5 świetnych porad do interfejsu UEFI

Następca BIOS-u zapewnia zaskakujące możliwości pod względem funkcjonalności, wygody i bezpieczeństwa. Przeczytaj, jak z nich korzystać.


Za każdym razem, gdy włączasz komputer, jako pierwszy uruchamia się specjalny program inicjujący wykrywanie sprzętu. Moduł ten inicjalizuje procesor, pamięć roboczą i graficzny system wyprowadzania danych, aby przygotować rozruch systemu operacyjnego. Specjalny program, o którym mowa, jest zapisany w oddzielnym układzie scalonym na płycie głównej. Układ ten dysponuje własnym zasilaniem, więc jest w stanie latami przechowywać zgromadzone w nim informacje (takie jak np. częstotliwość taktowania i napięcie zasilające procesor i pamięć RAM). W starszych komputerach funkcję wspomnianego programu pełnił BIOS (Basic Input/Output System, czyli podstawowy system wejścia/wyjścia).

W nowszych modelach producenci oferują dodatkowo oprogramowanie UEFI (Unified Extensible Firmware Interface) jako bezpośredniego następcę BIOS-u. Wyposaża się w nie komputery stacjonarne i laptopy produkowane od ok. 2009 r. Oprócz intuicyjnego nawigowania za pomocą myszy UEFI zapewnia liczne nowinki, które ułatwiają obsługę interfejsu, usuwają ograniczenia spowodowane mniejszymi możliwościami sprzętu w przeszłości, znacznie rozszerzają zestaw opcji konfiguracyjnych (m.in. w zakresie przetaktowywania), zwiększają bezpieczeństwo systemu i usprawniają analizowanie usterek. Większe bezpieczeństwo zapewnia funkcja Secure Boot. Zezwala na uruchamianie tylko tych programów rozruchowych (zwanych slangowo boot loaderami), które są podpisane cyfrowo, chroniąc komputer przed wirusami środowiska startowego. Opisany mechanizm jest włączony fabrycznie.

Do najczęstszych czynności modernizacyjnych zalicza się wymiana procesora na bardziej wydajny model. Listy kompatybilności w witrynach producentów płyt głównych podpowiadają, które wersje oprogramowania UEFI obsługują dany model CPU.

Do najczęstszych czynności modernizacyjnych zalicza się wymiana procesora na bardziej wydajny model. Listy kompatybilności w witrynach producentów płyt głównych podpowiadają, które wersje oprogramowania UEFI obsługują dany model CPU.

Sztuczki z UEFI – udoskonalenia i ułatwienia

Nowy standard pozwala łatwo i wygodnie wgrywać aktualizacje oprogramowania BIOS/UEFI, a także narzędzi do obsługi płyty głównej. Czynność ta nie wymaga ponownego uruchamiania systemu operacyjnego, ani tym bardziej sporządzania nośnika rozruchowego. Nowoczesne wersje oprogramowania UEFI potrafią samodzielnie nawiązywać połączenie z działem pomocy technicznej u producenta płyty głównej i pobierać aktualizacje. Kontroler sieci, który działa już w trybie UEFI, umożliwia także zdalne konserwowanie systemu.

Oprócz tego twórcy UEFI zrezygnowali z głównego rekordu startowego MBR (Master Boot Record), który nie radzi sobie z dyskami o pojemności przekraczającej 2,1 TB. Zastąpiono go tablicą partycji GPT (GUID Partition Table), a ta jest w stanie zaadresować powierzchnię dyskową o wielkości niespełna miliarda terabajtów. Do niezawodnego działania tablicy GPT jest wymagana partycja systemowa w 64-bitowym systemie operacyjnym. Dyski twarde o dużych pojemnościach, które mają służyć tylko do magazynowania danych (nie zaś do instalowania systemów operacyjnych), można podzielić na kilka mniejszych partycji MBR i korzystać z nich w 32-bitowym systemie operacyjnym.

W menu konfiguracyjnym UEFI można sprawdzić, czy jest włączony tryb zgodności CSM.

W menu konfiguracyjnym UEFI można sprawdzić, czy jest włączony tryb zgodności CSM.

Wielu producentów osadza w menu UEFI narzędzia do diagnozowania, przetaktowywania, sterowania, monitorowania lub konserwowania. W ten sposób możesz już z poziomu menu konfiguracyjnego analizować w czasie rzeczywistym takie parametry jak napięcie zasilające, częstotliwość taktowania i bieżąca temperatura głównych podzespołów sprzętowych (chociażby procesora, pamięci RAM i układu graficznego). Możesz też uruchomić moduł do automatycznego podwyższania częstotliwości taktowania, który stopniowo podnosi wybrane parametry, aż osiągnie maksymalną wydajność sprzętu. Aby z niego skorzystać, nie trzeba nawet uruchamiać systemu operacyjnego.

W wielu menu konfiguracyjnych UEFI można oprócz tego definiować profile ustawień poszczególnych wentylatorów, ustawiając poziomy temperatury i żądane prędkości obrotowe. Użytkownik może określać wartości progowe temperatury i środki zapobiegające przegrzaniu sprzętu – np. automatyczne zmniejszenie częstotliwości taktowania danego podzespołu. Z poziomu niektórych menu konfiguracyjnych UEFI można nawet zainicjować bezpieczne (a więc nieodwracalne) usuwanie całej zawartości dysku SSD.

Mając do dyspozycji specjalne narzędzia (tu: Asrock UEFI Setup Utility) i kieszonkową pamięć USB, można szybko i wygodnie zaktualizować oprogramowanie układowe płyty głównej.

Mając do dyspozycji specjalne narzędzia (tu: Asrock UEFI Setup Utility) i kieszonkową pamięć USB, można szybko i wygodnie zaktualizować oprogramowanie układowe płyty głównej.