System, który był zbyt dobry

Ósmy kwietnia 2014 r. to ważna data dla użytkowników jednego z najbardziej udanych systemów operacyjnych ostatnich kilku dekad. Oznacza bowiem oficjalny koniec wsparcia technicznego dla Windows XP, czyli OS-u, który miał być na rynku przez pięć lat, ale święcił tryumfy ponad dwukrotnie dłużej. Windowsie XP, dziękujemy – to było dobre 13 lat.


Dziś pewnie mało kto pamięta, ale oficjalne wprowadzenie na nasz rynek systemu Windows XP było jedną z pierwszych w Polsce, zorganizowanych z wielką pompą premier oprogramowania. Jasne, słyszeliśmy wcześniej o tym, jak hucznie Microsoft prezentował Windows 98 czy Millennium – ale na Zachodzie. W Polsce pierwszy był Windows XP – starsi stażem dziennikarzy IT z pewnością z sentymentem wspominają jego uroczystą premierę w jednym ze stołecznych kin. Teraz takie imprezy są standardem, ale wtedy było to absolutne novum. Trudno się jednak dziwić – dla Microsoftu to było ważne wydarzenie, a i Polska w 2001 roku zaczynała się stawać dla koncernu z Redmond ważnym rynkiem.

Problem systemowy

Przed premierą Windows XP (czyli przed rokiem 2001) sytuacja na rynku nie była specjalnie skomplikowana – kto zawodowo zajmował się informatyką (lub był pasjonatem IT), używał systemu Windows 2000 z rodziny NT (wtedy tym symbolem oznaczano systemy dla profesjonalistów). Dla użytkowników domowych, dla których komputer oznaczał przede wszystkim gry i multimedia, był Windows 98 – a dokładnie, zaprezentowana w maju 1999 roku wersja Second Edition). Funkcjonował jeszcze Windows Millennium – ostatni OS z serii 9x, zaprezentowany w 2000 roku, ale ten produkt okazał się wyjątkowo nieudany i nawet 14 lat temu niezwykle trudno było znaleźć jego fanów i użytkowników.

Bill Gates (pełniący w 2001 roku funkcję głównego architekta oprogramowania Microsoftu) oraz burmistrz Nowego Jorku Rudolph Giuliani podczas oficjalnej premiery Windows XP

Bill Gates (pełniący w 2001 roku funkcję głównego architekta oprogramowania Microsoftu) oraz burmistrz Nowego Jorku Rudolph Giuliani podczas oficjalnej premiery Windows XP

Ten podział, w teorii całkiem rozsądny, u sporej części użytkowników powodował pewne komplikacje – 2000 i 98 SE w wielu aspektach zasadniczo się różniły i dla niektórych najwygodniejsze byłoby korzystanie z obu tych systemów. To jednak było dość skomplikowane technicznie i mało kto się na to decydował, zwłaszcza że zakup komputera oznaczał poważny wydatek.

Microsoft dostrzegł ten problem, jeszcze zanim oba wspomniane systemy trafiły na rynek – już w drugiej połowie lat 90. rozpoczął prace nad projektem Neptune, którego celem było stworzenie systemu operacyjnego łączącego kluczowe zalety OS-ów dla profesjonalistów oraz użytkowników domowych. Z informacji udostępnionych później przez pracowników koncernu wynika, że koncepcja Neptune była rewolucyjna jak na owe czasy i w wielu aspektach przypominała to, co dziś uchodzi za nowoczesny system operacyjny – przewidywano m.in. odejście od modelu pracy z aplikacjami i plikami na rzecz korzystania z tzw. centrów aktywności.

Niestety, projekt ten porzucono – okazał się zbyt skomplikowany w realizacji. Microsoft rozpoczął wtedy prace nad oprogramowaniem o roboczej nazwie Whistler i to właśnie z niego wyewoluował Windows XP. Zachowano w nim pewne elementy koncepcji Neptune (czyli m.in. połączenie cech systemów dla profesjonalistów i użytkowników domowych), ale uzupełniono je o kilka nowatorskich jak na owe czasy rozwiązań – m.in. modułową budowę całego OS-u, wbudowane aplikacje multimedialne (np. do nagrywania płyt CD) czy sprawnie działający mechanizm przełączania użytkowników.

Windows XP – jeden system w wielu odmianach

Podstawowy podział na wersje dotyczył ogólnego przeznaczenia, dlatego Windows XP miał wydania Home (dla użytkowników domowych) oraz Professional (dla użytkowników zaawansowanych i biznesu). Ale wersji było więcej – w ciągu kilku lat po premierze systemu udostępniono również inne jego wersje:

  • Windows XP Media Center Edition – wersja do komputerów mających pełnić funkcję domowego centrum rozrywki. To wydanie było dystrybuowane głównie w wersji OEM, preinstalowane na odpowiednio dobranych komputerach (w obudowach pasujących do domowego centrum audio/wideo, z dołączonym pilotem).
  • Windows XP Tablet PC – wersja tabletowa (zaprezentowana w roku 2002 – warto przypomnieć, że to nie Steve Jobs pierwszy chciał wypromować nowoczesny tablet).
  • Windows XP Starter – tania, okrojona z wielu funkcji i narzędzi wersja dla krajów rozwijających się.

Jeśli komuś powyższy podział wydaje się zbyt mało skomplikowany, to dodajmy, że XP miał dwie wersje „procesorowe” (32- i 64-bitową). Co więcej, w pewnym momencie Unia Europejska zymusiła Microsoft, by Windows XP był dostępny w wersji bez dołączonego odtwarzacza multimedialnego – te wydania, oznaczone literą N, można było kupić wyłącznie w Europie.