Wikimania

Dzięki Wikipedii znacznie wzrosło zainteresowanie serwisami redagowanymi online - dziś mamy do dyspozycji wiele usług pozwalających budować prywatne Wiki.


Dzięki Wikipedii znacznie wzrosło zainteresowanie serwisami redagowanymi online - dziś mamy do dyspozycji wiele usług pozwalających budować prywatne Wiki.

Nietypowym narzędziem PBwiki jest obsługa formuł matematycznych za pomocą składni LaTeX.

Nietypowym narzędziem PBwiki jest obsługa formuł matematycznych za pomocą składni LaTeX.

Gdy trzy lata temu pisaliśmy o polskiej Wikipedii, już wtedy istniało kilkadziesiąt platform programistycznych tego typu. Jednak to przede wszystkim Wikipedia, sterowana przez MediaWiki, spopularyzowała po 2000 roku ideę współredagowania tekstu online. W ostatnich latach pojawiły się w Internecie rozmaite serwisy, pozwalające budować własne społeczności.

Jak łatwo się domyślić, serwisy typu Wiki zyskały sobie sporą popularność, gdyż wiele osób chciało się uniezależnić od istniejących już społeczności. Wprawdzie łatwo do nich dołączyć, ale twórcy wyraźnie określili ich tematykę. Choć większość rozwiązań programistycznych jest dostępna na szeroko rozumianych wolnych licencjach i osoba znająca się na rzeczy mogła bez opłat pobrać gotowe skrypty, a następnie utworzyć w dowolnym miejscu własny serwis, wymagało to wiedzy technicznej i zasobów. Firmy, które oferują gotowe rozwiązania, biorą na siebie problemy techniczne, tworząc na podstawie rozmaitych silników (publicznie dostępnych lub własnych) tzw. farmy Wiki. Poniższy przegląd obejmuje tylko kilka przykładowych platform o zróżnicowanych możliwościach technicznych i stopniu skomplikowania, reprezentatywnych dla całej kategorii Wiki.

Koszt

Dla przeciętnego internauty liczą się przede wszystkim bezpłatne serwisy, udostępniające gotowe skrypty, miejsce na serwerze oraz transfer danych. Firmy tworzące farmy w znacznej większości oferują bezpłatne rozwiązania, natomiast niektóre z nich dzielą konta na płatne i bezpłatne. Konta darmowe mają ograniczone możliwości, zarówno jeśli chodzi o powierzchnię dyskową, jak i funkcjonalność, natomiast te płatne praktycznie nie mają ograniczeń. Oczywiście, nic nie stoi na przeszkodzie, aby założyć nawet kilka oddzielnych Wiki, zwiększając znacznie powierzchnię przeznaczoną na nasze potrzeby. Farmy nie stosują żadnych restrykcji, nawet gdy jest jasne, że posiadaczem jest jedna osoba (ten sam adres e-mail). Traktowanie takich sytuacji jako nadużyć byłoby w oczywisty sposób bezcelowe. Łatwo można oszukać system, tworząc kilka różnych witryn za pomocą odrębnych identyfikatorów. Kosztem ponoszonym przez posiadaczy bezpłatnych kont jest zazwyczaj wyświetlanie reklam - zdecydowanie dominuje tu system AdSense firmy Google. Reklamy te są na ogół mało inwazyjne, ale w niektórych wypadkach jest ich sporo i zauważalnie spowalniają wyświetlanie stron.

Organizacja Wiki

Zależnie od technicznego zaawansowania systemu użytkownik ma do dyspozycji pewną liczbę gotowych tematów graficznych, które może wybierać zgodnie z własnymi upodobaniami. Na ogół usługodawcy dbają o ten aspekt, w przeciwnym razie wszystkie Wiki w farmie miałyby ujednolicony wygląd, co sprawiałoby niezbyt korzystne wrażenie.

Oryginalną cechą Wetpaint jest samoorganizujący się, hierarchiczny system nawigacyjny.

Oryginalną cechą Wetpaint jest samoorganizujący się, hierarchiczny system nawigacyjny.

Drugim aspektem organizacji są szablony, które pozwalają tworzyć strony zawierające od razu gotowe elementy, czekające na wypełnienie. Niekiedy, zwykle w systemach płatnych, użytkownicy mogą samodzielnie tworzyć szablony i modyfikować już istniejące, dostosowując parametry do własnych potrzeb.

W bardziej zaawansowanych farmach mamy możliwość zmiany układu wyświetlanych stron poprzez wybieranie i układanie takich elementów, jak panel boczny z odsyłaczami, blog, forum itd.

Bezpieczeństwo

Kluczowym dla funkcjonowania Wiki aspektem jest jej bezpieczeństwo, ponieważ edycja online naraża założyciela witryny na wandalizm.

Uruchomienie Wiki jest poprzedzane zwykle jej aktywizacją, kliknięciem odsyłacza przysłanego na adres poczty elektronicznej podany w czasie zakładania konta. Może być witryną zarówno prywatną, przeznaczoną dla grupy wybranych, imiennie zaproszonych osób, jak i publiczną. Z punktu widzenia uprawnień trzeba rozróżnić witryny edytowane jedynie przez ich właściciela oraz takie, w których rozwoju mogą uczestniczyć inne osoby. W drugim wypadku oczywiście możliwe jest dawanie praw do edycji zaproszonym osobom, przy czym naturalnie tylko administrator Wiki ma prawo do zmiany kluczowych parametrów, takich jak wizualny układ, oprawa graficzna, przydzielanie uprawnień itd. Inne osoby mogą jedynie tworzyć nowe treści i modyfikować już istniejące. W niektórych systemach osobom oglądającym witrynę można pozostawić jedynie możliwość komentowania istniejących treści.

Gdyby któraś z zaproszonych osób nadużyła posiadanych uprawnień do edycji albo po prostu wprowadziła błędne dane, przydatna jest możliwość cofania zmian na podstawie historii edycji. Uporczywe przejawy wandalizmu mogą być też powstrzymywane wycofywaniem uprawnień dla poszczególnych osób (potocznie zwanym banowaniem).

Edycja

Większość osób zetknęła się z techniką edycji Wikipedii sterowanej oprogramowaniem MediaWiki. Jak wiadomo, odbywa się to za pomocą specjalnej składni, która pozwala wprowadzać m.in. atrybuty czcionki, śródtytuły, wykazy, tabele itd. Składnię taką trzeba opanować przynajmniej w minimalnym zakresie, aby tworzyć poprawnie wyglądające dokumenty.

Zestawienie popularnych farm Wiki

Zestawienie popularnych farm Wiki

Większość systemów Wiki wychodzi z założenia, że składnia jest za trudna dla przeciętnego użytkownika aktywnie uczestniczącego w rozwoju zasobów. Edycji stron dokonujemy w trybie wizualnym, korzystając ze specjalnego edytora udostępniającego pasek narzędzi. Niekiedy jest to jedyny sposób edycji, ale w niektórych farmach możliwe jest równoległe korzystanie z edytora pracującego w trybie tekstowym, pozwalającego ręcznie wpisywać polecenia formatujące; niektóre farmy posługują się tą samą składnią, co Wikipedia, inne stosują własne języki.

Zawartość

Postęp techniczny Internetu spowodował, że standardem są dzisiaj nie tylko tekst czy fotografie, ale i multimedia, takie jak pliki wideo czy muzyczne. Rewolucję w postrzeganiu Sieci jako miejsca wspólnot i atrakcyjnych treści wymusił m.in. ogromny sukces YouTube - obecność wideo stała się codziennością i wymagania internautów znacznie wzrosły. Dlatego systemy Wiki, jeśli ich użytkownicy nie chcą się ograniczać jedynie do tekstów, muszą zapewnić możliwość współdziałania z innymi serwisami społecznościowymi, przede wszystkim popularnymi składnicami multimediów - fotografii, muzyki i wideo. Sama farma Wiki nie musi zatem udostępniać bardzo dużej ilości miejsca, jeśli tylko pozwala zagnieżdżać umieszczane w takich składnicach pliki. To właśnie charakterystyczna cecha tego typu serwisów i przykład powszechnej integracji usług w Internecie.

Dodatkowo, w niektórych systemach spotyka się widżety, dzięki którym można zagnieżdżać takie elementy z innych serwisów, jak mapy Google, ankiety, kalendarze, dokumenty w innych formatach, kanały RSS czy pokazy slajdów.