Były sobie dane

Skasowałeś niechcący ważne pliki, a może twój dysk ''zastrajkował''? Chyba każdemu zdarzyło się utracić w ten czy inny sposób ważne dane. W takiej sytuacji najważniejsze to ograniczyć rozmiar strat i ratować, co się da.

Skasowałeś niechcący ważne pliki, a może twój dysk 'zastrajkował'? Chyba każdemu zdarzyło się utracić w ten czy inny sposób ważne dane. W takiej sytuacji najważniejsze to ograniczyć rozmiar strat i ratować, co się da.

Szanse wybrnięcia z tej trudnej sytuacji zależą od przyczyn, z których do niej doszło: czy dane zostały skasowane, czy może doszło do fizycznego uszkodzenia twardego dysku. Jeśli zrobiłeś wcześniej kopię zapasową, możesz sobie pogratulować przezorności, ale tego prostego przypadku nie będziemy tu omawiać. Gdy przed tym incydentem system zawiesił się, podczas pracy nastąpiła przerwa w dostawie prądu, sformatowałeś dysk lub po prostu skasowałeś pliki, wskazuje to na programową przyczynę utraty danych. Wtedy masz szansę samodzielnie je odzyskać. Wyjaśnimy ci, jak to zrobić. Jeśli jednak dysk w ostatnich godzinach pracy wydawał podejrzane dźwięki lub po raz kolejny spadł na podłogę, to znak, że doszło do fizycznego uszkodzenia. Wtedy odzyskanie danych musisz pozostawić profesjonalistom. Powiemy ci, gdzie ich szukać.

Gdy poznasz techniki odzyskiwania danych, na pewno zaczniesz się zastanawiać, jak trwale je usunąć. Tu z pomocą przychodzą przemysłowe standardy bezpieczeństwa i niewielkie darmowe programy, rozwiązujące ten problem. O nich piszemy w dalszej części artykułu.

Przyczyny utraty danych

Laboratorium odzyskiwania danych katowickiej firmy MBM Ontrack. Na warsztat pracy składają się przede wszystkim specjalistyczne urządzenia, ale ogromne znaczenie mają wszystkie elementy wyposażenia (stoły, krzesła, specjalne pojemniki, materiał pokrywający podłogi), zapewniające elektrostatyczne warunki pracy

Laboratorium odzyskiwania danych katowickiej firmy MBM Ontrack. Na warsztat pracy składają się przede wszystkim specjalistyczne urządzenia, ale ogromne znaczenie mają wszystkie elementy wyposażenia (stoły, krzesła, specjalne pojemniki, materiał pokrywający podłogi), zapewniające elektrostatyczne warunki pracy

Ze statystyk prowadzonych przez laboratoria odzyskujące dane wynika, że wirusy są przyczyną zaledwie 3 procent przypadków utraty danych. Błędy użytkowników, jak usunięcie plików czy formatowanie dysku, to już 10 procent. Błędy programów i systemu operacyjnego mają 12-procentowy udział. Towarzyszy im często uszkodzenie plików lub struktury katalogów.

Przeważająca część danych przepada w wyniku awarii sprzętu - uszkodzenia elektroniki czy kolizji głowicy z powierzchnią talerza twardego dysku. Zwróć uwagę, że na większe ryzyko uszkodzenia mechanicznego narażone są twarde dyski służące do przenoszenia danych między komputerami. Przyczyną są wstrząsy, którym ulegają podczas transportu. Do awarii sprzętowych zalicza się także skutki nieumiejętnej obsługi. Laboratoria odzyskujące dane nierzadko otrzymują dyskietki wymoczone w kawie czy nośniki odkształcone w wyniku długiego leżenia w nasłonecznionym miejscu.

Nowoczesne twarde dyski o dużej gęstości danych są w porównaniu ze starymi mniej zawodne. Powodem jest zmniejszenie liczby talerzy, a zatem również liczby głowic, a więc ogólnie - elementów ruchomych.

Zrób to sam

We właściwościach Kosza możesz ustawić w procentach rozmiar dysku zarezerwowany na skasowane pliki, ale nawet jeśli poszukiwanego pliku nie będzie już w Koszu, wciąć masz szansę go odzyskać.

We właściwościach Kosza możesz ustawić w procentach rozmiar dysku zarezerwowany na skasowane pliki, ale nawet jeśli poszukiwanego pliku nie będzie już w Koszu, wciąć masz szansę go odzyskać.

W przypadku wyłącznie programowych przyczyn utraty danych śmiało możesz sam próbować je odzyskać samodzielnie, przestrzegając kilku reguł. Zasada pierwsza to niezapisywanie niczego na twardym dysku po przypadkowym skasowaniu pliku. Dane składające się na usunięty plik wciąż są, nawet jeśli usunąłeś je z Kosza. Jednak tylko do czasu, bo miejsce zajęte przez usunięte pliki Windows postrzega jako wolne. Podczas kolejnego zapisu czegokolwiek usunięty plik może zostać zastąpiony nowymi danymi. Dopóki go nie odzyskasz, nie zapisuj ani nie twórz niczego nowego i nie instaluj programów, bo możesz stracić szansę uratowania danych.

Gdy usuwasz plik, Windows przenosi go z reguły do Kosza (zostanie skasowany, jeżeli nie będzie się mieścił w Koszu). Dopóki nie opróżnisz Kosza, plik łatwo odzyskać. Po prostu kliknij dwukrotnie ikonę Kosza na pulpicie, znajdź potrzebny plik, kliknij prawym przyciskiem i wybierz z menu kontekstowego opcję Przywróć.

Jeśli pliku z jakichś przyczyn nie ma już w Koszu, np. zdążyłeś użyć opcji Opróżnij Kosz, wciąż masz spore szanse na jego odzyskanie, jeśli zadziałasz szybko. Sytuacja jest o tyle trudniejsza, że musisz skorzystać z odpowiedniego programu, np. EasyRecovery 6.0 firmy Ontrack ( http://www.ontrack.pl ), czy Handy Recovery 2.0 ( http://www.handyrecovery.com ). Programy te wymagają, żeby w komputerze były dwa twarde dyski lub jeden podzielony na co najmniej dwie partycje, bo odzyskane dane są zapisywane w innej partycji niż źródłowa (lub na innym dysku), co zapobiega zastąpieniu ich nowymi.

Prawie się udało

Narzędzia do odzyskiwania danych potrafią odtworzyć także pliki, które częściowo zostały nadpisane lub z innych przyczyn nie dają się kompletnie odzyskać. Przeżyjesz rozczarowanie, bo nie da się ich prawidłowo otworzyć lub po otwarciu będą zawierać błędy, np. w dokumencie Worda zobaczysz przysłowiowe krzaczki, a między nimi fragmenty tekstu. Jednak wciąż masz szansę na uratowanie choćby części straconych danych. Tym razem z pomocą przychodzi oprogramowanie potrafiące przywrócić uszkodzonemu plikowi właściwą strukturę. Możesz skorzystać z kolejnego narzędzia firmy Ontrack - FileRepair, dostępne samodzielne lub jako element aplikacji EasyRecovery 6.0 Professional. FileRepair naprawia dokumenty pakietu Office (Word, Excel, Access, PowerPoint) oraz archiwa ZIP. Znacznie większe są możliwości narzędzi firmy Recoveronix ( http://www.officerecovery.com ). Oferuje ona m.in. programy do naprawiania plików Outlook (PST) i Outlook Expressu (MBX, DBX), bazy danych Microsoft SQL Server i Oracle oraz plików graficznych (GIF, TIFF i JPEG).

Windows kaputt

Z twardego dysku mogą zniknąć nie tylko dokumenty Worda czy Excela, ale również pliki systemowe i w rezultacie Windows nie da się uruchomić po awarii. Wtedy musisz wyjąć dysk i podłączyć go jako napęd podrzędny w sprawnym komputerze. Nie rób tego, gdy dysk wydaje podejrzane dźwięki, wskazujące na fizyczne, a nie programowe problemy. Po podłączeniu do drugiego komputera możesz przystąpić do ratowania danych, np. za pomocą programu typu EasyRecovery lub za pomocą windowsowego narzędzia do naprawiania błędów na dysku. W tym celu przejdź do okna Uruchom i wpisz polecenie CHKDSK /F (parametr F włącza naprawianie błędów) względnie SCANDISK, zależnie od systemu operacyjnego.

Szczególna sytuacja to uszkodzenie sektorów rozruchowych dysku, co sygnalizuje komunikat typu Boot failure. W tej sytuacji sięgnij po narzędzia FIXMBR (naprawia główny rekord rozruchowy dysku rozruchowego) i FIXBOOT (zapisuje na partycji systemowej nowy sektor rozruchowy partycji). Polecenia te są dostępne tylko w Konsoli odzyskiwania, którą uruchomisz z instalacyjnej płyty Windows XP.

Fatalne formatowanie

Jeśli zrobiłeś pełne formatowanie dysku, plików nie da się już odzyskać, bo w trakcie tego procesu zastępowany jest każdy sektor. Inaczej sytuacja wygląda, jeśli wybrałeś opcję szybkiego formatowania, która oznacza usunięcie jedynie "spisu" zawartości dysku. W rezultacie Windows nie będzie więcej widział plików, które jednak pozostaną na dysku. W tej sytuacji możesz się posłużyć programem do odzyskiwania danych.

Do utraty danych może dojść także podczas zmiany układu partycji na dysku przy użyciu programu do partycjonowania (np. Partition Magic). Gdy przed prawidłowym ukończeniem dojdzie do nagłego przerwania tego procesu, masz niewielkie szanse na uratowanie dokumentów i znów powinieneś sięgnąć po program do odzyskiwania danych. Natomiast jeśli sam usuniesz partycję, najpierw zastosuj program, który umożliwia jej odzyskanie, np. Active Partition Recovery. Programy tego typu wymagają przygotowania dyskietki startowej.

Profilaktyka

Jeśli nie chcesz ryzykować utraty danych, zastosuj się do naszych wskazówek:

  • Wykonuj regularnie kopie zapasowe, oszczędzisz sobie kłopotów i kosztów związanych z odzyskiwanie danych.
  • Sprawdzaj stan dysku programem diagnostycznym Scandisk, chkdsk lub innym (w zależności od systemu operacyjnego) oraz przeprowadzaj defragmentację.
  • Wzrost temperatury twardego dysku negatywnie wpływa na jego kondycję, dlatego zadbaj o dobre chłodzenie.
  • Chroń dysk przed wstrząsami, bo mogą doprowadzić do fizycznej awarii.
  • Używaj programu antywirusowego, który chroni zawartość dysku przed atakiem wirusa.
  • Z umiarem korzystaj z programów narzędziowych, które mogą oddziaływać na strukturę plików.
  • W miarę możliwości przechowuj na jednym dysku pliki z danymi, a na drugim system operacyjny.

Porysowane płyty CD/DVD

Dane znikają nie tylko z twardych dysków. Chyba każdemu zdarzyło się mieć do czynienia z porysowaną płytą CD, której zawartości nie dało się odczytać. Jeśli były na niej ważne pliki, możesz ratować się shareware'owym programem CDRoller 5.32 ( http://www.cdroller.com ). Służy do odzyskiwania danych z uszkodzonych płyt CD/DVD, płyt nagranych metodą przeciągania w programie InCD, wchodzącym w skład pakietu Nero, oraz z nośników zapisanych za pomocą aparatów cyfrowych Sony. Funkcja UDF Reader umożliwia skanowanie i naprawienie błędów w strukturze plików UDF, zapisanych za pomocą DirectCD. Po włożeniu płyty do napędu aplikacja automatycznie skanuje jej zawartość, wykrywając format UDF niezależnie od tego, czy płyta jest otwarta, czy zamknięta (obsługuje wszystkie typy tego formatu).

CDRoller daje także dostęp do płyt multisesyjnych. Korzystając z narzędzia Session Selector, możesz odzyskać dane z każdej zapisanej na płycie sesji. Z ciekawszych opcji warto także wspomnieć o możliwości zapisania zawartości płyty Audio-CD na twardym dysku metodą przeciągania. Program ukazuje zawartość płyty CD podobnie jak systemowy Eksplorator (format CDA). Jednak dodatkowo podaje rzeczywiste rozmiary plików i umożliwia ich konwersję na format WAV metodą DAE (Digital Audio Extraction). Bezpłatną alternatywą CDRollera 5.32 jest polski BulletProof File Copy 1.53, pozwalający na odczytanie płyt CD, z którymi system operacyjny sobie nie radzi.

Jeśli programowe metody odczytania płyty zawiodą, skorzystaj z pomocy warszawskiej firmy AMER, która naprawia uszkodzone krążki CD/DVD. Stosuje metodę szlifowania płyty w specjalistycznej maszynie. Podczas tego procesu płyty są chłodzone wodą, co pozwala uniknąć przegrzania nośnika i jego uszkodzenia. Wykorzystuje się materiały ścierne stosowane również do naprawiania szyb w odrzutowcach oraz do szlifowania łączy światłowodowych. Płyty naprawiane są w ciągu jednego dnia, a koszt usunięcia zarysowań z jednego krążka wynosi 16 zł.


Zobacz również