BIOS w złym nastroju

Nowoczesne BIOS-y dysponują bogatym zestawem parametrów. Ale jak je poustawiać, żeby uzyskać optymalną wydajność? Które z opcji zbiegają się z ustawieniami dokonywanymi z poziomu Windows?

BIOS to fundament każdego komputera klasy PC. Pierwszy dochodzi do głosu po włączeniu peceta. Aby mógł być obecny w systemie już we wstępnej fazie rozruchu, mieści się w układzie pamięciowym ROM na płycie głównej. W ramach procedury POST (Power On Self Test) dokonuje wstępnych oględzin zainstalowanych podzespołów sprzętowych, inicjuje je i sprawdza podstawową zdolność funkcjonowania. Następnie zaczyna działać procedura BIOS-u zwana bootstrap-loaderem, sprawdzając kolejno wszystkie napędy w poszukiwaniu sektora startowego, z którego da się wczytać system operacyjny. Kolejność badania napędów jest ustalana przez użytkownika. Do zadań BIOS-u należy ponadto udostępnianie systemowi operacyjnemu i jego aplikacjom odpowiednich procedur (tzw. przerwań), aby mogły się odwoływać do podzespołów sprzętowych. Korzystają z tego m.in. DOS i programy diagnostyczne. Wszystkie wersje środowiska Windows od wersji 95 wyposażono w sterowniki nawiązujące bezpośredni kontakt ze sprzętem.

Konfiguracje

Aby dostać się do programu konfiguracyjnego, trzeba zaraz po włączeniu peceta nacisnąć określony klawisz, zazwyczaj [Del], [F1], [F2], [F10] lub kombinację [Ctrl Alt Esc]. Na ekranie startowym powinien się pojawić stosowny komunikat. Parametry BIOS-u pozwalają zmieniać różne ustawienia - począwszy od najprostszych, takich jak tryb transmisji portu szeregowego, skończywszy na bardzo interesujących. Na przykład ustawienie zbyt wysokiego napięcia zasilającego procesor, a także zmiany w geometrii twardego dysku mogą mieć opłakane skutki.

Jednocześnie w niejednym komputerze drzemią niespodziewane zapasy wydajności, które można wykorzystać tylko za pomocą BIOS-u. W ten sposób zyskasz większą wydajność, nie inwestując ani grosza. W poniższym materiale pokazujemy, jak optymalnie skonfigurować BIOS, by komputer działał wydajnie i przede wszystkim stabilnie.

Gdzie kucharzy trzech...

Rynek płyt głównych zdominowało trzech wielkich producentów BIOS-ów: AMI, Award i Phoenix. Jednak nie oznacza to wcale, że są tylko trzy wersje BIOS-u, bo każdy producent zmierza inną drogą. Większość kupuje gotowy kod źródłowy, a potem modyfikuje go do woli.

W rezultacie powstały niezliczone warianty programu konfiguracyjnego, różniące się zakresem i nazwami opcji. Aby umożliwić Ci orientację w konfiguracyjnej dżungli, wymieniamy najczęstsze nazwy poszczególnych opcji. Jeśli nie znajdziesz nazwy o identycznym brzmieniu, szukaj podobnej.

Jeśli interesujesz się tą tematyką, zwróć uwagę na artykuł "BIOS bezboleśnie" (PCWK 9/2002), w którym przedstawiamy sposoby aktualizowania BIOS-u i reanimowania go w awaryjnych sytuacjach.

Kolejność napędów - dysk ma pierwszeństwo

Po włączeniu peceta BIOS przeprowadza procedurę POST (Power On Self Test) w celu przetestowania podstawowych funkcji zestawu sprzętowego. Gdy nie znajdzie błędów, poszukuje systemu operacyjnego, aby przekazać mu kontrolę (w przeciwnym razie wyświetla komunikat alarmowy i przerywa dalsze wczytywanie). Użytkownik ma możliwość ustawienia kolejności, w jakiej BIOS sprawdza poszczególne napędy. Stosowne parametry First Boot Device, Second Boot Device i Third Boot Device znajdziesz w menu Advanced BIOS Features. Niektóre BIOS-y oferują zamiast nich pole Boot Device Priority (lub podobne) w menu Boot. Opcje dostępne w tych polach różnią się zależnie od wersji BIOS-u i rodzaju zainstalowanych napędów. Obejmują stacje dyskietek, twarde dyski, napędy CD-ROM, DVD-ROM i nagrywarki CD-R (W). Każdy z nich można ustawić jako napęd startowy. Zazwyczaj są też napędy LS 120 i ZIP, napędy podłączone do host-adaptera SCSI, a także opcja uruchamiania systemu przez sieć. Jednak tylko BIOS-y nowych płyt potrafią wczytywać system z napędów zewnętrznych podłączonych przez port USB.

Jako pierwszy napęd zaleca się wybrać twardy dysk. To zapewnia najszybsze wczytanie systemu, a także chroni przed działaniem ewentualnych wirusów z sektora startowego dyskietki i niepożądanego przerwania procedury startowej, gdy w stacji tkwi dyskietka bez systemu. Aby przydzielić pierwszeństwo dyskowi, wybierz opcję HDD-0 (czyli dysk nadrzędny na pierwszym kanale IDE) w polu First Boot Device. HDD-1 oznacza dysk podrzędny na pierwszym kanale IDE. Jeśli BIOS oferuje parametr Boot Device Priority, na pierwszym miejscu musi być opcja Hard Disk Drive.

Zmieniaj kolejność napędów tylko w razie absolutnej konieczności np. gdy musisz zainstalować Windows ze startowego CD-ROM-u lub gdy chcesz uruchomić tryb MS-DOS z dyskietki, aby zaktualizować BIOS. Po zakończeniu nieodzownych czynności przywróć poprzedni porządek napędów.

W wielu notebookach i w niektórych desktopach wchodzi się do menu startowego, naciskając określony przycisk (zazwyczaj [F2], [F11] lub [F12]) tuż po włączeniu komputera. W menu tym można określić napęd startowy spośród zainstalowanych w obudowie peceta. Ustawienie dotyczy jednak wyłącznie bieżącego uruchomienia. Podczas następnego BIOS powróci do kolejności zdefiniowanej w swoich ustawieniach.

Na skróty - bez testów

Za każdym razem, gdy uruchamiasz komputer, BIOS konfiguruje i testuje jego podzespoły - procesor, chipset, pamięć roboczą i inne. Procedura diagnostyczna zajmuje sporo czasu (przede wszystkim w bogato wyposażonych pecetach). Sprytnym ustawieniem BIOS-u możesz znacznie skrócić czas testów, dzięki czemu nie będziesz musiał sterczeć bezczynnie przed ekranem startowym. Najwięcej zyskasz, jeśli często restartujesz system.

Ustaw opcję Enabled w polu Quick Power on Self Test lub w polu Quick Boot. Znajdziesz je za pośrednictwem menu Advanced Bios Features lub w menu Boot, zależnie od wersji BIOS-u. Od tej pory BIOS będzie przeprowadzać jedynie pobieżne testy, np. kontrolując pamięć roboczą tylko raz, zamiast domyślnie ustawionych trzech razy. Nie ma powodu do obaw. Test wykrywa prawie wyłącznie uszkodzenia układów pamięciowych, więc gruntowne sprawdzanie pamięci (czyli z ustawioną opcją Disabled) jest uzasadnione tylko podczas pierwszego uruchomienia systemu z nowym lub z nowymi modułami. Jeżeli wówczas test nie wykaże błędów, możesz wrócić do pobieżnego sprawdzania. Przyczyną zawieszeń systemu bywają błędy pamięciowe występujące nieregularnie, prawie nie do wykrycia nawet podczas gruntownych testów. Dysponując stabilnie działającym systemem, nie podejmiesz żadnego ryzyka, stosując mniej zasadnicze sprawdzanie.

Oprócz tego możesz spokojnie zablokować testowanie stacji dyskietek. Jeśli tego nie zrobisz, BIOS będzie sprawdzać za każdym razem typ nośników (40- lub 80-ścieżkowe) obsługiwanych przez stację. Tymczasem już od lat stosuje się tylko dyskietki 80-ścieżkowe. Przejdź więc do menu Advanced Bios Features lub Boot i ustaw opcję Disabled w polu Boot Up Floppy Seek. Jeśli nie znajdziesz takiego parametru, został domyślnie wyłączony przez producenta płyty głównej. BIOS i tak wykryje kontroler stacji dyskietek, odpowiedzialny za sterowanie tym napędem. Blokada testu nie przeszkodzi więc wczytywać system z dyskietek startowych. Jeśli system straci łączność z kontrolerem stacji, zasygnalizuje to podczas uruchamiania komunikatem typu Floppy disk (s) fail czy Floppy disk controller error.

Nowe płyty główne Intela, stosowane m.in. w zestawach Della, mają parametr Intel Rapid Bios Boot. Ustaw go na Enabled, aby skrócić procedury diagnostyczne. Zoptymalizowany kod BIOS-u sprawia, że testy pamięci i stacji dyskietek są wyłączane za jednym zamachem.