Ile wyciśniemy ze standardu

Zamieszanie w nazewnictwie procesorów graficznych osiągnęło swoje apogeum. Nie tylko mamy do czynienia z dziesiątkami różnych modeli, lecz co gorsza, te same lub minimalnie zmodyfikowane produkty sprzedawane są pod różnymi nazwami. Dla nas to jednak bez różnicy, bo nie badamy symboli, tylko wydajność kart w morderczych dla nich benchmarkach.

Zamieszanie w nazewnictwie procesorów graficznych osiągnęło swoje apogeum. Nie tylko mamy do czynienia z dziesiątkami różnych modeli, lecz co gorsza, te same lub minimalnie zmodyfikowane produkty sprzedawane są pod różnymi nazwami. Dla nas to jednak bez różnicy, bo nie badamy symboli, tylko wydajność kart w morderczych dla nich benchmarkach.

Pamiętaj, że z pozoru identyczne karty mogą być od siebie bardzo różne. Największe różnice tkwią w jakości i rodzaju pamięci, jakie producenci instalują w swych modelach. Dlatego Radeon 8500 może mieć taktowanie pamięci zarówno 500, jak i 550 MHz. Teoretycznie słabsze wersje, z odbiegającą od rekomendowanych przez ATI wartością pracy, powinny być opatrzone dopiskiem LE. W praktyce nie zawsze tak się dzieje, więc miej się na baczności. Co ciekawe, ten sam układ - Radeon 8500 - sprzedawany jest obecnie pod nową nazwą Radeon 9100. Jest to generalnie logiczne nazewnictwo, pozwalające na poprawne rozpoznanie miejsca wśród kart ATI.

Kartę MSI wyposażono w doskonały układ chłodzenia, przypominający uproszczony GeForce FX.

Kartę MSI wyposażono w doskonały układ chłodzenia, przypominający uproszczony GeForce FX.

Model 9100 plasuje się bowiem pod względem wydajności pomiędzy Radeonem 9000 Pro a wersją 9500. Szkoda tylko, że podczas wprowadzania nowych kart ATI od razu nie nadało im sensownych symboli, tylko mydliło oczy klientom wizjami lepszej wydajności modeli o wyższej numeracji. Po kilku miesiącach postanowiono naprawić ten błąd, kolejny już raz wprowadzając niepotrzebne zamieszanie w ofercie.

Dwa mniejsze wentylatory pracują ciszej niż jeden obracający się z dużą predkością.

Dwa mniejsze wentylatory pracują ciszej niż jeden obracający się z dużą predkością.

Nie jest to odosobniony przypadek. Nie wszyscy wiedzą, że testowana przez nas karta Microstar Ti4800SE jest niczym innym, niż GeForce4 Ti4400, wyposażonym w szynę AGP 8x. Numerki wskazywałyby jednak, że 4800SE (tu również można się pomylić, rozszyfrowując skrót jako Special Edition) jest wydajniejszy od GeForce4 Ti4600. Tak nie jest, a co więcej, jak pokazały nasze testy, dobry model GeForce4 Ti4200 może być nawet szybszy od potencjalnie "mocniejszego" produktu.

Z takim radiatorem na karcie modelowi Sparkle niestraszna wysoka częstotliwość pracy.

Z takim radiatorem na karcie modelowi Sparkle niestraszna wysoka częstotliwość pracy.

Jedno nie ulega wątpliwości. Ponieważ nie ma jeszcze na rynku kart z GeForce FX (w chwili powstawania tego tekstu), najwydajniejszą kartą do gier pozostaje model z procesorem ATI Radeon 9700 Pro. Wzięliśmy go pod uwagę w naszym teście ze względu na bardzo wysoką wydajność i chęć sprawdzenia możliwości przetaktowania tego układu. Okazało się, że również z tej karty da się wycisnąć kilkadziesiąt MHz więcej. Podobnie, choć z trochę innej strony podeszliśmy do zwiększania wydajności karty z Radeonem 9500 Pro. Wnioski z tej próby są dość zaskakujące.

Podkręcając karty, nie dokonywaliśmy mechanicznych zmian w konstrukcji produktów. W spokoju pozostawiliśmy standardowe systemy chłodzenia pamięci i procesora. Większość użytkowników nie będzie modyfikowała mechanicznie karty, słusznie obawiając się utraty gwarancji.

Jak kupić kartę z ukrytym potencjałem?

Na co należy zwrócić uwagę, wybierając kartę graficzną, żeby mieć nadzieję na wyciśnięcie z niej nadprogramowej dawki mocy? Przede wszystkim na rodzaj zastosowanej pamięci.

Pamięci na karcie Solteka dysponują czasem dostępu 3,3 ns. Dzięki temu pracują stabilnie nawet z częstotliwością 650 MHz.

Pamięci na karcie Solteka dysponują czasem dostępu 3,3 ns. Dzięki temu pracują stabilnie nawet z częstotliwością 650 MHz.

To od niej w dużym stopniu zależy, jaki wzrost wydajności uzyskasz. Pamięci rozpoznać stosunkowo łatwo. Jeśli nie są na nich zamontowane radiatory, to bez trudu dojrzysz nadruki z nazwą producenta i symbolem modułu. Najważniejszym parametrem dla miłośnika podkręcania będzie czas dostępu pamięci, mierzony w nanosekundach. Ta wartość w dużym stopniu determinuje możliwości pracy pamięci z określonymi częstotliwościami. Na przykład na testowanej przez nas karcie PowerColor Radeon 9100 pamięci dysponują czasem dostępu 4 ns. To sporo, jak na dzisiejsze standardy. Testy wykazały, że maksymalną efektywną częstotliwością taktowania tych modułów było 590 MHz. Dla porównania, Radeon 9700 tej samej firmy MiNt ma pamięci z czasem dostępu 3,6 ns.

Umożliwia to przetaktowanie modułów do 640 MHz (ze standardowych 550 MHz).

Z podanymi wartościami pamięci działały bez zastrzeżeń, wyższe powodowały widoczne błędy w wyświetlaniu grafiki (migoczące tekstury, białe i kolorowe migające punkty). Pamięci pracujące z wartościami granicznymi generują dużo ciepła, dlatego firmy zajmujące się produkcją zestawów chłodzących proponują wytrwałym komplety radiatorów, które należy przykleić na moduły RAM. W ten sposób z pamięci szybciej i efektywniej odprowadzane jest ciepło, a tym samym powstaje szansa ich dalszego przetaktowania.

Najlepsze modele Radeonów 9700 Pro mają miniradiatory zamontowane na każdym układzie pamięci.

Najlepsze modele Radeonów 9700 Pro mają miniradiatory zamontowane na każdym układzie pamięci.

Niektóre karty mają radiatory na pamięciach w standardzie. To jednak nie koniec, bo zdarzają się modele, np. Sparkle Platinum, wyposażone w gigantycznych wręcz rozmiarów radiatory (obejmujące kartę z dwóch stron), dodatkowo zintegrowane z kilkoma wentylatorami. Tak uzbrojone monstrum może osiągnąć wydajność zdecydowanie wyższą niż przewidują standardowe specyfikacje. Zwykle jednak cena takiego produktu jest zdecydowanie wyższa niż wersji podstawowej, więc powstaje pytanie, czy warto w niego inwestować.

Jeśli chodzi o procesory graficzne, to bez istotnych zmian w sposobie chłodzenia rdzenia (np. założenie bloku wodnego i chłodzenie "grafiki" cieczą), warto sprawdzić staranność wypełnienia styku procesora z radiatorem substancją poprawiającą przewodzenie ciepła. W kartach mniej renomowanych producentów często zaniedbuje się ten ważny element, dlatego zawsze warto pokryć wspomniany styk niewielką ilością pasty silikonowej lub jeszcze efektywniejszej, zawierającej domieszkę srebra. Po takiej operacji procesor na pewno będzie pracował w komfortowych warunkach i osiągnie częstotliwość taktowania najwyższą z możliwych.

Procedura testowa
Wyniki testów wydajności
Karty poddaliśmy jednakowym próbom testowym, przeprowadzonym na komputerze o następującej konfiguracji: procesor Intel P4 1,9 GHz, 512 MB DDR333, twardy dysk Maxtor 40 GB D740X, CD-RW LG 40/12/40x. System operacyjny to Windows XP Professional, sterowniki kart z procesorami ATI - Catalyst 3.1, NVDII - 41.09, SiS - 3.0952.

Do testów użyliśmy następujących benchmarków: znanej gry Quake III Arena, która wciąż dobrze się nadaje do oceny wydajności układów graficznych; programu 3DMark2001SE, który pozwala na sprawdzenie, jak radzą sobie karty w zróżnicowanym środowisku graficznym (włącznie z uaktywnieniem funkcji wchodzących w skład DirectX 8.1) oraz Codecreatures BenchmarkPro, który pod względem wyśrubowanych wymagań stawianych sprzętowi może stanowić odpowiednik najnowszych gier 3D. Testy przeprowadziliśmy w dwóch rozdzielczościach - 1024x768 i 1280x1024. Takie ustawienia będą najczęściej wybierane przez graczy. Monitory 17- i 19-calowe w tych trybach pracują najlepiej, tak jak 15- i 17-calowe panele LCD o podobnych do nich rzeczywistych przekątnych ekranu. Dodatkowo zmusiliśmy układy graficzne do pracy w trybach wygładzania postrzępionych krawędzi obiektów, czyli antyaliasingu z 2- i 4-krotnym próbkowaniem. Na koniec karty musiały się zmierzyć z ciężką próbą pracy w Quake III Arena z jednocześnie uaktywnionym antyaliasingiem 4x i 4-krotnym filtrowaniem anizotoropowym.

Podczas testu każdej z kart przyznaliśmy cztery oceny w kategoriach: wydajność, możliwości, jakość oraz ocena końcowa. Ocena końcowa wyliczana jest na podstawie sumy iloczynów w kategoriach: wydajność (waga - 60 %), możliwości (30 %) oraz jakość (10 %).

Wydajność
Wydajność wyliczaliśmy na podstawie wyników uzyskanych we wszystkich próbach testowych. Każda z nich uzyskała taką samą wagę. Ustaliliśmy oceny wydajności każdej z kart przetestowanej w trybie pracy ze standardowymi częstotliwościami taktowania oraz po maksymalnym przetaktowaniu procesora i pamięci. Wyciągając średnią z tych wyników, otrzymaliśmy końcową ocenę wydajności, która widnieje w tabeli.

Możliwości
Na ocenę możliwości kart wpływały m.in.: obecność gniazd przyłączeniowych DVI, obecność radiatora i wentylatora na pamięciach oraz procesorze graficznym, ilość i rodzaj pamięci, RAMDAC oraz tryb pracy AGP.

Jakość
Na ocenę jakości składają się m.in.: długość gwarancji, podręczniki i instrukcje obsługi, dodatkowe oprogramowanie.


Zobacz również