Podzespoły komputera - ustalanie przyczyn awarii sprzętowych

Gdy sprzęt odmawia posłuszeństwa lub nie można uruchomić komputera, są potrzebne właściwe metody diagnostyczne, aby szybko i jednoznacznie wykryć krnąbrny podzespół peceta.


Uszkodzenia fizyczne spowodowane przegrzewaniem się sprzętu, podzespołem z poważnymi mankamentami lub elementem niskiej jakości, mogą sparaliżować każdy komputer. W najlepszym razie uda ci się szybko ustalić źródło problemu, wykonując staranny test sprzętu.

Zauważ, że poniższe wskazówki kierujemy do użytkowników z pewnym doświadczeniem. Jeśli nie czujesz się na siłach, aby wykonać opisane polecenia, lepiej nie bierz się za nie, lecz poproś o pomoc zaawansowanego użytkownika. Pamiętaj o tym, aby przed otwarciem obudowy komputera zawsze wyciągać wtyczkę z sieci zasilania. Oprócz tego pozbądź się ładunków elektrostatycznych dotykając uziemionego przedmiotu (np. kaloryfera), aby zapobiec uszkodzeniu elementów elektronicznych wewnątrz komputera.

1. Przyczyna problemu - sprzęt czy oprogramowanie?

Gdy z twardego dysku dobywają się wyraźne trzaski, BIOS wydaje głośne piski lub zapach przepalonych układów elektronicznych nakazuje domniemać, że masz do czynienia z uszkodzeniem podzespołów sprzętowych, wszystko jest przeważnie jasne i nie ma miejsca na własną interpretację. Jednak w większości wypadków objawy okazują się znaczniej bardziej subtelne. Alarmy na niebieskim ekranie, niestabilne działanie systemu operacyjnego, kłopoty z uruchomieniem komputera i tajemnicze komunikaty na ekranie mogą mieć różnorakie przyczyny. Tymczasem nagła, zupełna awaria podczas działania komputera i sygnały akustyczne BIOS-u w trakcie rozruchu są typowymi oznakami problemów sprzętowych. Ale co począć, gdy symptomy nie wystarczają do jednoznacznego ustalenia przyczyny? W zaistniałej sytuacji zaleca się uruchomić w danym komputerze inny system operacyjny i obserwować działanie sprzętu. Do tego celu doskonale nadają się systemy w wersji Live, a więc preinstalowanej (chociażby na krążku CD/DVD), nie wymagającej instalowania na twardym dysku. Wiele dystrybucji Linuksa jest dostępnych w takiej postaci. Taki alternatywny system operacyjny uruchamiany z płyty CD/DVD lub pamięci USB (pendrive’a) pozwoli ci niewielkim nakładem pracy zbadać sprawność twardych dysków i większości komponentów sprzętowych. Mogą posłużyć ci do tego celu płyty awaryjne, które dołączamy do niektórych wydań miesięcznika PC World. Systemy z takiej płyty działają w pełni samodzielnie, nie naruszając systemu zainstalowanego na twardym dysku badanego komputera.

Pomiar napięcia – na żyle z zieloną izolacją powinno być napięcie 4,55 V wymagane do trybu czuwania. W razie wątpliwości lepiej sprawdzić za pomocą miernika.

Pomiar napięcia – na żyle z zieloną izolacją powinno być napięcie 4,55 V wymagane do trybu czuwania. W razie wątpliwości lepiej sprawdzić za pomocą miernika.

2. Zasilacz - sprawdzanie napięcia zasilającego

Jeżeli pecet wykazuje całkowity brak reakcji na próby włączenia go, zacznij od sprawdzenia włącznika głównego umieszczonego na tylnej ścianie komputera, a także ewentualnej listwy zasilającej. Wiele zasilaczy jest ponadto wyposażonych we własny włącznik. Gdy wykluczysz powyższe elementy jako potencjalne przyczyny problemu, należy kontynuować poszukiwania wewnątrz obudowy. Wyciągnij wtyczkę zasilania z gniazdka sieci elektroenergetycznej, otwórz pokrywę obudowy, po czym sprawdź czy przycisk ATX (włącznik komputera) jest podłączony do właściwych styków zworki na płycie głównej, bo źle nasadzona wtyczka może się samoczynnie poluzować. Jeżeli płyta główna jest wyposażona w diodę LED wskazującą bieżący stan lub numeryczny wyświetlacz LED służący do poszukiwania przyczyn usterek, podłącz zasilanie i obserwuj diodę. Świecąca w zielonym kolorze dioda lub pomarańczowy przycisk Power oznaczają, że jest podłączone prawidłowe napięcie, które wynosi ok. 5 woltów. Jeśli dioda ani wyświetlacz nie świecą się, a okablowanie jest podłączone we właściwy sposób, warto wymienić zasilacz.

Dla doświadczonych majsterkowiczów. Aby samodzielnie zbadać napięcie w trybie czuwania, odłącz wtyczkę zasilacza od płyty głównej. Poszczególne żyły kabla są oznaczone kolorami. Czarne żyły to masa, a jedyna zielona żyła zapewnia napięcie na poziomie od 4,5 do 5 woltów (prąd stały), gdy zasilacz jest podłączony do sieci elektroenergetycznej. Napięcie to jest konieczne do trybu czuwania. Można je zmierzyć za pomocą uniwersalnego miernika, nie ponosząc żadnego ryzyka.

Uwaga - wysokie napięcie! Stanowczo odradzamy otwierania obudowy zasilacza. Czynność ta jest obarczona ryzykiem porażenia prądem - nawet wtedy, gdy zasilacz jest odłączony od sieci elektroenergetycznej. Wbudowane w nim kondensatory jeszcze przez długi czas po odłączeniu są pod wysokim napięciem.

3. Płyta główna - analiza kodów alarmowych

Jeżeli okaże się, że zasilacz nie uległ awarii, w dalszej kolejności weź pod lupę płytę główną. Najpierw sprawdź, czy nie nosi widocznych uszkodzeń fizycznych. Wyraźnymi oznakami są przepalone elementy elektroniczne i napęczniałe kondensatory układu regulującego napięcie umieszczone w pobliżu procesora. Jeśli nie uda ci się nic znaleźć, wymontuj płytę główną, aby wykluczyć błędy montażu. Do częstych problemów należą krótkie spięcia spowodowane wygiętymi blaszkami i leżącymi luzem śrubami, które wpadły za płytę główną. Następny etap polega na zdemontowaniu większości elementów, aby w efekcie pozostały na płycie głównej tylko podstawowe, najbardziej potrzebne podzespoły. Mowa o procesorze, module pamięci RAM w pierwszym gnieździe i karcie graficznej (jeśli płyta główna nie jest wyposażona w układ graficzny). Jeżeli nawet ta minimalna konfiguracja nie będzie działała poprawnie, choć udało ci się definitywnie wykluczyć awarię zasilacza, najbardziej prawdopodobna wydaje się usterka płyty głównej.

Stan i kody błędów – nowsze płyty główne informują o swojej sprawności nie tylko sygnałami dźwiękowymi, lecz także wizualnie za pośrednictwem wyświetlacza LED. Znaczenie poszczególnych kodów POST objaśnia instrukcja obsługi.

Stan i kody błędów – nowsze płyty główne informują o swojej sprawności nie tylko sygnałami dźwiękowymi, lecz także wizualnie za pośrednictwem wyświetlacza LED. Znaczenie poszczególnych kodów POST objaśnia instrukcja obsługi.

Nowoczesne płyty główne w znacznym stopniu ułatwiają diagnozowanie awarii, bo są wyposażone w przeznaczone do tego celu wyświetlacze LED (Debug LED). Po włączeniu komputera dwucyfrowy kod POST podaje bieżący stan płyty i pozwala ustalać ewentualne błędy. Oprócz tego wszystkie modele płyt głównych wydają tuż po włączeniu dźwięki za pośrednictwem BIOS-u, sygnalizując akustycznie przyczyny ewentualnych problemów. Znaczenie poszczególnych sekwencji sygnałów akustycznych (kodów POST) znajduje się w instrukcji obsługi płyty głównej. Jeśli nie masz jej pod ręką, sprawdź w dziale wsparcia technicznego w witrynie producenta płyty. Powinna być tu dostępna w postaci dokumentu PDF. Kody te stanowią najważniejsze narzędzie przy dalszych, gruntownych poszukiwaniach źródła problemu. Jeśli niesprawność komputera pojawi się po wgraniu nowej wersji BIOS-u lub po dokonaniu zmian w jego ustawieniach, należy go zresetować za pomocą przeznaczonej do tego celu zworki, która znajduje się na płycie głównej.