Partycje bez tajemnic

Zarządzanie dyskami w Windows XP oferuje spore możliwości. Za jego pomocą można nie tylko tworzyć partycje, ale również znacznie zwiększyć wydajność twardych dysków. W poniższym artykule wyjaśniamy, jak to w pełni wykorzystać.

Zarządzanie dyskami w Windows XP oferuje spore możliwości. Za jego pomocą można nie tylko tworzyć partycje, ale również znacznie zwiększyć wydajność twardych dysków. W poniższym artykule wyjaśniamy, jak to w pełni wykorzystać.

Dla początkujących omawiamy kolejne etapy tworzenia i formatowania partycji. Zaawansowanych z pewnością zainteresuje część dotycząca dysków dynamicznych. Choć artykuł poświęcony jest możliwościom Windows XP, zawarte w nim ogólne informacje o partycjach przydadzą się też użytkownikom innego systemu operacyjnego. W Windows XP większość działań związanych z podziałem dysków na partycje wykonuje się w module Zarządzanie dyskami. Właśnie na jego możliwościach skupimy się w poniższym artykule. Żeby go uruchomić, w Panelu sterowania kliknij dwukrotnie Narzędzia administracyjne, a następnie uruchom moduł Zarządzanie komputerem. W lewej części okna pojawi się lista dostępnych narzędzi, w tym Zarządzanie dyskami. Kliknij tę nazwę - zobaczysz okno podobne do pokazanego na ilustracji obok.

Tworzymy partycje

Zakładanie partycji to podstawowa operacja, którą można wykonać na dysku i niezbędna, aby można było z niego korzystać. Można utworzyć jedną lub kilka partycji stanowiących oddzielne obszary. System operacyjny będzie je traktować jako niezależne napędy, choć fizycznie mieszczą się na jednym.

Żeby założyć nową partycję, kliknij prawym przyciskiem myszy nieprzydzielony obszar na dysku (oznaczony jest czarnym kolorem) i wybierz z menu kontekstowego opcję Nowa partycja. Pojawi się Kreator nowych partycji. Najpierw zdecyduj, czy utworzyć partycję podstawową, czy rozszerzoną. Kryteria decyzji są następujące: partycje podstawowe umożliwiają instalowanie kolejnych systemów operacyjnych, ale jeśli potrzebujesz więcej niż czterech na jednym dysku, wybierz partycję rozszerzoną. Na jednym dysku można założyć jednocześnie partycję podstawową i rozszerzoną.

Jeśli wybierzesz partycję podstawową, kolejny krok to określenie jej wielkości oraz litery dysku, pod którą będzie widoczna w Windows (można to później zmienić). Na tym kończy się tworzenie partycji, następne okno kreatora zawiera już opcje związane z formatowaniem.

Formatowanie

Partycję można założyć na dysku nowym lub już używanym pod warunkiem, że będzie na nim nieprzydzielony obszar, oznaczony w module Zarządzanie dyskami czarnym kolorem.

Partycję można założyć na dysku nowym lub już używanym pod warunkiem, że będzie na nim nieprzydzielony obszar, oznaczony w module Zarządzanie dyskami czarnym kolorem.

Po ustawieniu parametrów partycji kreator przejdzie do opcji formatowania, czyli określania zasad organizacji plików na dysku (bez formatowania partycja pozostanie bezużyteczna). W nowym oknie pierwsze od góry menu służy do wyboru jednego z trzech systemów plików: FAT, FAT32 i NTFS. Największe możliwości daje NTFS, ale nie obsługują go starsze wersje Windows. Dokładną charakterystykę poszczególnych systemów plików przedstawiamy w tabeli, która pomoże dokonać właściwego wyboru. Drugie menu umożliwia określenie rozmiaru klastrów (jednostek alokacji), czyli "komórek", na które podzielona zostanie partycja. Klaster (we wszystkich systemach plików używanych przez Windows) to najmniejsza ilość miejsca, którą może zajmować plik, np. na partycji z klastrami o wielkości 4 KB plik liczący 1 KB zajmie cały klaster, a reszta pozostanie niewykorzystana. Dlatego im mniejszy klaster, tym efektywniej będzie wykorzystane miejsce na dysku. Zaznaczenie opcji Domyślny (ustawienie domyślne) sprawi, że Windows dobierze rozmiar klastra na podstawie wielkości partycji.

W pole Etykieta woluminu wpisz nazwę partycji - będzie później wyświetlana w Eksploratorze Windows pod literą dysku. Użycie opcji Wykonaj szybkie formatowanie daje tym większe korzyści, im większy dysk formatujesz. Korzystaj z niej tylko wtedy, gdy jesteś pewny, że dysk działa poprawnie (nie są wyszukiwane uszkodzone sektory). Jeśli zapomnisz o zaznaczeniu opcji szybkiego formatowania i system rozpocznie czasochłonne formatowanie z wykrywaniem uszkodzonych sektorów, możesz przerwać ten proces, klikając prawym przyciskiem formatowaną partycję i wybierając opcję Anuluj formatowanie.

Ostatnia z dostępnych w tym oknie opcji dotyczy kompresji plików i folderów, ale przy monstrualnych rozmiarach obecnych dysków jest raczej nieprzydatna, a obniża wydajność.

Jest to ostatnie okno konfiguracyjne kreatora, w następnym zobaczysz już tylko podsumowanie, a kliknięcie przycisku Zakończ spowoduje utworzenie i sformatowanie partycji podstawowej. Jeśli na początku wybierzesz tworzenie partycji rozszerzonej, kreator poprosi jedynie o podanie rozmiaru, a następnie utworzy ją na dysku. Obszar partycji będzie niedostępny dopóty, dopóki nie utworzysz w jej ramach co najmniej jednego dysku logicznego. Dysk logiczny tworzy się tym samym kreatorem, co partycje, a proces przebiega niemal identycznie, jak w przypadku zakładania partycji podstawowej. Wystarczy kliknąć prawym przyciskiem myszy obszar partycji rozszerzonej i wybrać opcję Nowy dysk logiczny, a pojawi się znany już kreator.

Operacje na partycjach

Charakterystyka różnych systemów plików

Charakterystyka różnych systemów plików

Bez utraty danych można zmienić jedynie literę oraz etykietę dysku. Opcja formatowania, dostępna z menu kontekstowego po kliknięciu prawym przyciskiem wybranej partycji, umożliwia zmianę systemu plików (np. NTFS na FAT32) oraz rozmiaru klastra. Jest też bardzo przydatna, gdy są problemy z odczytem danych, ponieważ umożliwia wykrycie i wyłączenie z użytku fizycznie uszkodzonych sektorów dysku (tzw. bad sectors). W takiej sytuacji należy wyłączyć opcję szybkiego formatowania.

Partycję można również usunąć - na przykład jedynym sposobem zmiany rozmiaru partycji jest usunięcie jej przy użyciu modułu Zarządzanie dyskami i utworzenie nowej.

Dyski dynamiczne

Standardowo Windows traktuje każdy twardy dysk jako podstawowy. W Windows XP Professional możliwa jest również konwersja dysku podstawowego na dynamiczny, który oferuje dodatkowe funkcje, jak tworzenie woluminów obejmujących wiele dysków czy programowych macierzy RAID, chroniących przed utratą danych. Rozmiar niektórych typów woluminów można zwiększać bez utraty danych, czego nie da się zrobić z partycjami. Zwróć uwagę, że konwersja dysku podstawowego na dynamiczny nie powoduje utraty danych, natomiast proces odwrotny tak, bo wymaga usunięcia woluminów. Jeśli jednak zdecydujesz się na konwersję dysku podstawowego z partycjami, musisz pamiętać, że jest to możliwe z reguły tylko wtedy, gdy na dysku jest wystarczającej wielkości obszar nieprzydzielony. W Windows XP Professional jest pięć typów woluminów dynamicznych: proste, łączone, rozłożone, dublowane i RAID-5. Po kolei omówimy ich cechy i sposób tworzenia, który pod wieloma względami przypomina sposób tworzenia partycji. Pamiętaj, że woluminy dynamiczne można zakładać tylko na dyskach dynamicznych.

Okno konfiguracji parametrów formatowania. Tu określasz system plików, rozmiar klastra, nazwę woluminu oraz dodatkowe opcje formatowania.

Okno konfiguracji parametrów formatowania. Tu określasz system plików, rozmiar klastra, nazwę woluminu oraz dodatkowe opcje formatowania.

Wolumin prosty jest odpowiednikiem partycji podstawowej. Chcąc go utworzyć, kliknij prawym przyciskiem myszy obszar dysku dynamicznego i wybierz z menu kontekstowego opcję Nowy wolumin. W kreatorze, który pojawi się na ekranie, najpierw wybierz opcję Prosty, a następnie postępuj według podanego wyżej opisu tworzenia i formatowania partycji (zobaczysz okna tego samego kreatora). Rozmiar utworzonego woluminu prostego, w odróżnieniu od partycji, można rozszerzyć o nieprzydzielone miejsce, tzn. obszar niezajmowany przez żaden wolumin. Warunkiem koniecznym jest wcześniejsze sformatowanie woluminu w systemie NTFS. Kliknij prawym przyciskiem myszy obszar woluminu prostego i wybierz opcję Rozszerz wolumin, a następnie podaj żądaną wielkość. Możesz dodać nieprzydzielone miejsce na tym samym lub na innych twardych dyskach.

Jeśli dodasz do woluminu prostego miejsce na innym twardym dysku, powstanie wolumin łączony. Ma on podobne właściwości i tworzy się go podobnie, jak wolumin prosty, różne są tylko możliwości połączenia wolnego miejsca na kilku dyskach. Windows będzie traktować taki wolumin jako pojedynczy dysk, choć w rzeczywistości może go tworzyć kilka napędów, a rozmiary przydzielonych obszarów będą się sumować. Woluminy łączone są tak zorganizowane, że po zapełnieniu miejsca przydzielonego na jednym dysku automatycznie zapełniane jest miejsce na kolejnym. Wolumin łączony tworzy się analogicznie, jak prosty, ale z przynajmniej dwóch dysków dynamicznych. Jedynie w oknie

określania wielkości zauważysz różnicę - do woluminu łączonego możesz przypisać obszary nieprzydzielonego miejsca z kilku twardych dysków. Obszary te mogą mieć różne rozmiary. Wolumin łączony rozszerzysz na takich samych zasadach, jak prosty. Korzystając z woluminów prostych i łączonych, nie można ich zmniejszać, a tylko rozszerzać. Poza tym próba usunięcia lub awaria jednego z dysków zawierających wolumin łączony spowoduje uszkodzenie całego woluminu i utratę wszystkich danych.

Tworząc wolumin łączony, wybierasz twarde dyski oraz określasz, ile wolnego miejsca na poszczególnych napędach wejdzie w jego skład.

Tworząc wolumin łączony, wybierasz twarde dyski oraz określasz, ile wolnego miejsca na poszczególnych napędach wejdzie w jego skład.

Wolumin rozłożony to odpowiednik standardu RAID-0. Powstaje w wyniku połączenia wolnych obszarów na co najmniej dwóch dyskach, a jego objętość jest sumą połączonych obszarów. Pod tym względem przypomina wolumin łączony, a różni się od niego metodą zapełniania wolnego miejsca plikami oraz sposobem zagospodarowania nieprzydzielonego miejsca na dyskach. Nie można go rozszerzać. Dane są na takim woluminie zapisywane jednocześnie na wszystkich tworzących go dyskach. Specjalny algorytm dzieli pliki na bloki, które są następnie równomiernie zapisywane w ustalonej kolejności (a łączone podczas odczytu). Jeśli układ taki tworzą na przykład dwa twarde dyski, połowa bloków zostanie zapisana na jednym, a połowa na drugim. Zaletą takiego rozwiązania jest szybszy dostęp do danych - odczyt lub zapis dotyczy jednocześnie wszystkich dysków. Wada to mniejsze bezpieczeństwo danych - awaria jednego z dysków prowadzi do utraty wszystkich danych. Drugą cechą charakterystyczną woluminów rozłożonych jest sposób wykorzystania miejsca - na każdym dysku zostanie zajęty taki sam obszar, zatem po połączeniu dysków różnej wielkości "reszta" na większym z nich pozostanie niewykorzystana.

Dwa ostatnie typy woluminów - dublowane i RAID-5 - również można utworzyć w Windows XP Professional, jednak producent je ukrył. Aby stały się dostępne, trzeba zmodyfikować kilka plików systemowych. Jak to zrobić, opisaliśmy dokładnie w numerze marcowym (03/2004) w artykule pt. "Kierunek - prędkość".

Porównanie właściwości różnych typów woluminów dynamicznych

Porównanie właściwości różnych typów woluminów dynamicznych

Wolumin dublowany służy do ochrony przed utratą danych na skutek awarii twardego dysku. Wykorzystano w nim tzw. mechanizm nadmiarowości - składa się z dwóch dysków, a każdy plik zapisany na pierwszym, ma na drugim swoją kopię. Gdy dojdzie do awarii jednego z dysków, wszystkie dane można odtworzyć ze sprawnego. W takiej sytuacji Windows XP, bez przerw w pracy, nadal będzie korzystał z działającego dysku, który stanie się oddzielnym woluminem z własną literą. Dublować można większość typów woluminów, w tym systemowe i rozruchowe.

Woluminy RAID-5 także chronią dysk przed uszkodzeniem oraz korzystają z mechanizmu nadmiarowości. Jednak w tym wypadku dane są zapisywane w inny sposób, a do ich odtworzenia po awarii nie używa się wiernej kopii, ale zachowanych danych oraz informacji o parzystości, rozkładanej na wszystkie dyski. Informacja ta jest zapisana na innym dysku niż dane, których dotyczy. RAID-5 cechuje się szybszym odczytem niż woluminy dublowane, ale wolniejszym zapisem z powodu obliczania parzystości.

A jednak można...

W Windows XP można przekonwertować partycję FAT/FAT32 na NTFS bez utraty zapisanych plików, choć nie wiadomo, dlaczego nie da się tego zrobić za pomocą Zarządzania dyskami i trzeba korzystać z polecenia convert, wpisywanego w wierszu poleceń (do wiersza poleceń przejdziesz, wybierając Start | Uruchom i wpisując polecenie cmd). Najprostsze polecenie convert ma postać: convert E: /FS:NTFS gdzie pierwszy parametr określa literę dysku z dwukropkiem, a drugi oznacza konwersję na system plików NTFS. Dodatkowe informacje można uzyskać, wpisując w wierszu poleceń help convert.

Nie wszystko wolno

Dysków i woluminów dynamicznych nie można stosować w tak szerokim zakresie, jak zwykłych partycji. Rozwiązanie to jest przeznaczone do serwerów czy specyficznych zastosowań, natomiast nie do komputerów przenośnych, dysków wymiennych czy podłączanych przez interfejs USB lub FireWire.

System Windows XP Professional można instalować tylko na woluminach prostych i dublowanych, które dodatkowo muszą mieć wpisy w tabeli partycji. Wolumin taki uzyskasz, konwertując dysk podstawowy na dynamiczny - znajdujące się na niej partycje systemowe i rozruchowe staną się woluminami dynamicznymi z wpisami w tabeli partycji.

W systemach Windows 95/98/ Me/NT/XP Home Edition oraz DOS dyski dynamiczne są niedostępne. Należy o tym pamiętać, jeśli w komputerze jest zainstalowanych kilka systemów operacyjnych.


Zobacz również