Procesor na dopingu

Wielu użytkowników zastanawia się nad przetaktowaniem procesora w swoim komputerze, gdyż osiągnięcie wyższej wydajności bez ponoszenia kosztów jest niezwykle kuszące. Czy jednak takie eksperymenty nie skończą się uszkodzeniem procesora lub płyty głównej? I właściwie jak to zrobić?

Wielu użytkowników zastanawia się nad przetaktowaniem procesora w swoim komputerze, gdyż osiągnięcie wyższej wydajności bez ponoszenia kosztów jest niezwykle kuszące. Czy jednak takie eksperymenty nie skończą się uszkodzeniem procesora lub płyty głównej? I właściwie jak to zrobić?

Przetaktowanie procesorów wymaga wydajnego systemu chłodzącego. Zwykły mały wiatrak nieznanej firmy nie wystarczy, żeby utrzymać temperaturę podkręconego procesora na rozsądnym poziomie. Najłatwiej skorzystać z gotowych rozwiązań i kupić silny wiatrak z dużym radiatorem, opracowany właśnie z myślą o przetaktowanych maszynach. Można też zastosować nietypowe rozwiązania, np. chłodzenie cieczą czy użycie ogniwa Peltiera. Chłodzenie cieczą jest niezbyt popularne, głównie dlatego, że urządzenia wykorzystujące ciecz (często po prostu wodę) są duże i kłopotliwe. Gotowe są drogie, a domowej roboty mogą wprawdzie spełniać swoje zadanie, ale często ich części umieszczone są poza obudową komputera, a całość przypomina wehikuł czasu ze starych filmów science fiction. Częściej stosowanym rozwiązaniem jest ogniwo Peltiera. Pojawił się nawet seryjnie produkowany wiatrak wykorzystujący tę technologię, ale firma Swiftech zaprzestała jego produkcji. O zasadzie działania i wykorzystaniu ogniwa Peltiera piszemy na końcu tego artykułu.

Nawet stosując typowy wiatrak, należy pamiętać o kilku zasadach, dzięki którym chłodzenie procesora będzie rzeczywiście wydajne.

Do niektórych wentylatorów dołączone jest oddzielne opakowanie z pastą silikonową poprawiającą przewodzenie ciepła.

Do niektórych wentylatorów dołączone jest oddzielne opakowanie z pastą silikonową poprawiającą przewodzenie ciepła.

<font color="red">Pasta przewodząca lub podkładka. Część wiatraka, która styka się z rdzeniem procesora, powinna być pokryta pastą przewodzącą ciepło, ewentualnie tę funkcję może spełniać specjalna podkładka. Metalowa część wiatraka-radiatora nie powinna bowiem dotykać bezpośrednio rdzenia procesora. Jest na tyle nierówna, że uzyskanie dobrego przewodnictwa cieplnego procesor - radiator wymagałoby silnego dociśnięcia wiatraka do rdzenia CPU, co z reguły kończy się uszkodzeniem procesora. Pasta przewodząca ciepło niweluje wszelkie nierówności, a jednocześnie jest znacznie lepszym przewodnikiem ciepła niż powietrze. Do większości wiatraków dołączona jest odrobina takiej pasty: fabrycznie nałożona na radiator lub w oddzielnym opakowaniu. Większe opakowania pasty przewodzącej (zawierającej silikon lub nie) można kupić w sklepach z artykułami elektronicznymi.

<font color="red">Wyszlifowanie powierzchni. Jeśli dolna część radiatora jest nierówna, należy ją wyszlifować, używając drobnoziarnistego papieru ściernego do metalu, a następnie papieru do szlifowania. Zabieg ten służy również poprawieniu przekazywania ciepła z rdzenia procesora.

<font color="red">Uwaga na wodę. Jeśli stosujesz jeden z bardziej wydajnych sposobów chłodzenia wiatraka, np. za pomocą ogniwa Peltiera lub chłodzenie cieczą, poważnym problemem mogą się okazać kropelki wody skraplające się podczas chłodzenia w pobliżu procesora lub, co gorsza, na samym procesorze. Sytuacja taka jest dość niebezpieczna dla zdrowia CPU, należy więc zadbać o pozbycie się nadmiaru wilgoci. Rozwiązaniem jest tzw. płyn hydrofobowy, dostępny w sklepach z artykułami elektronicznymi.

Test wiatraków

Test wiatraków

<font color="red">Obieg powietrza. Wewnątrz komputera powinien być dobry obieg powietrza, tak aby wiatrak procesora nie "mielił" tego samego gorącego otoczenia. W szczególnych przypadkach może to wymagać zainstalowania dodatkowego wiatraka na obudowie procesora, który będzie odpowiadał za wymianę powietrza między wnętrzem komputera a otoczeniem.

<font color="red">Czystość. Nie trzeba chyba nikogo przekonywać, że zarówno wiatrak, żeberka radiatora, jak i całe wnętrze obudowy komputera powinny być wolne od kurzu i brudu, które spowalniają pracę wiatraka i utrudniają wymianę ciepła.

<font color="red">Oprogramowanie. O przetaktowany procesor można zadbać także od strony oprogramowania. Dostępnych jest wiele małych, rezydentnych programów nadzorujących pracę i temperaturę procesora, informujących o sytuacjach alarmowych. Aplikacje mogą też schładzać procesor - używając instrukcji HALT lub symulując jej działanie.

Wydajność przetaktowanych procesorów.

Wydajność przetaktowanych procesorów.

W tym miejscu niezbędne są dwie uwagi. Po pierwsze, nie opisujemy takich metod przetaktowania procesorów, które wymagają znaczącej modyfikacji procesora lub płyty głównej (czyniąc wyjątek dla prostego odblokowania mnożnika w procesorach AMD). Pomijamy lutowanie dodatkowych oporników do układów sterujących napięciem, dodawanie różnego typu "obejść" czy dodatkowych przełączników lub zworek. Takie zaawansowane metody przetaktowania, jakkolwiek skuteczne, wymagają dobrej znajomości tematu i umiejętności lutowania na poziomie przynajmniej zaawansowanym. W przeciwnym wypadku jedynym efektem nieprecyzyjnego dokonania zmian jest uszkodzenie procesora lub płyty głównej.

Zastrzegamy też, że ani autor tego tekstu, ani redakcja PCWK nie ponosi odpowiedzialności za szkody powstałe podczas prób przetaktowania procesorów. Należy bowiem pamiętać, że przetaktowanie jest uruchamianiem procesora w warunkach niedopuszczonych przez producenta, a więc działaniem całkowicie na własne ryzyko.

Jak to zrobić?

AMD Duron

Wyjścia oznaczone symbolem L1 należy zamknąć aby odblokować mnożnik AMD Duron i AMD Athlon Thunderbird.

Wyjścia oznaczone symbolem L1 należy zamknąć aby odblokować mnożnik AMD Duron i AMD Athlon Thunderbird.

Procesory AMD Duron oraz AMD Athlon Thunderbird (do gniazda Socket A) mają zablokowane mnożniki, co teoretycznie uniemożliwia zmianę częstotliwości procesora. Jest jednak znany, prosty sposób odblokowania mnożnika. Jedynymi niezbędnymi do tego narzędziami są miękki ołówek i temperówka. Można użyć narzędzia profesjonalnego - specjalnego, zawierającego mieszaninę żywicy epoksydowej i srebra pisaka, którym elektronicy nanoszą korekty na płytki drukowane. Jednak zupełnie wystarczy zwykły miękki ołówek, najlepiej 4B lub bardziej miękki 6B, a nawet 8B (podczas testów używaliśmy ołówka 6B). Im bardziej miękki ołówek, tym więcej zawiera w swoim rdzeniu grafitu, a mniej spoiwa (sam grafit jest bardzo kruchy i wymaga dodatku spoiwa, aby można było nim pisać). Grafit jest dobrym przewodnikiem prądu elektrycznego i dzięki temu można go użyć do zamknięcia kilku połączeń na obudowie procesora. Najbardziej trwałym rozwiązaniem byłoby, oczywiście, zlutowanie odpowiednich wyjść na obudowie, ale taki zabieg wymaga ogromnej precyzji, a przy tym odbywa się w wysokiej temperaturze, co może się skończyć uszkodzeniem procesora.

Sposób na doping: miękki ołówek grafitowy.

Sposób na doping: miękki ołówek grafitowy.

Dobrze zatemperowanym ołówkiem należy narysować linie łączące każde z czterech wyjść L1. Trzeba sprawdzić, czy nie stykają się linie połączeń między kolejnymi wyjściami - każde ma być zamknięte, ale niepołączone z sąsiednimi. W przypadku pomyłki należy usunąć wszystkie linie watką nasączoną spirytusem i narysować je ponownie.

Do wygodnego i efektywnego przetaktowania procesora konieczna jest odpowiednia płyta główna. Najbardziej znane, najczęściej opisywane płyty ułatwiające przetaktowanie procesorów to produkty firmy Asus. Są jednak dość kosztowne, należą do najdroższych urządzeń w swojej klasie. Do testów użyliśmy płyty MSI K7T Pro2. Na przetaktowywane procesory Duron i Athlon nałożyliśmy urządzenie chłodzące SuperORB (zawiera dwa wiatraki). Po uruchomieniu komputera i wejściu do ustawień BIOS-u należy zmienić wartość mnożnika, zapisać ustawienia i uruchomić system operacyjny. Co ważne - przetaktowanie procesora przy użyciu MSI K7T Pro2 nie wymaga żadnych zmian bezpośrednio na płycie - żadnych zworek, żadnych przełączników.


Zobacz również