10 lat polskiego Internetu

Internet powstał w ramach wojskowego eksperymentu. Jak to się stało, że zawitał w domach przeciętnych ludzi?

Internet powstał w ramach wojskowego eksperymentu. Jak to się stało, że zawitał w domach przeciętnych ludzi?

Za kolebkę polskich sieci komputerowych można uznać Kraków. W połowie lat 70. tamtejszy Cyfronet dysponował już siecią terminalową komputera CYBER72, obejmującą 6 terminali wsadowych typu LSBT, rozmieszczonych w największych uczelniach Krakowa, oraz 14 terminali dalekopisowych.

W latach 1981-1983 powstała Międzyuczelniana Sieć Komputerowa (Gliwice, Warszawa, Wrocław), oparta na protokole X.25. W ramach projektu KASK (Krajowe i Akademickie Sieci Komputerowe) od 1987 r. łączono maszyny mainframe (szerzej o tym opowiada Maciej Kozłowski z NASK).

W Warszawie w 1986 r. Władysław Majewski, Tadeusz Wilczek, Tomasz Zieliński i Jan Stożek zaczęli prowadzić węzeł sieci Fidnet. Była to sieć BBS (Bulletin Board System), wykorzystująca głównie połączenia komutowane. Za pomocą sieci telefonicznej można się było połączyć się z komputerem, znajdującym się w redakcji czasopisma Komputer (z którego później narodził się PC World), i pobrać umieszczone na nim różne informacje w formie tekstowej.

Zalety światowej sieci docenili fizycy pracujący „na Zachodzie”, m.in. w CERN. Zatrudniani tam naukowcy z całej Europy wymieniali się wynikami doświadczeń i ich analizami poprzez pocztę elektroniczną. Dane z komputera w jednym kraju były błyskawicznie przekazywane do maszyny kolegi z innego państwa. Polscy naukowcy łączyli się z siecią najprostszą metodą – logując się na zagraniczne komputery poprzez sieć telefoniczną. Było to jednak bardzo drogie. Połączenia te, taryfikowane przez Telekomunikację Polską jako rozmowy międzynarodowe, rujnowały budżet Instytutu Fizyki. Już w 1988 r. władze Uniwersytetu Warszawskiego rozpoczęły starania o przyłączenie naszego kraju do sieci EARN (European Academic and Research Network), będącej europejską częścią sieci BITNET. Niestety, obowiązujące restrykcje COCOM (Komitet Koordynacyjny Wielostronnej Kontroli Eksportu, utworzony w 1949 r. przez USA i kraje zachodnioeuropejskie, miał utrudniać eksport nowoczesnych technologii z Zachodu do krajów socjalistycznych) uniemożliwiły realizację tego projektu.

Przemiany polityczne w roku 1989 sprawiły, że już w lutym 1990 r. obostrzenia zostały zmniejszone i 8 kwietnia 1990 r. Polska, jako pierwszy kraj zza “Żelaznej Kurtyny”, została formalnie podłączona do EARN (uzyskała członkostwo w organizacji). 17 lipca 1990 r. nastąpiło połączenie krajowego węzła PLEARN (polski EARN) w Centrum Obliczeniowym UW z węzłem DKEARN w Kopenhadze (duński EARN), a 28 listopada podłączono do tej sieci Wrocław, pierwsze miasto poza Warszawą. Potem sukcesywnie dołączano kolejne ośrodki. Od tego momentu polscy naukowcy mogli swobodnie komunikować się z kolegami z całego świata. Jednak korzystanie z EARN ograniczało się w zasadzie do przesyłania poczty elektronicznej.

Co to jest Internet?

Co to jest Internet - każdy wie. Ale niewiele osób jest świadomych faktu, iż ścisła definicja podana została w oficjalnym dokumencie i to już w maju 1993 r. W ramach jednego z zespołów roboczych Internet Engineering Task Force, organizacji zajmującej się opracowywaniem standardów działania Internetu, E. Krol z Uniwersytetu Illinois oraz E. Hoffman z firmy Merit Network opracowali dokument RFC 1462 – „What is the Internet?”.

Według tego dokumentu na Internet składają się trzy elementy:

1. Połączone sieci (network of networks) oparte na protokołach TCP/IP;

2. Społeczność (community of people), która używa i rozwija tę sieć;

3. Zbiór zasobów (collection of resources), które znajdują się w tej sieci.

Ta składająca się z trzech części definicja wprowadza rozróżnienie pomiędzy technicznym aspektem Internetu, symbolizowanym przez pierwszy element, aspektem społecznym obecnym w drugim i aspektem informacyjnym, określonym w trzecim elemencie. Elementy te są ściśle ze sobą powiązane. Tym samym „używanie Internetu” to nic innego jak działanie członków społeczności przy pomocy sieci, mające na celu odnalezienie i wykorzystanie znajdujących się w niej zasobów informacyjnych.

Nie był to jeszcze ten Internet, który istnieje dzisiaj, bowiem wykorzystywano inne protokoły (UUCP i NJE), a nie TCP/IP. Czytelnik może zadać pytanie, po co więc o nim wspominam w artykule o historii Internetu? Bo to właśnie na jego „fundamencie” wyrosła znana nam globalna sieć. EARN dał specjalistom wiedzę jak łączyć komputery, pisać odpowiednie programy i protokoły, a użytkownikom uświadomił możliwości, jakie może dawać światowa sieć. W nim pojawiły się usługi będące pierwowzorami dzisiejszych newsów w Usenecie (oprogramowanie Listserver), poczty elektronicznej (Mail/Mailbook), IRC (Relay), FTP (Trickle) oraz narzędzi do zarządzania sieciami (Netserv).

Historia Internetu na świecie

Nie można podać nazwiska twórcy i konkretnej daty powstania Internetu. Jest on bowiem wynikiem pomysłów i pracy wielu osób, nie zmierzających bynajmniej do stworzenia globalnej sieci. Już w czerwcu 1945 r. Vannevar Bush, dyrektor amerykańskiego urzędu do spraw badań naukowych, przedstawił pomysł czegoś, co współcześnie możemy określić jako "multimedialny komputer podłączony do sieci, będącej skarbnicą wszelkiej wiedzy". Jego system Memex mógł gromadzić wszystkie książki, zapisy, korespondencję, a nawet fotografie i w razie potrzeby pokazywać dane na ekranie. Pomysł poszedł wtedy w zapomnienie, ale odrodził się w czasie Zimnej Wojny.

W latach 60. wojskowa agencja ARPA rozpoczęła prace nad zbudowaniem i wykorzystaniem sieci komputerowej, działającej bez jednostki centralnej. Jej podstawą stało się genialnie proste założenie – nikt nie będzie w stanie zniszczyć centrum dowodzenia, którego nie ma. Sieć taka nawet po ewentualnej wojnie atomowej z ZSRR nadal sprawnie łączyłaby jednostki wojskowe na terytorium USA. Pierwsza część sieci, nazwanej ARPANET, została uruchomiona w 1969 r. i liczyła... 4 węzły, zlokalizowane w uniwersytetach współpracujących z armią. W interesujący sposób rozwiązano sprawę kierowania właściwej informacji do właściwego komputera w tej sieci. Bity informacji były „pakowane” w paczki, zwane „pakietami”. Każdy pakiet otrzymywał nagłówek, skąd i dokąd się udaje. Jeżeli komputer, do którego dotarł dany pakiet, stwierdzał, że nie jest on przeznaczony dla niego, przesyłał go dalej – do kolejnego hosta. Nie musiał wiedzieć, gdzie jest zlokalizowany adresat! Odnalezienie właściwej maszyny było tylko kwestią czasu.

Słowo „Internet” padło po raz pierwszy w 1973 r. Wtedy to Bob Kahn i Vinton Cerf przedstawili ideę Internetu, czyli „międzysieci” łączącej sieci komputerowe, wykonane w różnych technikach i działających z różnymi protokołami (sposobami przesyłania danych). W 1982 r. ARPA ustanowiła Transmission Control Protocol (TCP) oraz Internet Protocol (IP) protokołami sieci ARPANET (obecnie znane są one obecnie pod wspólną nazwą TCP/IP i stanowią protokoły internetowe). To dzięki nim możesz oglądać witryny i przesyłać e-maile oraz posty na grupy dyskusyjne.

W roku 1981 powstała w Ameryce kolejna sieć komputerowa - BITNET (Because It's Time Network), łącząca cywilne uczelnie, a dwa lata później wyodrębniono z ARPANET-u część militarną - Milnet. To data uznawana za początek Internetu w Ameryce. W tym samym czasie rozpoczęto tworzenie w Europie EARN - europejskiego odpowiednika BITNET-u.

Wraz z rosnącą liczbą podłączanych maszyn coraz trudniej było zapamiętać ścieżkę dostępu. Dlatego w 1984 r. powstał Domain Name System (DNS - http://www.dns.net/dnsrd/). Serwery podłączone do sieci uruchamiały specjalne oprogramowanie tłumaczące adresy. Ludzie używali nazw słownych, np. komputer.net.pl, a DNS przekształcał je w adres liczbowy IP, np.123.45.67.890 (oznaczenie wyłącznie przykładowe - nierzeczywiste). Zaś każdy komputer podłączany do Internetu otrzymywał unikalny w skali całego świata adres (numer) IP.

Dobrodziejstwa sieci - szybka wymiana danych, listów elektronicznych i programów komputerowych spowodowała, że także naukowcy nie związani z wojskiem chcieli móc z niej korzystać. W roku 1986 Narodowa Fundacja Nauki (National Science Fundation - http://www.nsf.gov), zarządzająca finansowaniem wyższych uczelni w USA, utworzyła sieć NSFnet, wiążąc pięć wielkich uniwersyteckich superkomputerów (JVNC - Princeton, PSC - Pittsburgh, SDSC - San Diego, NCSA - Illinois i Theory Center - Cornel) łączami o przepustowości 56 Kb/s. W ten sposób otwarto uniwersytetom dostęp do ogromnych mocy przetwarzania danych i umożliwiono wzajemne dzielenie się zasobami. W kolejnych latach do NSFnet podłączały się kolejne uniwersytety. To odchodzący z nich studenci chcieli nadal mieć kontakt z całym światem i stworzyli zapotrzebowanie na dostęp do sieci. Tak powstawał w Ameryce Internet komercyjny.

Internet rozrastał się, ale nadal przekazywano nim jedynie tekst, bez najmniejszego śladu obrazu. Dopiero w początkach lat 90. w Europie, w Europejskim Laboratorium Fizyki Cząstek Elementarnych (CERN) w Genewie (http://www.cern.ch) Tim Berners-Lee opracował wreszcie multimedialny standard World Wide Web. Umożliwia on łączenie danych tekstowych z grafiką, dźwiękiem i prezentowanie ich na tzw. stronach WWW. I tak właściwie pokrótce z pracy wielu osób powstał Internet, jaki znamy dzisiaj.


Zobacz również