć wokół zadanego punktu.

ZAP

Producent: TGS [http://www.tgs.com ]

Narzędzia: 3Space, ClipArtist, Amapi 3D [http://www.tgs.com ]

Przeglądarka: TGS ZAP Player.####

Tao wtyczek

Jednym z największych utrudnień w zastosowaniu trzeciego wymiaru w sieci WWW jest konieczność zainstalowania przez końcowego odbiorcę w przeglądarce WWW specjalnych rozszerzeń, zwanych modułami plug-in. Co gorsza, żaden z tych modułów nie wchodzi standardowo w skład jakiejkolwiek przeglądarki WWW - nawet najpopularniejszych na rynku MS Internet Explorer albo Netscape Navigator. Należy je zainstalować własnoręcznie, a przecież niewielu użytkownikom będzie się chciało czekać na ściągnięcie odpowiedniego modułu plug-in i na pewno wybiorą inną witrynę. Producenci oczywiście dokładają wszelkich starań, by zmniejszyć do minimum rozmiar niezbędnych do skopiowania plików - niestety, dla wielu użytkowników skopiowanie nawet kilkuset kilobajtów za pomocą łączy modemowych jest stratą czasu. Zdając sobie z tego sprawę firmy Apple i OZ opracowały własne rozwiązania - Apple włączyła format QTVR jako integralną część dostarczanego wraz z systemem Mac OS pakietu QuickTime, OZ natomiast stworzyła niewielkie rozszerzenie popularnego programu RealPlayer, dostępnego powszechnie za darmo w sieci WWW, co oczywiście wzbudziło zainteresowanie użytkowników, sytuując obie firmy w nieco lepszej pozycji niż pozostałe. Ale to nie koniec kłopotów. Okazuje się, że większość modułów plug-in działa wyłącznie z komputerami z zainstalowanym systemem Windows. Tak więc użytkownicy Macintoshy mogą podziwiać trójwymiarowe elementy jedynie w dwóch formatach: QTVR i VRML. Obecnie niewiele wiadomo o dostępności rozwiązań firm OZ i Discreet/Pulse dla systemu Mac OS - najprawdopodobniej odpowiednie wersje tych programów pojawią się w jakiś czas po wersjach Windows.

Firma TGS miała swój udział w stworzeniu standardu VRML, jednak zdecydowała się rozwijać własną technologię, nazwaną ZAP. Najważniejszą zaletą tego standardu jest wykorzystanie przepustowości łącz. Narzędzia ma odpowiednio przystosowane do potrzeb projektantów WWW (3Space, ClipArtist), pomocne jest również wsparcie tego formatu przez popularny pakiet 3D Amapi. Niestety, na tym lista zalet się kończy. ZAP nie zdobył popularności z powodu zbyt słabej akcji marketingowej firmy TGS, szanse więc na spopularyzowanie tej technologii są raczej nikłe.

OZ Live

Producent: OZ Interactive [http://www.oz.com ]

Narzędzia: Oz Live#####

Przeglądarka: RealPlayer (z dodatkowym modułem plug-in)

Przedstawiony pod koniec kwietnia 2000 r. OZ Live umożliwia strumieniowe przesyłanie danych utworzonych w wysoko wyspecjalizowanych programach 3D w stosowanej powszechnie technologii RealPlayer. Z uwagi na termin premiery OZ Live jedynym obecnie obsługiwanym programem jest SoftImage|3D, jednakże już pod koniec tego lata dołączą do niego 3D Studio Max, Maya oraz VRML 2.0. Do oglądania trójwymiarowych obiektów w technologii OZ Live wymaga, co prawda, zainstalowania specjalnego rozszerzenia, jednak, według zapewnień, jego rozmiar nie przekracza 100 kB i powinien się dodatkowo znaleźć w automatycznym uaktualnieniu programu RealPlayer. Nie wiadomo, jak rozwiązanie firmy OZ Interactive sprawdzi się w praktyce, ale już samo jego pojawienie się wprowadziło nieco urozmaicenia i zamieszania.

Duże zainteresowanie wzbudziło nawiązanie współpracy pomiędzy firmami Discreet (twórcą programu 3D Max) a Pulse Entertainment. Wiadomo, że obie firmy wykonały wiele testów nowej technologii, których wynikiem jest dostępny na internetowej stronie Warner Brothers [http://www.entertainment.com ] interaktywny film Marvin marsjanin (Marvin the Martian). Trudno przewidzieć dalsze rezultaty tej współpracy, ale na pewno pojawi się moduł do programu 3D Studio Max, umożliwiający zapisywanie plików w nowym formacie. Najprawdopodobniej na rynku ukaże się również nowy pakiet oprogramowania do tworzenia scen 3D pod kątem sieci WWW i zapewne w przystępnej cenie (w porównaniu z 3D Studio Max).

Web 3D na żywo

Więcej przestrzeni dla pecetów

Użytkownicy Maców, którzy sami chcą poczuć dreszcz trójwymiarowych emocji, muszą wziąć głęboki oddech i... poczekać. Web3d rozpowszechnia się do tej pory głównie na platformie PC. Jednym z powodów jest późna decyzja Apple'a o zakupie licencji na OpenGL, którą podjęto dopiero w ubiegłym roku, gdy był to już uznany standard w grafice komputerowej.

Sytuację ma zmienić wprowadzenie na rynek Mac OS-a X, ale będą to zaledwie możliwości techniczne. Czy niezależne firmy zainteresują się importowaniem swoich produktów do Maca, to obrębna kwestia. Dziś na Maca jest dostępnych sporo plug-inów wymaganych na trójwymiarowych stronach. Narzędzia do budowy takich stron pracują prawie wyłącznie pod kontrolą Windows NT.

Mimo wielu ograniczeń związanych z szybkością sieci, coraz więcej firm i pracujących dla nich grafików zaczyna eksperymentować z trójwymiarowym Internetem. Wprowadzenie grafiki trójwymiarowej do sieci jest najbardziej naglącym wyzwaniem w trzech przypadkach: gdy właściciel witryny ma już gotowe projekty 3D przygotowane do innych celów, kiedy ułatwiłoby to klientom podjęcie decyzji o zakupie prezentowanego przestrzennie towaru lub gdy ułatwiłoby pracę grupową(np. jako alternatywa wideokonferencji, wymagających jeszcze szerszego pasma niż grafika 3D).

Handel elektroniczny

Grafika trójwymiarowa to wymarzona technologia do prezentacji towaru na sprzedaż. Sprzedawcy najczęściej potrzebują modeli 3D o średnim stopniu złożoności - klientowi wystarczy natomiast możliwość osobistej "inspekcji" towaru. Strona MiniDisco (www.minidisco.com/minipictures3d.html) to przykład takiego zastosowania, gdzie wykorzystano technologię streamingu MetaStream. Czasami nawet bardziej niż modele mogą liczyć się interaktywne fajerwerki, dobre z marketingowego punktu widzenia, jak w trójwymiarowym wakacyjnym sklepie Excite Extreme (www.exciteextreme.com), opracowanym przez Shout Interactive.

TechniCon (www.technicon.com) znalazł ciekawe zastosowanie 3D w komunikacji business-to-business. Offices Online oraz Showroom to dopasowane do tych celów środowiska VRML, które mają zintegrować w sieci wybór, specyfikację i zamówienie produktu. Wiedeński UMA Holding Co. (www.umaholding.com) opracował przykłady dla wirtualnego obrotu nieruchomościami, które mogą być pomocne w internetowym marketingu dużych projektów, a teraz przystępuje do wykorzystania 3D w grupowej komunikacjibiznesowej (np. wirtualne targi czy zgromadzenia akcjonariuszy). Lunatic Interactive z Berlina (www.lunatic.de) ma w swoim portfolio prace dla różnych klientów: wirtualny kurs sprzedaży przygotowany dla IBM-a, trójwymiarową instrukcję obsługi kosiarki do trawy czy porady prawne i podatkowe.

Rozrywka

To niewątpliwie pole dla bardzo zróżnicowanych zatosowań 3D, które od strony technicznej różnią się stopniem interaktywności. Tak więc z jednej strony mamy animowane sekwencje, jak na przykład komiksy na stronie www.dotcomix.com , z drugiej - rozbudowane, skrajnie interaktywne usługi w grach sieciowych, takich jak Quake czy serwerach trójwymiarowych pogawędek chat, np. Cybertown (www.cybertown.com).

Edukacja i szkolenia

Ciekawym przykładem wykorzystania 3D może być serwer ActiveWorlds (http://edu.activeworlds.com), który mieści ponad 100 "światów", należących do różnych uczelni, programów rządowych, instytucji edukacyjnych. Współpracują one nad wspólnymi przedsięwzięciami, takimi jak wirtualna szkoła, laboratoria językowe, nauka na odległość.

Badania i projektowanie

Projekty naukowe i badawcze często ze swej natury wymagają trójwymiarowej wizualizacji. OneSpace firmy CoCreate (www.cocreate.com) wspiera grupowe projektowanie CAD, dając przy tym każdemu użytkownikowi możliwość zmiany ogólnodostępnej bazy danych i szybkiego uaktualniania wyników.

Grafika, sztuka, architektura

Świat pełen jest natchnionych artystów, którzy badają każdą nową technologię, nim stanie się ona obowiązującym standardem. Ciekawą kolekcję sztuki i projektów graficznych można znaleźć na serwerze VRML-Art 2000 (www.vrml-art.org). Z projektów publicznych warto zwrócić uwagę na przedsięwzięcia, w które angażują się władze Londynu: Projekt Wizualizacji Miasta (www.casa.ucl.ac.uk/virtualworlds.htm) łączy elementy historii, planowania rozwoju miasta i opinię mieszkańców oraz wirtualną wystawę poświęconą londyńskim mostom (www.casa.ucl.ac.uk/londonbridges).