Czy technologie nas ogłupiają?

Komputery i sztuczna inteligencja przejmują coraz więcej zadań, które przez wiele lat były domeną dobrze wykształconych i wyszkolonych specjalistów. W dodatku zamiast zwiększać nasze możliwości, rozwiązania te działają często na niekorzyść - ogłupiają nas i spowalniają rozwój.

Analitycy Gartnera prognozują, że za ok. 10 lat jedna trzecia wszystkich zawodów, które istnieją obecnie, zostanie zastąpiona przez jakąś formę automatyki. Można traktować te przewidywania jako zbyt agresywne, ale kiedy zastanowimy się nad rynkiem pracy i tym, w jakim kierunku się rozwija, wpływ automatyki rzeczywiście jest ogromny. Alarmujące wydaje się też to, że w najbliższej przyszłości nie tylko może zmniejszyć się liczba dostępnych zawodów przewidzianych dla człowieka - technologia ma poniekąd negatywny wpływ na niektóre osoby. Mówiąc wprost: ogłupia.

To powolny proces, ale coraz częściej polegamy na rozwiązaniach high-tech. Z jednej strony wydaje się, że to dobry kierunek, ale z drugiej praca wielu osób przez technologie staje się nudna i mało wymagająca. Dla przykładu, zautomatyzowana frezarka nie przekształciła pracownika z przemysłu metalowego w bardziej kreatywnego rzemieślnika - przemieniła go w osobę od naciskania odpowiednich przycisków.

Zobacz również:

Sztuczna inteligencja (SI) oraz wspierające ją technologie spowodowały, że obecnie dostępne komputery mogą coraz lepiej rozpoznawać i analizować środowisko, rozwiązywać trudne problemy, podejmować decyzje wynikające z dogłębnego przetwarzania danych, a nawet uczyć się z doświadczenia. I choć maszyny ciągle nie potrafią myśleć jak ludzie, to z dużą dokładnością mogą odwzorowywać nasze umiejętności - nawet te najbardziej cenione, poprzedzone latami nauki.

Easilydo
Automatyka w telefonie: aplikacja EasilyDo (bezpłatna) może być twoim osobistym asystentem. Dla przykładu, przechowuje informacje o zbliżających się urodzinach znajomych, przypomina o spotkaniach zaplanowanych na dany dzień, wyznacza trasę dojazdu i najbliższe miejsca parkingowe, czy też dodaje do kontaktów ostatnie numery telefonów, gdy zauważy, że często się z nimi łączysz.

Easilydo

Automatyka w telefonie: aplikacja EasilyDo (bezpłatna) może być twoim osobistym asystentem. Dla przykładu, przechowuje informacje o zbliżających się urodzinach znajomych, przypomina o spotkaniach zaplanowanych na dany dzień, wyznacza trasę dojazdu i najbliższe miejsca parkingowe, czy też dodaje do kontaktów ostatnie numery telefonów, gdy zauważy, że często się z nimi łączysz.

Już w latach 50. James Bright, profesor z Harvard Business School, mówił o negatywnych efektach automatyki, twierdząc że powoduje ona odbieranie umiejętności pracownikom. Ludzie wyręczani są przez maszyny z ciężkiej pracy - zarówno fizycznej, jak i intelektualnej, co sprawia, że nie ćwiczą swoich umiejętności. Zamiast zdobywać doświadczenie i stawać się ekspertem w danej dziedzinie (praktyka czyni mistrza!), automatyka wymaga od nas tylko podstawowej wiedzy oraz ogranicza odpowiedzialność. W rezultacie człowiek staje się asystentem maszyny, a nie na odwrót.

Obecnie automatyka i przejmowanie kontroli przez maszyny sięga głębiej niż może się wydawać - przejmuje zadania, które przez wiele lat były domeną dobrze wykształconych i wyszkolonych specjalistów. Piloci samolotów polegają na komputerach, lekarze wykorzystują specjalne oprogramowanie do konsultacji w diagnozowaniu różnych dolegliwości, a architekci używają aplikacji nie tylko do wspomagania, ale wręcz całościowego projektowania budynków. W opracowywaniu zautomatyzowanych rozwiązań posunęliśmy się bardzo daleko - przykładowo piloci samolotów czasami zaczynają doświadczać czegoś, co eksperci określają "zanikaniem umiejętności zawodowych". Dla przykładu, w maju 2009 samolot linii Air France spadł do Atlantyku, zabijając wszystkich 228 pasażerów na pokładzie, ponieważ autopilot przestał działać. Piloci, w obliczu konieczności przejęcia kontroli nad samolotem, doznali - jak podsumowali specjaliści badający tamten wypadek - całkowitej utraty kontroli poznawczej. Innymi słowy, nie byli w stanie szybko połapać się, jak należy pilotować samolot.

Automatyka, jeśli już jesteśmy przy jej negatywnych cechach, prowadzi również do znudzenia i braku satysfakcji - zwłaszcza w czasie pracy. Jak zauważa Nicholas Carr, autor książki "The Glass Cage", opanowanie i doskonalenie poszczególnych umiejętności jest jedną z największych przyjemności życia, podczas gdy automatyka nam ją odbiera. Nie tylko napotykamy na sytuacje, przez które czujemy się jak głupcy - jak ślepe zaufanie do nawigacji GPS i wjechanie do rowu - lecz także przestajemy ćwiczyć i poznawać nowe umiejętności, co prowadzi do mniejszego zadowolenia z życia.


Zobacz również