Wikipedia - wolna encyklopedia


Kupą, mości panowie!

Prawdopodobnie już ponad 20 procent Polaków sięga mniej czy bardziej regularnie do Internetu. Można się zastanawiać, czy w tej armii ludzi nie znalazłoby się choćby i tysiąc fachowców, m.in. naukowców, studentów, dziennikarzy, którzy tworząc jedno hasło tygodniowo, zdołaliby wzbogacić Wikipedię o 50 tys. haseł rocznie, co stawiałoby nas już w międzynarodowej czołówce. Przodująca wersja anglojęzyczna zarejestrowała od stycznia 2001 roku ponad 300 tys. haseł, ale trzeba pamiętać, że jest wspierana przez wielokrotnie większą populację anglojęzycznych internautów.

Liczba haseł w polskiej Wikipedii - 37 tys. dane z 1 września - może robić wrażenie (licznik na stronie głównej pokazuje stale zmiany), ale trzeba pamiętać, że zasoby ludzkiej wiedzy są niezmierzone i nawet liczba 10-krotnie większa nie wydaje się przesadna. Tym bardziej, że wiele wątków zagłębia się daleko w szczegóły, gdy inne opisano powierzchownie, a dobór haseł jest spontaniczny i nie podlega rygorom obowiązującym zawodowych encyklopedystów. Tak więc specjaliści są szczególnie pożądaną kategorią autorów, nawet jeśli z góry wiadomo, że ogromna większość z nich jest zajęta własnymi sprawami i nie ma zamiaru angażować się w żadne darmowe prace.

Ale i zwykli hobbyści, interesujący się dogłębnie jakąś dziedziną, mają mnóstwo do powiedzenia, bo o broni pancernej, znaczkach pocztowych, hodowli papug, żeglarstwie, japońskich mieczach, muzyce średniowiecznej, instrumentach aborygeńskich, rugby, scrabble'u czy setkach innych spraw można powiedzieć mnóstwo ciekawych rzeczy, nawet zachowując niezbędny w dziele encyklopedycznym rygoryzm formy i neutralny punkt widzenia. Pasjonaci przecież nieraz wiedzą dorównują zawodowym znawcom. Nawiasem mówiąc, liczni użytkownicy i autorzy Wikipedii cierpią na, żartobliwie określony w tym środowisku, wikipedioholizm, który dotyka zwłaszcza osoby z weną twórczą, o szczególnym stosunku do dobra publicznego. Satysfakcja z uczestniczenia w tym dziele jest dla wielu osób wystarczającą nagrodą za pracę.

Wandalizm

Wikipedia - wolna encyklopedia

Specjalny edytor służy do wprowadzania i formatowania haseł Wikipedii.

Jak podkreślają administratorzy polskiej Wikipedii, nigdy nie miały miejsca poważne akty wandalizmu, jeśli pominąć kilka ingerencji w treść artykułów. Encyklopedia nie jest wcale bezbronna wobec tego rodzaju działalności, gdyż zmiany są łatwo wychwytywane, uparcie atakowane strony mogą być zablokowane przed edycją, można też blokować podejrzane o wrogą działalność adresy IP, wreszcie można bez problemu przywrócić wersję archiwalną. Nad swoimi hasłami czuwają też zwykle ich autorzy, którzy mogą skontrolować poczynione zmiany.

Z tego powodu wandalizm jest po prostu nieskuteczny, a radość "tfurcy" z powodu wpisania gdzieś niecenzuralnego słowa - przedwczesna, bo zobaczą je zapewne wyłącznie autor lub administrator, a nie miliony internautów.

Inną kategorią wandalizmu, choć na szczęście mniej groźną, są dowcipy w postaci owego "chomika stepowego". Również takie "dzieła" są wychwytywane, ale trzeba przyznać, że niektóre bywają naprawdę zabawne.

Warto podkreślić pracę administratorów Wikipedii, którzy czuwają nad bardzo skomplikowaną stroną techniczną projektu (ujawnia się tu w szczególnym stopniu potęga języka PHP), ale i nad jej zawartością. Choć mechanizmy rządzące pracami są w wysokim stopniu zautomatyzowane, nic nie zastąpi wprawnej ręki i czujnego oka admina.

Kanał RSS

Wikipedia - wolna encyklopedia

Zmiany możesz śledzić w dowolnym czytniku RSS obsługującym polskie znaki.

Jeśli chcesz śledzić zmiany zachodzące w Wikipedii, na stronie Ostatnie zmiany (http://pl.wikipedia.org/wiki/Specjalna:Recentchanges ) znajdziesz odsyłacze do kanałów informacyjnych w formatach RSS i Atom. Zaabonuj jeden z nich (lepiej RSS), w dowolnym czytniku RSS czy w przeglądarce Opera. Kanał wyświetla wszystkie zmiany na stronach polskiej Wikipedii - jest ich rzeczywiście bardzo dużo i będąc aktywnym czytelnikiem encyklopedii, warto często sprawdzać zawartość kanału. Znaczną część informacji w kanale stanowią sygnały o kolejnych retuszach haseł czy zmianach technicznych - widać to jednak wyraźnie na liście nagłówków, więc łatwo dotrzeć do rzeczywiście istotnych wpisów.

<hr size=1 noshade>Wyszukiwanie informacji

Wikipedia - wolna encyklopedia

Wyniki szukania przykładowego zestawu wyrazów "japoński miecz".

Wikipedia oferuje sporo mechanizmów wyszukiwania informacji, z których warto korzystać, przeglądając zasoby.

Najbardziej naturalne jest przeglądanie hierarchicznie ułożonego katalogu, czyli drzewa wiedzy, za pomocą którego można dotrzeć do najniżej położonych w hierarchii haseł.

Szybkie znalezienie hasła wymaga skorzystania z funkcji wyszukiwania pełnotekstowego. Można wpisywać polskie litery, gdyż Wikipedia w pełni je akceptuje (przyjęty jest w niej uniwersalny system Unicode). Możliwe jest też wpisywanie kilku wyrazów, które mechanizm traktuje domyślnie jako iloczyn logiczny (łącznik and). Suma logiczna wymaga podania hasła w formie "hasło 1 or hasło 2". Możesz też zastosować łącznik not, który wyklucza drugi człon, np. "Kowalski not Jan". Uwaga: nie należy stosować wieloznaczników ? oraz * ani wyrażeń regularnych.

W opcjach możesz także określić zakres przeszukiwanych przestrzeni nazw.

Gdy oglądasz jakieś hasło, możesz skorzystać z odsyłacza Linkujące, który wyświetla listę stron odwołujących się do tego hasła. Na stronie głównej jest odsyłacz Ostatnie zmiany, który pokazuje stale modyfikowaną listę najnowszych zmian. Ta sama lista jest wyświetlana w kanale RSS. Odsyłacz Losuj stronę wyświetla przypadkowo wybrane hasło.

Haseł Wikipedii możesz także szukać za pomocą wyszukiwarki Google, podając w niej frazę site:pl.wikipedia.org szukane hasło

Technika tworzenia hasła

Zanim utworzysz swoje pierwsze hasło, zarejestruj się w Wikipedii. Kliknij odsyłacz Logowanie, podaj swoją nazwę ekranową, np. Kowalski, podaj dwukrotnie hasło i adres e-mail, po czym kliknij przycisk Załóż nowe konto. Podczas następnego logowania wystarczy podać nazwę i hasło (jeśli cookies są włączone, Wikipedia zapamiętuje nazwę) i kliknąć przycisk Zaloguj mnie. Dzięki kontu możesz kontrolować przebieg swoich prac, które są automatycznie rejestrowane - historię swoich edycji zobaczysz po kliknięciu odsyłacza Moje edycje, widocznego na pasku u góry ekranu.

Przejdź do strony Preferencje, kliknij odsyłacz Wymiary pola edycji i ustaw wielkość pola, jeśli domyślne ci nie odpowiada. Zapisz zmiany kliknięciem przycisku Zapisz preferencje.

Czerwony kolor odsyłacza wyświetlany w dowolnym haśle Wikipedii oznacza, że autor hasła zasugerował potrzebę takiego hasła, ale nie zostało ono jeszcze utworzone. Kliknięcie takiego odsyłacza przenosi od razu do pustego pola edycyjnego, które można wypełnić treścią.

Utworzenie nowego hasła, które nie ma żadnych powiązań, wymaga wpisania w polu adresowym nazwy hasła po adresie Wikipedii, np.http://pl.wikipedia.org/Nowe hasło, a następnie kliknięcia odsyłacza Edycja. Sprawdź jednak uprzednio w wyszukiwarce, czy dane hasło już nie figuruje pod inną nazwą.

Wpisz jakieś zdanie i kliknij przycisk Podgląd pod oknem edycji. Edytor Wikipedii wyświetli wówczas rzeczywisty podgląd hasła, a pod nim ponownie okno edycyjne. Nad hasłem widnieje czerwone ostrzeżenie: "Uwaga: To jest tylko podgląd - artykuł nie został jeszcze zapisany!" Oznacza to, że hasło nie zostało jeszcze wprowadzone do encyklopedii, tylko widzisz je w docelowej postaci. Dopiero kliknięcie przycisku Zapisz spowoduje włączenie hasła do bazy.

Nad polem edycyjnym widnieje pasek narzędzi, który jest domyślnie włączony (chyba że zmienisz to w preferencjach, w sekcji Wymiary pola edycji). Zawiera polecenia, które pozwalają formatować fragmenty redagowanego hasła - wystarczy objąć fragment blokiem i kliknąć przycisk formatujący. Nie zawsze musisz korzystać z przycisków - podczas typowego formatowania znacznie łatwiej wpisywać odpowiednie kody ręcznie.

Przycisk z wielką literą A wprowadza śródtytuł drugiego stopnia, którego kod ma postać:

== śródtytuł ==

Pisząc większy artykuł, stosuj śródtytuły, aby ułatwić czytanie. Dodatkową zaletą wprowadzenia co najmniej trzech śródtytułów jest to, że edytor automatycznie tworzy na ich podstawie spis treści z odsyłaczami.

Przyciski z literami B oraz I wprowadzają pogrubienie i pochylenie tekstu.

'''pogrubiony'''

''pochylony''

Odsyłacz do innego hasła w Wikipedii ma postać:

[[Albert Einstein]]

Oczywiście wcześniej musisz sprawdzić, jaka jest rzeczywista postać już istniejącego hasła, gdyż drobna różnica w podanej nazwie będzie kierować w inne miejsce.

Jeśli z powodów językowych musisz podać wyraz w innej formie fleksyjnej, np. dopełniaczu, stosuj przykładowy kod:

[[Albert Einstein|Alberta Einsteina]]

Spowoduje to, że w treści hasła pojawi się drugi człon, w poprawnej formie deklinacyjnej, natomiast pierwszy człon będzie stanowił właściwy odsyłacz.

Podając w sekcji Zewnętrzne linki adresy internetowe do ważnych źródeł w Sieci, wpisz po prostu te adresy - edytor zamieni je automatycznie na "klikalne" odsyłacze. Jeśli adres jest "brzydki", np. zawiera całą ścieżkę wygenerowaną przez skrypty, można go ukryć, stosując przykładowy kod:

[http://www.adres.pl/cgi-bin/search.cgi?layout=sr_new.html&cat=33&sort=s&nc=2&n=10 Nazwa serwisu]

Wówczas wyświetli się tylko fragment Nazwa serwisu, pod którą zostanie ukryty adres.

Podając adres poczty elektronicznej, poprzedzaj go prefiksem mailto:

mailto:[email protected]

Poziomą linię można wprowadzić za pomocą czterech kresek (przycisk z kreską na pasku narzędzi).

----

Można też wprowadzać grafikę PNG i dźwięk MP3, wzory matematyczne zapisywane w XML i umieszczane w ramach znaczników <math></math>, a w dyskusjach wokół haseł stosować podpis z datą i czasem, reprezentowany przez ciąg:

--~~~~

Pasek narzędzi nie zawiera dwóch ważnych poleceń, które przydają się w pracy redakcyjnej. Kody formatujące możesz oczywiście wprowadzić ręcznie.

Gwiazdka (*) wprowadza tzw. bombkę, czyli graficzny punktor, sygnalizujący wyliczenie jakichś punktów wykazu. Gwiazdkę należy wprowadzić przed każdym punktem wykazu.

Spacja przed pierwszym znakiem akapitu powoduje, że cały akapit jest umieszczany w ramce, otoczonej przerywaną linią i z lekkim podlewem w tle.

Gdy dokonana zmiana ma jedynie charakter drobnego retuszu (np. poprawienie błędu literowego), przed zapisaniem zaznacz pole wyboru To jest drobna zmiana. Pozwoli to odróżnić zmiany haseł o charakterze merytorycznym od czysto redakcyjnych.

Zapisując tekst o szczególnej wadze czy potencjalnie kontrowersyjny, zaznaczaj pole wyboru Obserwuj. Pozwoli to szybko dotrzeć do haseł z dyskusjami redakcyjnymi o artykułach, których lista pokazuje się po kliknięciu odsyłacza Obserwowane na pasku narzędzi wikipedysty. Można zresztą obserwować wszystkie wprowadzone hasła, gdyż ich aktualizacje będą automatycznie wyświetlane, w kolejności od najnowszych.

Zaleca się też podawanie w polu Opis zmian zakresu dokonanych modyfikacji, np. "Dodałem kilka ważnych odsyłaczy zewnętrznych".

Uwaga. Ponieważ trudno redagować hasła online, zwłaszcza korzystając z modemu, można przyjąć dwa sposoby działania:

  • zredagować czysty tekst bez połączenia z Internetem, a następnie przenieść go do okna edycyjnego hasła i tam szybko sformatować,
  • zredagować tekst offline, wpisując od razu ręcznie kody formatujące.
Po nabraniu wprawy ten drugi sposób będzie oczywiście znacznie wygodniejszy.

Przystępny poradnik dla autorów haseł znajdziesz pod adresem - http://pl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Tworzenie_haseł