Sztuczki z BIOS-em i UEFI - optymalne ustawienia


3. Ustawienia portów USB w oprogramowaniu wewnętrznym

Obecnie standard USB już nie kojarzy się z nowymi technologiami. Mimo, iż już od dawna jest na rynku, nadal sprawia pewne problemy. Jeden z nich dotyczy klawiatur podłączanych do komputera za pomocą kabla. Zależnie od domyślnych ustawień w oprogramowaniu układowym klawiatura może być gotowa do użytku dopiero po uruchomieniu systemu operacyjnego i wczytaniu sterownika USB. Zazwyczaj nie ma to wpływu na codzienne używanie komputera. Jednak gdy zechcesz dostać się naciśnięciem klawisza do menu oprogramowania układowego (patrz punkt 1) lub uruchomić awaryjne środowisko Linux z poziomu menu rozruchowego, popadniesz w tarapaty. Możesz rozwiązać problem, poszukując w menu pola o nazwie Legacy USB Support lub podobnej i ustawiając w nim opcję Enabled.

Na użytkowników płyt głównych, których chipset obsługuje USB 3.0, czyha jeszcze więcej pułapek. Na przykład próba zainstalowania systemu operacyjnego z kieszonkowej pamięci USB spali na panewce, bo nie uda się odnaleźć stosownych plików na pendrivie. W niektórych komputerach porty USB 3.0 nie zapewniają oczekiwanej wydajności. Przed uruchomieniem systemu operacyjnego wszystkie porty USB znajdują się z reguły w trybie USB 2.0. Dotyczy to także portów USB 3.0. Dopiero sterownik w systemie operacyjnym przełącza je na wydajniejszy tryb USB 3.0. Wówczas użytkownik ma do dyspozycji większą przepustowość portów.

W menu oprogramowania układowego niektórych płyt głównych można wybrać tryb USB podczas rozruchu komputera i ustawić, kiedy ma przełączyć się na tryb USB 3.0. Poszukaj więc menu z akronimem USB w nazwie, a także pojęć takich jak XHCI (USB 3.0) i EHCI (USB 2.0). W wielu menu są parametry XHCI Hand-off i EHCI Hand-off. Służą do przekazywania systemowi operacyjnemu kontroli nad portami USB. W polu EHCI Hand-off powinna być ustawiona opcja Disabled, bo począwszy od wersji XP SP2 Windows potrafi samodzielnie sterować portami USB 2.0. Natomiast parametr XHCI Hand-off jest domyślnie włączony w większości komputerów. W razie problemów takich jak nieprawidłowe wykrywanie urządzeń lub niewystarczająca wydajność warto poeksperymentować, obierając różne ustawienia.

To samo dotyczy parametru XHCI Mode. W niektórych płytach głównych wyposażonych w chipset Intel Z77, H77, B75 lub Q77 jest tu ustawiona opcja Smart Auto. Przy pierwszym rozruchu komputera jest wówczas włączony tryb USB 2.0. Dopiero system operacyjny uaktywnia tryb USB 3.0, za to jest dostępny także po zrestartowaniu systemu. Okazuje się to praktyczne w szczególności do uruchamiania systemu operacyjnego z dysków przenośnych obsługujących USB 3.0. Jeśli w polu XHCI Mode jest ustawiona opcja Enable, porty pracują przez cały czas w trybie USB 3.0. W tej sytuacji system operacyjny musi zapewnić odpowiedni sterownik do obsługi chipsetu, bo w przeciwnym razie komputer nie jest w stanie wykrywać urządzeń USB. Jeszcze więcej możliwości daje opcja Manual. Gdy ją ustawisz, możesz wybrać żądany tryb oddzielnie dla każdego portu USB. Poszczególne porty mogą być na stałe w trybie XHCI (USB 3.0) lub w warunkowym trybie EHCI (USB 2.0 włączane tylko w razie potrzeby).

Opcja Ultra Fast zapewnia najkrótszy rozruch, lecz przed uruchomieniem Windows nie działają urządzenia USB.

Opcja Ultra Fast zapewnia najkrótszy rozruch, lecz przed uruchomieniem Windows nie działają urządzenia USB.

4. Szybszy rozruch komputera

Jeśli chcesz skrócić czas rozruchu systemu, wyłącz wszystkie spowalniacze w oprogramowaniu układowym. W wielu starszych pecetach BIOS inicjuje test pamięci tuż po włączeniu komputera. Aby przyspieszyć ten proces, poszukaj pola Quick Boot lub Fast Boot i ustaw w nim opcję Enabled. Znajduje się z reguły w menu Advanced BIOS Features. W ten sposób można przyspieszyć rozruch maksymalnie o 70 procent. Zresztą, obecne podzespoły (np. moduły pamięci) działają na tyle niezawodnie, że wystarczy jeden przebieg testowy.

Optymalna kolejność napędów pozwala zaoszczędzić kilka dodatkowych sekund. Każdy BIOS oferuje możliwość zmiany kolejności sprawdzania napędów pod kątem systemów operacyjnych. Dostosowując ją do swoich potrzeb, możesz skrócić czas rozruchu komputera. Przeskocz do menu Boot | Boot Priority Order i umieść dysk z partycją systemową na pierwszym miejscu. Od tej pory komputer będzie z miejsca wczytywał system z dysku twardego, nie sprawdzając, czy w napędzie CD/DVD jest płyta z systemem operacyjnym lub w jednym z portów USB tkwi pendrive z odpowiednim systemem. Wspomniany parametr można znaleźć nawet w BIOS-ie laptopa, choć komputery przenośne zapewniają przeważnie bardzo skromny zasób ustawień.

Wyłącz zbędne urządzenia. Nieustannie wzrastająca liczba podzespołów w kolejnych generacjach płyt głównych wydłuża czas rozruchu komputera. Sprawdzanie, czy na płycie znajduje się drugi kontroler napędów lub wewnętrzna karta dźwiękowa, niepotrzebnie spowalnia proces uruchamiania. Dlatego warto powyłączać zbędne urządzenia i/lub kontrolery – chociażby kontroler SATA, jeśli nie jest podłączony do niego dysk. Stosowne ustawienia znajdziesz w menu Peripherals lub podobnym.

Jeszcze szybszy rozruch. Nowoczesne komputery można uruchamiać wyjątkowo szybko. Stosowne ustawienia są zazwyczaj umieszczone w menu Bios Features i polu Fast Boot. Gdy funkcja ta jest włączona, oprogramowanie układowe przeprowadza tylko najważniejsze czynności inicjalizujące, co skraca czas uruchamiania systemu. Najkrótszy czas rozruchu uzyskasz, wybierając opcję Ultra fast. Wówczas komputer nie wyszukuje urządzeń USB, ani nie sprawdza, czy na innych nośnikach danych znajdują się systemy operacyjne. Za to nie działa klawiatura podłączana do portu USB. Aby cofnąć zmiany w ustawieniach z poziomu Windows 8, użyj polecenia Ustawienia oprogramowania układowego UEFI, jak opisaliśmy w punkcie 1. W innych systemach trzeba podłączyć klawiaturę chwilowo do gniazda PS/2 lub przywrócić fabryczny stan ustawień (patrz punkt 7).

Różnice pomiędzy BIOS-em i UEFI

W komputerach z preinstalowanym Windows 8 rozruch następuje z reguły w trybie UEFI. Na pierwszy rzut oka użytkownik nie dostrzeże jednak różnicy. Aby ustalić, czy komputer uruchamia się za pośrednictwem UEFI, przywołaj przystawkę diskmgmt.msc i sprawdź partycje na dysku systemowym. W komputerze z UEFI jest partycja o rozmiarze 100 MB oznaczona napisem EFI System Partition. Mieści się w niej menedżer rozruchu, który umożliwia wczytanie systemu operacyjnego.

W nowoczesnych pecetach rzuca się w oczy interfejs obsługiwany za pomocą myszy. Jednak poszczególne parametry są tak mało czytelne jak w BIOS-ie. Interfejs graficzny wcale nie musi być wizytówką UEFI – elementy tego typu były stosowane już wcześniej. UEFI jest konieczny tylko wtedy, gdy rozmiar dysku systemowego sięga lub przekracza 3 terabajty (TB). Tylko UEFI ma do dyspozycji tablicę partycji GPT (GUID Partition Table), która jest w stanie zaadresować obszar ok. 9,4 zettabajtów (1 ZB = 1 miliard TB). BIOS potrafi zaadresować tylko 2 TB.

Oprogramowanie UEFI zawiera we wszystkich znanych nam pecetach moduł CSM (Compatibility Support Module), który udostępnia BIOS. Rozwiązanie to pozwala instalować starsze systemy operacyjne, które nie obsługują UEFI. W większości menu konfiguracyjnych można włączyć lub wyłączyć CSM.