Cronenberg kontra King

Cronenberga od zawsze fascynowały horror i możliwości ekspresji twórczej, jakie daje ten gatunek. Choć jego filmy straszyły publiczność już w latach 70., pierwszy poważny sukces i uznanie krytyki przyniósł mu nakręcony w 1981 r. film "Scanners". Ta mroczna opowieść o telepatach stała się przebojem kinowym, a scena eksplodującej głowy przeszła do historii efektów specjalnych.

Cronenberga od zawsze fascynowały horror i możliwości ekspresji twórczej, jakie daje ten gatunek. Choć jego filmy straszyły publiczność już w latach 70., pierwszy poważny sukces i uznanie krytyki przyniósł mu nakręcony w 1981 r. film "Scanners". Ta mroczna opowieść o telepatach stała się przebojem kinowym, a scena eksplodującej głowy przeszła do historii efektów specjalnych.

Kolejnym wielkim hitem stała się "Mucha" - mroczna, dla niektórych odrażająca, opowieść o naukowcu, który przemienia się w muchę.

Wkrótce stworzył własny, specyficzny styl, jak sam przyznaje, inspirowany jego zainteresowaniem ludzkim ciałem i technologią. Kluczem do zrozumienia twórczości Cronenberga jest jego fascynacja ludzkim ciałem, jego seksualnością i psychiką, a także przemianą, jaka może się w nich dokonać. Niezależnie czy bohaterowie jego filmów ulegają makabrycznym przemianom ("Mucha"), mają nadludzkie zdolności ("Martwa Strefa", "Scanners"), wnikają (dosłownie) w makabryczny świat telewizji ("Videodrome") czy rozmawiają z humanoidalnymi karaluchami ("Nagi Lunch", na podstawie biografii i książki Williama S. Burroughsa).

Nie każdy lubi takie kino - Cronenberg zresztą wciąż się zmienia i eksperymentuje. Kiedy więc część krytyki przykleiła mu łatkę twórcy psychodelicznych horrorów science fiction, dla osób o silnych nerwach, reżyser stworzył "Crash" - dramat obyczajowy, opowiadający o fascynacji bohaterów wypadkami samochodowymi. Fascynacji aż seksualnej... "Crash" jest zresztą chyba najbardziej kontrowersyjnym filmem Cronenberga i jak mało który podzielił widownie na całym świecie. Autorowi przyniósł tyleż słów uznania co krytyki, oburzenia, a wśród niektórych - zniesmaczenia. Jeśliby jednak odrzucić skandalizującą otoczkę powstałą wokół kilku mocnych scen erotycznych, jest to film, który opowiada o wolności, jaką daje uwolnienie się od ograniczeń narzucanych przez z jednej strony normy moralne, z drugiej - ludzkie ciało. Wolności, a także miłości, jaką człowiek darzy maszyny. To także ulubiony temat reżysera... "Crash" w każdym razie był przez pewien czas zakazany w Wlk. Brytanii, a w USA dozwolony tylko dla widzów od lat 17.

Później powstał "eXistenZ" - cyberpunkowy thriller, w którym głównym tematem stała się wirtualna rzeczywistość. Był to pierwszy scenariusz od czasu "Videodromu", wymyślony i napisany od początku przez reżysera. Widać zresztą pewne podobieństwa - o ile w "Videodromie" bohater połączył się (dosłownie) z tajemniczą kasetą wideo, o tyle w "eXistenZ" w ludzkie ciała są wszczepiane zaawansowane konsole do gier komputerowych.

Charakterystycznym motywemtwórczości Cronenberga jest mariaż człowieka i techniki.

Niezależnie czy to za sprawą programu telewizyjnego, gry komputerowej, wypadku, środków zmieniających świadomość czy nieudanego eksperymentu, bohater Cronenberga doznaje przemiany. To właśnie ona tak bardzo fascynuje reżysera, że powstają filmy budzące czasem grozę, strach czy obrzydzenie - nigdy jednak nie pozostawiające widza obojętnym.

W zeszłym roku Cronenberg zaskoczył zarówno fanów, jak i krytyków mrocznym studium schizofrenii w doskonałym filmie "Spider" z Ralphem Finnesem w roli głównej. Ponury i smutny, nakręcony niewielkimi środkami obraz różni się z pozoru od poprzednich dokonań reżysera. Oszczędność formy nie jest w stanie jednak przesłonić tego, że poruszany temat mieści się jak najbardziej pośród mrocznych zainteresowań Cronenberga.

Można nie lubić specyficznej estetyki Cronenberga - jednak mistrzostwa filmowego trudno reżyserowi odmówić. Nie bez powodu duża część jego dzieł uzyskała miano kultowych, a on sam był zapraszany przez wielkie wytwórnie do kręcenia wysokobudżetowych produkcji - np. czwartej części "Obcego" czy "Truman Show". Nigdy zresztą na takie propozycje nie przystał, gdyż, jak sam mówi, lubi mieć jak największą swobodę tworzenia.

David Cronenberg, filmografia

  • Spider (2002)

  • Camera (2000)

  • eXistenZ (1999)

  • Crash (1996)

  • M. Butterfly (1993)

  • Naked Lunch (Nagi Lunch) (1991)

  • Dead Ringers (1988)

  • Fly, The (Mucha) (1986)

  • Dead Zone, The (Martwa strefa) (1983)

  • Videodrome (1983)

  • Scanners (1981)

  • Brood, The (1979)

  • Fast Company (1979)

  • Rabid (1977)

  • Shivers (1975)

  • Don Valley (1972) (TV)

  • Fort York (1972) (TV)

  • In the Dirt (1972) (TV)

  • Lakeshore (1972) (TV)

  • Scarborough Bluffs (1972) (TV)

  • Winter Garden (1972) (TV)

  • Jim Ritchie Sculptor (1971) (TV)

  • Letter from Michelangelo (1971) (TV)

  • Tourettes (1971) (TV)

  • Crimes of the Future (1970)

  • Stereo (1969)

  • From the Drain (1967)

  • Transfer (1966)

Filmowy King

Stephen King, pisarz - milioner, autor wielu bestsellerowych powieści, którego twórczość idealnie nadaje się do filmowych adaptacji. Wystarczy spojrzeć na ramkę poniżej, by przekonać się, iż mało kto może poszczycić się tyloma ekranizacjami. Oczywiście, są wśród nich pozycje lepsze i gorsze, ale bez przesady można uznać, że takie tytuły, jak "Carrie", "Uciekinier", "Misery", "Skazani na Showshank", "Martwa Strefa" i oczywiście wyreżyserowane przez Stanleya Kubricka "Lśnienie" zapisały się na trwałe w światowej kinematografii.

Filmy wg Stephena Kinga:

  • Carrie (1976)

  • Miasteczko Salem (1979)

  • Lśnienie (1980)

  • Knightriders (1981)

  • Creepshow (1982)

  • Cujo (1983)

  • Martwa Strefa (1983)

  • Christine (1983)

  • Dzieci kukurydzy (1984)

  • Firestarter (1984)

  • Cat's Eye (1985)

  • Silver Bullet (1985)

  • Stephen King's Nightshift Collection (1985)

  • Maximum Overdrive (1986)

  • Stand By Me (1986)

  • Creepshow 2 (1987)

  • Uciekinier (1987)

  • Powrót do miasteczka Salem (1987)

  • Smętarz dla zwierzaków (1989)

  • Graveyard Shift (1990)

  • It (1990)

  • Misery (1990)

  • Tales from the Darkside (1990)

  • Sometimes They Come Back (1991)

  • Golden Years (1991)

  • The Lawnmower Man (1992)

  • Sleepwalkers (1992)

  • Smętarz dla zwierzaków 2 (1992)

  • Dzieci kukurydzy 2 (1992)

  • The Dark Half (1993)

  • The Tommyknockers (1993)

  • Needful Things (1993)

  • Bastion (1994)

  • Skazani na Showshank (1994)

  • The Mangler (1995)

  • Dolores Claiborne (1995)

  • The Langoliers (1995)

  • Stephen King's Nightshift Collection (1995)

  • Dzieci kukurydzy 3 (1995)

  • Chudszy (1996)

  • Sometimes They Come Back Again (1996)

  • Dzieci kukurydzy 4 (1996)

  • Quicksilver Highway (1997)

  • Trucks (1997)

  • The Night Flier (1997)

  • Apt Pupil (1998)

  • Dzieci kukurydzy 5 (1998)

  • Storm of the Century (1999)

  • Sometimes They Come Back For More (1999)

  • The Rage: Carrie 2 (1999)

  • Dzieci kukurydzy 666 (1999)

  • Zielona Mila (1999)

  • Dzieci kukurydzy 7 (2001)

  • Kraina wiecznego szczęścia (2001)

  • Czerwona Róża (2002)

  • Firestarter 2: The Next Chapter (2002)

  • The Mangler 2 (2002)


Zobacz również