Jak skalibrować monitor – szczegółowy poradnik

Jesteście rozczarowani jakością obrazu wyświetlanego przez wasz monitor? Jest na to rozwiązanie - wystarczy poprawnie skalibrować ekran. I choć na rynku są dostępne specjalne urządzenia służące temu celowi, to poprzez naukę jak poprawnie wykonać ten proces, możesz osiągnąć zauważalne efekty bez ich użycia. Postaraliśmy się, aby ten poradnik ułatwił wam konfigurację.


Jak skalibrować monitor – szczegółowy poradnik

zdj. Alienware Unsplash.com

Zacznij od podstaw – system operacyjny

Na jakość generowanego obrazu może mieć wpływ kabel sygnałowy podpięty do naszego monitora. Podejrzewamy, że większość z was nie korzysta już z monitorów analogowych podłączanych przez złącze VGA. Niestety nie radzi sobie ono dobrze z wyższymi rozdzielczościami oraz wyższym odświeżaniem. Zresztą, aby móc wykorzystać taki monitor z obecnie dostępnymi kartami graficznymi wymagane jest użycie konwerterów sygnału, które dodatkowo obniżają jego jakość. W takim przypadku ciężko będzie uzyskać lepsze rezultaty, ponieważ limituje nas właśnie sprzęt.

Skoro wspomnieliśmy o kartach graficznym i kablach, przed rozpoczęciem dalszej konfiguracji naszego ekranu warto jeszcze zajrzeć do ustawień sterownika. Dla przykładu karty Nvidii podpięte pod ekran za pomocą przewodu HDMI, domyślnie ustawiają ograniczony zakres tonalny. Do zmiany tego parametru wystarczy:

  • Otworzyć Panel sterowania Nvidia (Wpisać Nvidia w oknie wyszukiwania bądź kliknąć PPM na pulpicie
  • Wybrać zakładkę rozdzielczość
  • W punkcie 3 zmienić na Użyj ustawień kolorów Nvidia
  • Ustawić Wyjściowy zakres tonalny na Pełny
Jak skalibrować monitor – szczegółowy poradnik

Po tej operacji powinnyśmy zauważyć poprawę wyświetlania kolorów i ciemnych scen w grach oraz filmach czernie będą głębsze.

Systemy operacyjne jak Windows czy MacOS posiadają bardzo podstawowe narzędzia służące kalibracji. Co prawda nie pomogą one nam zrozumieć, jak działa monitor, jednakże jest to dobre miejsce, aby rozpocząć cały proces.

W systemie Windows, aby rozpocząć kalibrację wystarczy:

  • W oknie wyszukiwania wpisać Kalibruj kolory na ekranie i wybrać tą opcję
  • Postępować zgodnie z instrukcjami wyświetlanymi na ekranie

Natomiast w systemie MacOS monitor skalibrujemy następująco:

  • Otwieramy Preferencje Systemowe
  • Wybieramy opcję Monitory
  • Przechodzimy do zakładki na Kolory
  • Wybieramy opcję kalibruj
  • Następnie postępujemy zgodnie z instrukcjami wyświetlanymi na ekranie

Co dalej?

Narzędzia opisane powyżej to dopiero początek. Pomogą one na pewno w rozwiązaniu poważnych problemów takich jak niepoprawny kontrast czy okropnie ustawiona gamma wyświetlacza. Wbudowane w system oprogramowanie skupia się bardziej na dostarczeniu obrazu użytecznego niż przyjemnego dla naszych oczu.

Zanim zaczniemy, obalmy popularny mit o kalibracji: nie istnieje coś takiego jak idealny monitor czy idealna kalibracja. Jakość obrazu jest bardzo subiektywna, więc dla większości użytkowników celem, do którego dążymy powinna być poprawa jakości na posiadanym przez nas monitorze.

W chwili obecnej istnieją dziesiątki, jak nie setki standardów kolorów. Każdy z nich zawiera zestawy oczekiwanych wartości, które mogą stanowić punkt odniesienia. Jednak, jeżeli mówimy o komputerach to najpopularniejszym standardem dalej jest sRGB, choć możemy spotkać się jeszcze z takimi:

  • DCI-P3 - został stworzony przez profesjonalistów z przemysłu filmowego, więc nie ma co się dziwić, że zarówno wiele „profesjonalnych” monitorów celuje w ten standard, jak i Apple w swoich najnowszych komputerach
  • Adobe RGB – opracowany przez Adobe w późnych latach 90 standard miał zapewnić zgodność z ich oprogramowaniem m.in. z Photoshop
  • REC.709 – standard stworzony dla telewizji wysokiej rozdzielczości

Podczas procesu kalibracji nie musicie konkretnie obierać tych norm jako swój cel, ponieważ bez kalibratora jest to nawet niemożliwe. Wiele monitorów posiada zdefiniowane ustawienia, które odnoszą się bezpośrednio do tych standardów, co wpływa bezpośrednio na ich pracę oraz na proces kalibracji.

Rozdzielczość i skalowanie

Nie odkryjemy Ameryki, jeżeli powiemy, że kluczowe dla jakości wyświetlanego obrazu jest ustawienie rozdzielczości ekranu na jej natywną wartość. I choć Windows i MacOS przeważnie robią to za nas domyślnie, to zawsze istnieje szansa, że coś nie zadziałało. W obu systemach operacyjnych rozdzielczość możemy zmienić w Ustawieniach Ekranu (Monitory dla MacOS).

Następnym ustawieniem, które warto rozważyć jest skalowanie obrazu. Postaramy się wam wyjaśnić proces na prostym przykładzie. Wyobraźcie sobie obiekt, którego wielkość wynosi 300 na 100 pixeli. Z oczywistych względów wyświetlając go na monitorze o rozdzielczości FullHD będzie większy niż np. na ekranie 4K, nawet jeżeli oba ekrany są tego samego rozmiaru. Wynika to z tego, że sam pixel na wyświetlaczu 1080p jest prawie 4 krotnie większy.

Skalowanie rozwiązuje ten problem, zresztą podobnie jak w przypadku rozdzielczości w Windows i MacOS jego wartość można zmienić w opcji odpowiedzialnej za ustawienia ekranu. W systemie Microsoftu wartości są przedstawione za pomocą procentowej skali. Natomiast w MacOS opcją, którą zmieniamy to skalowaną rozdzielczość, tutaj znowu im wyższa wartość ustawimy tym mniejszy będzie interfejs użytkownika.

Jak skalibrować monitor – szczegółowy poradnik

grafika apple.com

Jak skalibrować jasność

Nie będzie odkrywcze stwierdzenie, że podbicie jasności w ustawieniach ekranu spowoduje, że nasz monitor staje się jaśniejszy, a zmniejszenie tego parametru zaciemnia nasz wyświetlacz. Jednak jak to ma się do kalibracji i poprawy jakości wyświetlanego obrazu?

Prawie wszystkie monitory sprzedawane przez ostanie lata posiadają matryce LCD z podświetleniem umieszczonym za panelem. Więc jeżeli liczymy na głęboką i ciemną czerń ważne jest, aby poziom jasności nie był przesadnie wysoko ustawiony. Dzięki temu unikniemy szarych, zamglonych i nieprzyjemnych scen. Warto mieć to na uwadze, jeżeli oglądamy na naszym ekranie filmy czy seriale, lub gramy gry z gatunku horrorów jak np. Outlast czy nowy Resident Evil.

Rozwiązaniem tutaj jest zmniejszenie jasność monitora tak bardzo, jak to możliwe, aby obraz nie wydawał się przyciemniony bądź trudniejszy do zobaczenia. Jeśli chcesz uzyskać większą precyzję, możesz skorzystać z bezpłatnej aplikacji do pomiaru światła, dostępnej na smartfony. Zalecana wartość to okolice 300 lumenów dla większości pomieszczeń, chociaż jeżeli nasz pokój jest mocno zacieniony warto rozważyć nawet 200 lumenów.

Zmniejszenie jasności naszego ekranu może także pozytywnie wpłynąć na nasze oczy i tak zwany efekt ich zmęczenia. Praca na bardzo jasnym monitorze w przyciemnionym pomieszczeniu nie jest zdrowa dla naszego wzroku.

Jak skalibrować monitor – szczegółowy poradnik

Jak skalibrować kontrast

Według definicji kontrast to różnica między najniższym a najwyższym poziomem luminancji (podświetlenia), jaki jest wstanie wyświetlić monitor. Maksymalna różnica jaką ekran jest wstanie wytworzyć, często jest nazywaną współczynnikiem kontrastu. W celu osiągnięcia lepszych parametrów możemy albo zwiększyć maksymalną jasność, obniżyć najniższy, najciemniejszy poziom czerni bądź zastosować oba rozwiązania.

Jak skalibrować monitor – szczegółowy poradnik

fot. D.Kujawski

Wszystkie monitory mają możliwość ustawienia kontrastu, ale rzadko opcja robi to czego można by po nim się spodziewać. Zwiększanie tego parametru do maksymalnego poziomu może w rzeczywistości zmniejszyć współczynnik, co może odbić się zarówno na zakłamanie kolorów jak i zbyt mocne podbicie cieni lub czerni w obrazie.

Do kalibracji tego parametru najlepiej użyć obrazu testowego np. tego udostępnionego przez Logom. Idealnie ustawiony kontrast pozwala zobaczyć wszystkie 32 kolorowe paski. Ustawienie to może okazać się wyzwaniem zwłaszcza dla tańszych matryc LCD, które korzystają z 8 bitowych paneli. Przy ciemniejszej krawędzi możemy doświadczyć braku widocznych różnic w wyświetlanych kolorach, a przy zbyt wysoko ustawionym kontraście nie zauważmy przejścia na skali barw, a pojedynczy kolor będzie zlewała się w jedno.

Jak skalibrować ostrość

Ostrość to dziwne ustawienie. Choć wiele monitorów pozwala na zmianę tego parametru, to nie jest ona terminem czysto technicznym. Nie ma możliwości obiektywnego pomiaru ostrości, i nie należy on też do wyżej wspomnianych standardów sRGB czy DCI-P3.

Zmiana tego ustawienia na naszym monitorze może przynieść dwojaki efekt. Zbyt wysoka ostrość wyolbrzymia szczegóły i różnice w kontraście między obiektami. Wydawać się może, że jest to efekt pożądany, ale trzeba uważać ponieważ na ekranie mogą pojawią artefakty, lub wyświetlany obraz będzie wyglądał nienaturalnie. Niska ostrość da nam efekt odwrotny, detale będą rozmyte podobnie jak kontrast, dając złudzenie bardziej naturalnego, ale mniej precyzyjnego obrazu.

Nie ma dobrej odpowiedzi jak prawidłowo ustawić ostrość. Najprościej wyświetlić obraz wysokiej rozdzielczości o dużej ilości detali i wysokim kontraście. Za pomocą jego dobrać parametr w monitorze, na poziom który nam odpowiada.

Jak skalibrować gammę

Parametr gamma opisuje w jaki sposób monitor obsługuje luminancję (podświetlenie) otrzymanego obrazu. Wysoka wartość tego parametru (np. 2,6) spowoduje zwiększenie kontrastu i głębi wyświetlacza, natomiast niska wartość (np. 1,8) spowoduje że ekran będzie jaśniejszy uwidaczniając więcej szczegółów w ciemnych obszarach.

Jak skalibrować monitor – szczegółowy poradnik

Grafika BenQ

Choć nie istnieje termin „poprawnej” wartości, to w standardzie sRGB przyjmujemy, że preferowana gamma kształtuje się na poziomie 2,2. Wstępną kalibrację tego parametru po raz kolejny można przeprowadzić za pomocą obrazu testowego LCD od Lagom. W tym celu należy usiąść w odległości pomiędzy 1,5-1,8 metra od naszego monitora. Skupiając się na kolorowych paskach, który każdy składa się z kilku pasm. Powinniśmy zauważyć, że w pewnym miejscu paski zaczynają się łączyć co da nam przybliżoną wartość gamma naszego monitora.

Jeżeli widzicie, że słupki łączą się w okolicach 2,2 to świetnie. W innym przypadku warto rozważyć możliwość poprawy ustawień. W tym przypadku musimy skorzystać z opcji sterowania naszego monitora. W tańszych modelach może występować tak zwany wybór trybu pracy jak Gry, Biuro czy Film. Warto zwrócić uwagę przy oglądaniu obrazu testowego od Lagom czy nie zauważymy różnicy po zmianie tego ustawienia. Droższe monitory posiadają precyzyjne ustawienia do kontroli gammy w tym oczekiwaną wartość 2.2. Po zmianach nie zapomnijcie raz jeszcze skorzystać z obrazu testowego.

Jeżeli żadna z wyżej wymienionych opcji nie zadziała bądź posiadany przez was monitor nie posiada regulacji gammy można wesprzeć się oprogramowaniem. W pierwszej kolejności warto przejrzeć panele sterowania naszych sterowników od karty graficznej. Zarówno Nvidia jak i AMD umożliwiają dostrojenie gammy. Ewentualnie można zainstalować zewnętrzne oprogramowanie takie jak m.in. Gamma Panel, który mimo swoich lat oraz niewielkich rozmiarów wciąż świetnie się sprawdza.

Bardziej dokładną kalibrację gammy możemy już przeprowadzić tylko za pomocą sprzętowych kalibratorów obrazu.

Jak skalibrować biel oraz temperaturę kolorów

Zanim jednak przejdziemy do ustawień - trochę teorii. Skąd w ogóle pojęcie temperatura barwowa i dlaczego jej wartość jest podawana w Kelvinach? Tak zwana skala Kelvina, której korzystają m.in. fotografowie czy filmowcy do określenia koloru powstała za pomocą eksperymentu. Przy rozgrzewaniu dużego kawałka idealnie czarnego metalu zauważono, że w odpowiednich temperaturach zmienia on swój kolor. Zaczynając od czerwonego przechodząc na pomarańczowy, przy wyższej temperaturze metal robił się biały, a następnie staje się niebieski.

Jak skalibrować monitor – szczegółowy poradnik

Grafika BenQ

Temperaturą kolorów określamy to, w jaki sposób monitor zmienia charakterystyką wyświetlania obrazu pomiędzy ciepłym, a zimnym zakresem. Analogicznie jak w fotografii i wspomnianym eksperymencie niższe wartości zapewniają cieplejszy wygląd co przekłada się na odcienie czerwieni czy pomarańczy. Wyższa temperatura znowu zapewnia chłodniejszy wygląd przez wyświetlanie więcej odcieni cyjanu czy niebieskiego.

Podobnie jak w przypadku ustawień gamma i tutaj nie możemy mówić o poprawnym parametrze. Jest on jeszcze bardziej zmienny, ponieważ zależy on od warunków oglądania obrazu. Większość standardów obrazu uzgodniła idealną wartość na 6500K, która często jest nazywana punktem bieli.

Niestety żaden obraz testowy nie pomoże tutaj w prawidłowym ustawieniu, do tego potrzebny jest sprzętowy kalibrator. Jednak warto zwrócić uwagę na bezpośrednie ustawienia posiadanym przez nas monitorze. Tutaj zmiana może odbywać się albo za pomocą zdefiniowanych wartości jak „Ciepły” „Zimy”, choć występują na rynku monitory które podają precyzyjną temperaturę barwową np. 5500K czy 6500K. W systemie MacOS zmiana występuje w ramach domyślnej kalibracji monitora.

Jak skalibrować monitor – szczegółowy poradnik

zdj. Dominik Kujawski

Pomimo standardów, sama temperatura barwowa podobnie jak gamma jest raczej subiektywna. Należy mieć na uwadze, że parametr ten nawet na skrajnym ustawieniu nie zniszczy nam ciemnego obrazu. Zatem jak ustawić temperaturę barwową bez narzędzi do kalibracji? Najprościej wyświetlić pusty biały ekran, np. nowy dokument czy obraz. Następnie przejrzeć dostępne ustawienia w naszym monitorze i dopasować do pasujących nam preferencji.

Gama kolorów

Gama kolorów (z angielskiego gamut) monitora to zakres barw, które może on wyświetlić. Nawet najlepsze monitory nie są wstanie odwzorować wszystkich możliwych kolorów. Jest to spowodowane nie tylko przez ograniczenie technologii naszych wyświetlaczy, ale także przez sposób w jaki nasze komputery radzą sobie z danymi o nich.

Jak skalibrować monitor – szczegółowy poradnik

Grafika Eizo

Gama kolorów jest zawsze opisywana w odniesieniu do określonego standardu, między innymi sRGB czy DCI-P3. Występuje też określenie szerokiej gamy (wide gamut) używane przez producentów monitorów. Oznacza to, że nasz wyświetlacz posiada szerszy zakres niż określony w standardzie sRGB, który jednak w porównaniu z pozostałymi standardami wciąż jest wąski. Większość monitorów o poszerzonym gamucie obsługuje standardy DCI-P3 czy REC. 709.

Jednak na większości wyświetlaczy istnieje duży problem, jeżeli chodzi o regulację gamy kolorów. Wybierając tryb odnoszący się do określonego standardu np. sRGB czy DCI-P3, trzeba mieś na uwadze że odnosi się on do wszystkich parametrów, w tym do gammy czy jasność. Przez co ustawienia te niekoniecznie muszą nam one odpowiadać. Często też mamy zablokowaną opcję zmiany tych parametrów. Teoria mówi, że po wybraniu zdefiniowanych trybów nie powinniśmy być w stanie zmienić ustawień odnoszących się do standardu. I choć dla osób profesjonalnie zajmujących się graficzką czy montażem filmów ma to jak najbardziej sens, dla reszty użytkowników jest dość uciążliwe. Właśnie przez te blokady ustawienia gamy kolorów większości nie nam przyniesie wymiernych korzyści poprzez kalibrację. Choć warto sprawdzić czy po wybraniu DCI-P3 nie uzyskamy lepszej jakości np. podczas oglądania filmów.

Podobnych blokad doświadczymy, jeżeli chcielibyśmy skalibrować tryb HDR. Monitory dostępne w sprzedaży przeważnie obsługują standard HDR10. Jest to standard podobny do sRGB czy DCI-P3. Oznacza to, że aktywacja trybu HDR zablokuje monitor do ustawień zgodnych ze standardem. Podobny problem dotyczy także naszych telewizorów.

Jak skalibrować monitor – szczegółowy poradnik

zdj. Boicu Andrei Unsplash.com

Kolejny krok - Kalibrator sprzętowy

Choć większość z nas może poprawić jakość obrazu, kalibrując monitor na oko, to musimy być świadomi, że otrzymany rezultat nie będzie zgodny z żadnym standardem. Za to uzyskamy jakość znacząco różniącą się od ustawień fabrycznych.

Jeśli jednak chcesz przenieść kalibrację monitora na wyższy poziom potrzebujesz do tego sprzętu. Kalibrator to bardzo dokładny czujnik, który jest wstanie określić czy obraz generowany przez nasz wyświetlacz jest zgodny ze standardami sRGB czy DCI-P3. Jest to szczególnie ważne dla dokładności wyświetlanych kolorów, których nie da się ocenić gołym okiem.

Jak skalibrować monitor – szczegółowy poradnik

Z naszej strony możemy polecić SpyderX Pro od Datacolor. Jest on bardzo szybki i prosty w użyciu dzięki dołączonemu oprogramowaniu, co jest ważne, ponieważ sam proces kalibracji w sobie potrafi być już czasochłonnych i mylący. Dodatkowym atutem tutaj może okazać się stosunkowa niska cena, jak za urządzenie profesjonalne, która wynosi 650 zł. Jeżeli więc zdecydujesz się na zakup kalibratora bądź będziesz stanie go wypożyczyć śmiało możesz pominąć większość porad z tego poradnika.

Zatem czy warto zakupić sprzętowy kalibrator? Dla większości nie ma to najmniejszego sensu. Jakość monitorów poprawiła się przez ostatnie lata. Większość wyświetlaczy dostępnych w sprzedaży dysponuje akceptowalnym poziomem kontrastu, gammy czy gamutu. Część nawet jest wstępnie kalibrowana przez producentów sprzętu. Choć dalej zdarza się, że domyślny poziom jasności jest ustawiony na zbyt wysoko, co z kolei nie jest trudne do poprawy.

Należy też pamiętać, że wykonując kalibrację sprzętową odnosi się ona do konkretnego konfigurowanego w danym momencie źródła obrazu. Dotyczy to zarówno monitorów jak i telewizorów. Przez co, proces ten trzeba rozpoczynać na nowo jeżeli np. zmieniamy komputer, bądź urządzenie podpięte pod nasz wyświetlacz.

Zakup kalibratora może okazać się koniecznością, jeżeli jednak myślimy o zarabianiu tworząc treści multimedialne. Może się okazać, że nasz pracodawca będzie wymuszał na nas pracę w zakładamy standardzie. Wtedy bez poprawnie skalibrowanego monitora narazimy się na czasochłonne poprawki.

Ściągawka do kalibracji

Oto krótkie podsumowanie tego, co należy zrobić, aby skalibrować monitor:

  • Ustaw rozdzielczość wyświetlania systemu Windows lub MacOS na natywną rozdzielczość monitora.
  • Wybierz ustawienie skalowania, które sprawia, że mały tekst i elementy interfejsu są czytelne.
  • Zmniejsz jasność do około 300- 200 luksów zależnie od pomieszczenia (do pomiaru użyj aplikacji na smartfonie).
  • Wyreguluj kontrast tak, aby wszystkie paski na obrazie testowym kontrastu Lagom LCD były widoczne,
  • Ustaw ostrość na preferowanym poziomie. Dostosuj gamma tak, aby paski na obrazie testowym gamma Lagom LCD wskazywały wartość 2,2.
  • Ustaw temperaturę kolorów monitora (znaną również jako punkt bieli) na 6500K, jeśli to ustawienie jest dostępne, lub zmień je zgodnie z własnymi preferencjami,.
  • Sprawdź jakość obrazu w trybie sRGB bądź DCI-P3 jeżeli monitor posiada taką opcję
  • Jeśli chcesz zainwestować w lepszą jakość obrazu, kup kalibrator Datacolor SpyderX Pro

Stosując się do tych kroków powinniśmy zauważyć poprawę jakości obrazu. Paradoksalnie im gorszy i tańszy monitor posiadamy, tym efekty będą lepsze. Jak już wspominaliśmy najlepsze monitory dostępne na rynku przeważnie są już wstępnie skalibrowane w fabryce. Nie oszukujmy się kalibracja nie sprawi, że budżetowy monitor będzie konkurował z flagowym modelem. Pomoże natomiast aby obraz generowany przez nasz wyświetlacz był czysty i wyraźny przy codziennym użytkowaniu.