Sprawdziłem, jak najwydajniejszy procesor Raptor Lake działa na płytach z chipsetami serii 600. Tego się nie spodziewałem!

Jedną z najważniejszą i najbardziej podkreślaną cechą procesorów 13. generacji Intela jest ich wsteczna kompatybilność. Nowe układy mają działać na płytach poprzedniej generacji wyłącznie po aktualizacji BIOS. Jednak czy decydując się na chipset z poprzedniej generacji, przypadkiem nie narażamy się na utratę wydajności? Przecież Intel głośno deklaruje, że to płyty wyposażone w jednostki serii 700 mają zapewnić najlepsze wsparcie dla Raptor Lake’ów. Jedyne, co nam pozostało, to sprawdzić, jak “wsparcie” wygląda w praktyce, aby móc ostatecznie odpowiedzieć, którymi płytami warto się zainteresować.

fot. Dominik Kujawski/PCWorld.pl

Cóż - test ten przeprowadziłem z dwóch powodów. Pierwszy: nauczony wieloletnim doświadczeniem, przestałem wierzyć ślepo w deklaracje producentów. Wolę uniknąć sytuacji, w której zauważyłem tej małej gwiazdki i drobnego druczku, że wsparcie jest, ale tylko w wybranych okolicznościach. Drugi, bardziej prywatny, wynika z chęci z modernizacji własnego komputera, ponieważ posiadana przeze mnie 7. generacja już nie wystarcza. Jednak czy przy zakupie nowego procesora, muszę wybierać także płytę z chipsetem Z790? A może starszy zadziała prawidłowo?

Starszy chipset co tracimy?

Jednak co tracimy decydując się na starszy układ? Różnice dokładnie omówiłem w tekście “Intel nas oszukuje, a Raptor Lake to rozczarowanie?”. I choć w przypadku procesorów Intela finalnie mogę powiedzieć, że się myliłem, to dalej podtrzymuję swoje zdanie, że chipset Z790 tak naprawdę nie był potrzebny. Czy zrobi nam różnicę, czy otrzymamy ten jeden porty USB 3.2 2x2 więcej albo czy chipset zamiast 8 linii PCIe 3.0 otrzyma tą samą liczbę w nowszym standardzie? Zapewne nie. Nawet wsparcie dla dysków PCIe 5.0, dostępne na wybranych modelach, okupione zostało zabraniem przepustowości dla karty graficznej. Na chwilę obecną trudno mi też sobie wyobrazić w typowym domowym zastosowaniu konieczność posiadana dysku o przepustowości ponad 10 GB/s.

Zobacz również:

  • Znowu się pomyliłem? Najlepszy procesor do gier to wcale nie Core i5
  • Sprawdzam, jaka pamięć DDR5 pasuje do Raptor Lake? Czy prędkość ma znaczenie?
Sprawdziłem, jak najwydajniejszy procesor Raptor Lake działa na płytach z chipsetami serii 600. Tego się nie spodziewałem!

fot. Intel

Na czym testowałem?

Ostatnie testy redakcyjne pokazały, że to właśnie pamięci DDR5 zapewniają największą wydajność w przypadku nowych procesorów Intela. Dodatkowo Raptor Lake mogą pochwalić się obsługą modułów o dużo większej prędkości, często nieosiągalnej dla jednostek Alder Lake. Z tego powodu głównie skupiliśmy się podczas naszych testów właśnie na modelach wspierających najnowszy standard pamięci. Do porównania z dwiema niedawno testowanymi modelami płyt AsRocka wzięliśmy następujące modele:

  • Gigabyte Z690 Aorus Pro DDR5 – model ten wykorzystywaliśmy w testach procesorów 12 generacji oraz kart graficznch , czy dysków NVMe;
  • MSI Z690 Tomahawk WiFi DDR5 – nasza “zapasowa” pyta dla platformy Alder Lake, często wykorzystywana w testach pamięci DDR5, przez bardzo duże możliwości przetaktowania;
  • MSI B660 Mortar Wifi DDR5 – model podczas recenzji wykazał się bardzo wysoką wydajnością, a dodatkowo, mimo wykorzystania “budżetowego” chipsetu, obsługuje pamięci DDR5, co jest dość nietypowym połączeniem;
  • Biostar B660 GTQ DDR4 – wydajna płyta na układzie B660, zapewniającą obsługę dla pamięci DDR4.

Wszystkie płyty otrzymały odpowiednią aktualizację BIOS. Część producentów zapewniła wsparcie dla najnowszych układów Intela już w wakacje, czyli na długo przed premierą samych jednostek Raptor Lake. Przejdźmy zatem do testów.

Czy wszystko działa prawidłowo?

Jak już wspomniałem, pierwsze co musiałem sprawdzić, to czy płyty w ogóle obsłużą najnowsze procesory Intela. Biorąc pod uwagę, że czekały mnie test na czterech różnych płytach głównych, postanowiłem skupić się wyłącznie na najmocniejszym układzie - Core i9-13900K. Ta 24–rdzeniowa jednostka, która obsługuje nawet 32 wątki wykonawcze, nie tylko pozwoli wykazać ewentualne różnice w wydajności. Dodatkowo biorąc pod uwagę fakt, że procesory 13. generacji nie należą do najbardziej energooszczędnych, będzie stanowiła swoisty “stres” test” dla sekcji zasilania i stabilności jej pracy.

Więc jak wygląda obsługa Raptor Lakeów na starszych płytach? Wydaje się, że największym problem dla większości użytkowników może być sama aktualizacja oprogramowania BIOS. Niestety, nie wszystkie płyty posiadają funkcję BIOS flashback, umożliwiającą przeprowadzenie całego procesu nawet bez procesora w gnieździe. Cóż - mając do dyspozycji redakcyjne platformy testowe, problem ten mnie nie dotyczył, jednak Wam radzę się upewnić, że zakupiony model ma wgraną najnowszą wersję oprogramowania.

Sprawdziłem, jak najwydajniejszy procesor Raptor Lake działa na płytach z chipsetami serii 600. Tego się nie spodziewałem!

Niektórzy producenci przygotowali BIOS'y nawet już w połowie lipca || Fot. Strona MSI

Żadna z testowanych płyt nie miała problemu z uruchomieniem systemu z zainstalowanym procesorem Intel Core i9-13900K. Tak samo wszystkie porty USB czy M2 działają prawidłowo. Miłym zaskoczeniem była również obsługa pamięci G.Skill. Nowe moduły Trident Z pracują z częstotliwością 6800 MHz. Na trzy płyty, które wytypowałem do sprawdzenia, tylko jednak – MSI Z690 Tomahawk - była wcześniej w stanie uruchomić pamięci DDR5 z takim taktowaniem. Zarówno konstrukcja od Gigabyte, jak i tańszy model od MSI, zapewniały obsługę pamięci mniej więcej do 6400 MHz. Cóż, jak widać zmiana procesora na nowe i9 i aktualizacja BIOS musiały przynieść rezultaty, ponieważ wszystkie trzy płyty beż żadnego problemu wczytały profil XMP 3.0 i pracowały stabilnie. Cóż - na pewno jest to zaleta wbudowana w układ kontrolera pamięci Intela, jednak mimo wszystko to wynik wręcz imponujący.

Sprawdziłem, jak najwydajniejszy procesor Raptor Lake działa na płytach z chipsetami serii 600. Tego się nie spodziewałem!

Pamięci DDR5 6800 MHz na płycie Z690? Tak to możliwe! || Fot. D. Kujawski/PCWorld.pl

A jak działa sam procesor Core i9-13900K? Cóż tutaj największa niespodzianka. Jak zauważyłem podczas testów na płytach Z690, obie konstrukcje - zarówno Gigabyte jak i MSI - niekoniecznie trzymają się specyfikacji Intela. Na czym to polega? Obojętnie jak mocno obciążymy procesor, ten pod warunkiem zapewniania odpowiedniego chłodzenia będzie stale pracował z częstotliwością 5,5 GHz. Dla porównania: taka wartość na pozostałych płytach (Z790 czy B660) jest możliwa tylko wyłącznie, gdy wykonywanych jest 16 wątków. Przy pełnym obciążeniu wszystkich 32, maksymalny zegar jest redukowany do okolic 5 GHz. Oczywiście mówię tutaj o taktowaniu wydajnych rdzeni Raptor Cove.

Sprawdziłem, jak najwydajniejszy procesor Raptor Lake działa na płytach z chipsetami serii 600. Tego się nie spodziewałem!

Mimo przywrócenia ustawień domyślnych w BIOS Core i9-13900K, na płytach Z690 utrzymuje stałe taktowanie 5,5 GHZ || Fot. D.Kujawski/PCWorld.pl

Jak nietrudno się domyślić, takie “podbicie” zegarów wpływa negatywnie na temperaturę. Ta jest zauważalnie wyższa, jednak nie na tyle, aby nie poradziło sobie z tym wyzwaniem chłodzenie wodne. Nie trzeba raczej wspominać, że w takich warunkach “podkręcony” procesor będzie osiągał zauważalnie wyższą wydajność niż na płytach, gdzie pracuje zgodnie ze specyfikacją.

Poniżej wykresy prezentują różnice w wydajności podczas testów, które przeprowadziłem na następującej platformie testowej:

PROCESOR Core i9-13900K
CHŁODZENIE Custom LC 360 mm RAD
RAM G,Skill Trident Z5 32 GB 6800 CL34, G,Skill Trident Z5 32 GB 6800 CL34
Karta graficzna Gainward RTX 4090 Phantom GS
DYSK LEXAR NM800 1 TB, Kingston Fury Renegade 2 TB
ZASILACZ COOLER MASTER MWE GOLD V2 1050 W

Podsumowanie

Jak widać testy dały odpowiedź, której wcale nie oczekiwałem. Spodziewałem się, że różnice będą niewielkie, mieszczące się w granicach tak zwanego “błędu pomiarowego”. I tak było… dopóki nie zacząłem testować konstrukcji na chipsecie Z690. Tutaj co prawda trudno będzie mi odpowiedzieć, czy na każdej płycie nowa i9 będzie się tak zachowywać. Jednak skoro na dwóch modelach od różnych producentów zauważyliśmy identyczną reakcję, można przypuszczać, że więcej modeli jest objętych tym “problemem”.

Nie jest powiedziane, że już kolejna aktualizacja BIOSU nie naprawi tego błędu. Na chwilę obecną jest to dla mnie bardzo dobra wiadomość, ponieważ liczę, że uda mi się “upolować” okazję na płytę główną właśnie z chipsetem Z690 na zbliżających się wyprzedażach czarnopiątkowych. Cóż jak widać, “nowe” nie zawsze znaczy “lepsze”…

PROCESOR Core i9-13900K
CHŁODZENIE Custom LC 360 mm RAD
RAM G,Skill Trident Z5 32 GB 6800 CL34, G,Skill Trident Z5 32 GB 6800 CL34
Karta graficzna Gainward RTX 4090 Phantom GS
DYSK LEXAR NM800 1 TB, Kingston Fury Renegade 2 TB
ZASILACZ COOLER MASTER MWE GOLD V2 1050 W